महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 265

563 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ततस्तां भर्तृशोकार्तां दीनां मलिनवाससम् । (१।२)

tatastāṃ bhartṛśokārtāṃ dīnāṃ malinavāsasam |

1.3१.३

मणिशेषाभ्यलंकारां रुदतीं च पतिव्रताम् ॥ (१।३)

maṇiśeṣābhyalaṃkārāṃ rudatīṃ ca pativratām ||

2.1२.१

राक्षसीभिर् उपास्यन्तीं समासीनां शिलातले । (२।१)

rākṣasībhir upāsyantīṃ samāsīnāṃ śilātale |

2.2२.२

रावणः कामबाणार्तो ददर्शोपससर्प च ॥ (२।२)

rāvaṇaḥ kāmabāṇārto dadarśopasasarpa ca ||

3.1३.१

देवदानवगन्धर्वयक्षकिम्पुरुषैर् युधि । (३।१)

devadānavagandharvayakṣakimpuruṣair yudhi |

3.2३.२

अजितो ऽशोकवनिकां ययौ कन्दर्पमोहितः ॥ (३।२)

ajito 'śokavanikāṃ yayau kandarpamohitaḥ ||

4.1४.१

दिव्याम्बरधरः श्रीमान् सुमृष्टमणिकुण्डलः । (४।१)

divyāmbaradharaḥ śrīmān sumṛṣṭamaṇikuṇḍalaḥ |

4.2४.२

विचित्रमाल्यमुकुटो वसन्त इव मूर्तिमान् ॥ (४।२)

vicitramālyamukuṭo vasanta iva mūrtimān ||

5.1५.१

स कल्पवृक्षसदृशो यत्नाद् अपि विभूषितः । (५।१)

sa kalpavṛkṣasadṛśo yatnād api vibhūṣitaḥ |

5.2५.२

श्मशानचैत्यद्रुमवद् भूषितो ऽपि भयंकरः ॥ (५।२)

śmaśānacaityadrumavad bhūṣito 'pi bhayaṃkaraḥ ||

6.1६.१

स तस्यास् तनुमध्यायाः समीपे रजनीचरः । (६।१)

sa tasyās tanumadhyāyāḥ samīpe rajanīcaraḥ |

6.2६.२

ददृशे रोहिणीम् एत्य शनैश्चर इव ग्रहः ॥ (६।२)

dadṛśe rohiṇīm etya śanaiścara iva grahaḥ ||

7.1७.१

स ताम् आमन्त्र्य सुश्रोणीं पुष्पकेतुशराहतः । (७।१)

sa tām āmantrya suśroṇīṃ puṣpaketuśarāhataḥ |

7.2७.२

इदम् इत्यब्रवीद् बालां त्रस्तां रौहीम् इवाबलाम् ॥ (७।२)

idam ityabravīd bālāṃ trastāṃ rauhīm ivābalām ||

8.1८.१

सीते पर्याप्तम् एतावत् कृतो भर्तुर् अनुग्रहः । (८।१)

sīte paryāptam etāvat kṛto bhartur anugrahaḥ |

8.2८.२

प्रसादं कुरु तन्वङ्गि क्रियतां परिकर्म ते ॥ (८।२)

prasādaṃ kuru tanvaṅgi kriyatāṃ parikarma te ||

9.1९.१

भजस्व मां वरारोहे महार्हाभरणाम्बरा । (९।१)

bhajasva māṃ varārohe mahārhābharaṇāmbarā |

9.2९.२

भव मे सर्वनारीणाम् उत्तमा वरवर्णिनि ॥ (९।२)

bhava me sarvanārīṇām uttamā varavarṇini ||

10.1१०.१

सन्ति मे देवकन्याश्च राजर्षीणां तथाङ्गनाः । (१०।१)

santi me devakanyāśca rājarṣīṇāṃ tathāṅganāḥ |

10.2१०.२

सन्ति दानवकन्याश् च दैत्यानां चापि योषितः ॥ (१०।२)

santi dānavakanyāś ca daityānāṃ cāpi yoṣitaḥ ||

11.1११.१

चतुर्दश पिशाचानां कोट्यो मे वचने स्थिताः । (११।१)

caturdaśa piśācānāṃ koṭyo me vacane sthitāḥ |

11.2११.२

द्विस् तावत् पुरुषादानां रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ (११।२)

dvis tāvat puruṣādānāṃ rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām ||

12.1१२.१

ततो मे त्रिगुणा यक्षा ये मद्वचनकारिणः । (१२।१)

tato me triguṇā yakṣā ye madvacanakāriṇaḥ |

12.2१२.२

केचिद् एव धनाध्यक्षं भ्रातरं मे समाश्रिताः ॥ (१२।२)

kecid eva dhanādhyakṣaṃ bhrātaraṃ me samāśritāḥ ||

13.1१३.१

गन्धर्वाप्सरसो भद्रे माम् आपानगतं सदा । (१३।१)

gandharvāpsaraso bhadre mām āpānagataṃ sadā |

13.2१३.२

उपतिष्ठन्ति वामोरु यथैव भ्रातरं मम ॥ (१३।२)

upatiṣṭhanti vāmoru yathaiva bhrātaraṃ mama ||

14.1१४.१

पुत्रो ऽहम् अपि विप्रर्षेः साक्षाद् विश्रवसो मुनेः । (१४।१)

putro 'ham api viprarṣeḥ sākṣād viśravaso muneḥ |

14.2१४.२

पञ्चमो लोकपालानाम् इति मे प्रथितं यशः ॥ (१४।२)

pañcamo lokapālānām iti me prathitaṃ yaśaḥ ||

15.1१५.१

दिव्यानि भक्ष्यभोज्यानि पानानि विविधानि च । (१५।१)

divyāni bhakṣyabhojyāni pānāni vividhāni ca |

15.2१५.२

यथैव त्रिदशेशस्य तथैव मम भामिनि ॥ (१५।२)

yathaiva tridaśeśasya tathaiva mama bhāmini ||

16.1१६.१

क्षीयतां दुष्कृतं कर्म वनवासकृतं तव । (१६।१)

kṣīyatāṃ duṣkṛtaṃ karma vanavāsakṛtaṃ tava |

16.2१६.२

भार्या मे भव सुश्रोणि यथा मन्दोदरी तथा ॥ (१६।२)

bhāryā me bhava suśroṇi yathā mandodarī tathā ||

17.1१७.१

इत्युक्ता तेन वैदेही परिवृत्य शुभानना । (१७।१)

ityuktā tena vaidehī parivṛtya śubhānanā |

17.2१७.२

तृणम् अन्तरतः कृत्वा तम् उवाच निशाचरम् ॥ (१७।२)

tṛṇam antarataḥ kṛtvā tam uvāca niśācaram ||

18.1१८.१

अशिवेनातिवामोरूर् अजस्रं नेत्रवारिणा । (१८।१)

aśivenātivāmorūr ajasraṃ netravāriṇā |

18.2१८.२

स्तनावपतितौ बाला सहितावभिवर्षती । (१८।२)

stanāvapatitau bālā sahitāvabhivarṣatī |

18.3१८.३

उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता ॥ (१८।३)

uvāca vākyaṃ taṃ kṣudraṃ vaidehī patidevatā ||

19.1१९.१

असकृद् वदतो वाक्यम् ईदृशं राक्षसेश्वर । (१९।१)

asakṛd vadato vākyam īdṛśaṃ rākṣaseśvara |

19.2१९.२

विषादयुक्तम् एतत् ते मया श्रुतम् अभाग्यया ॥ (१९।२)

viṣādayuktam etat te mayā śrutam abhāgyayā ||

20.1२०.१

तद् भद्रसुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम् । (२०।१)

tad bhadrasukha bhadraṃ te mānasaṃ vinivartyatām |

20.2२०.२

परदारास्म्यलभ्या च सततं च पतिव्रता ॥ (२०।२)

paradārāsmyalabhyā ca satataṃ ca pativratā ||

21.1२१.१

न चैवोपयिकी भार्या मानुषी कृपणा तव । (२१।१)

na caivopayikī bhāryā mānuṣī kṛpaṇā tava |

21.2२१.२

विवशां धर्षयित्वा च कां त्वं प्रीतिम् अवाप्स्यसि ॥ (२१।२)

vivaśāṃ dharṣayitvā ca kāṃ tvaṃ prītim avāpsyasi ||

22.1२२.१

प्रजापतिसमो विप्रो ब्रह्मयोनिः पिता तव । (२२।१)

prajāpatisamo vipro brahmayoniḥ pitā tava |

22.2२२.२

न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम् ॥ (२२।२)

na ca pālayase dharmaṃ lokapālasamaḥ katham ||

23.1२३.१

भ्रातरं राजराजानं महेश्वरसखं प्रभुम् । (२३।१)

bhrātaraṃ rājarājānaṃ maheśvarasakhaṃ prabhum |

23.2२३.२

धनेश्वरं व्यपदिशन् कथं त्विह न लज्जसे ॥ (२३।२)

dhaneśvaraṃ vyapadiśan kathaṃ tviha na lajjase ||

24.1२४.१

इत्युक्त्वा प्रारुदत् सीता कम्पयन्ती पयोधरौ । (२४।१)

ityuktvā prārudat sītā kampayantī payodharau |

24.2२४.२

शिरोधरां च तन्वङ्गी मुखं प्रच्छाद्य वाससा ॥ (२४।२)

śirodharāṃ ca tanvaṅgī mukhaṃ pracchādya vāsasā ||

25.1२५.१

तस्या रुदत्या भामिन्या दीर्घा वेणी सुसंयता । (२५।१)

tasyā rudatyā bhāminyā dīrghā veṇī susaṃyatā |

25.2२५.२

ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि ॥ (२५।२)

dadṛśe svasitā snigdhā kālī vyālīva mūrdhani ||

26.1२६.१

तच्छ्रुत्वा रावणो वाक्यं सीतयोक्तं सुनिष्ठुरम् । (२६।१)

tacchrutvā rāvaṇo vākyaṃ sītayoktaṃ suniṣṭhuram |

26.2२६.२

प्रत्याख्यातो ऽपि दुर्मेधाः पुनर् एवाब्रवीद् वचः ॥ (२६।२)

pratyākhyāto 'pi durmedhāḥ punar evābravīd vacaḥ ||

27.1२७.१

कामम् अङ्गानि मे सीते दुनोतु मकरध्वजः । (२७।१)

kāmam aṅgāni me sīte dunotu makaradhvajaḥ |

27.2२७.२

न त्वाम् अकामां सुश्रोणीं समेष्ये चारुहासिनीम् ॥ (२७।२)

na tvām akāmāṃ suśroṇīṃ sameṣye cāruhāsinīm ||

28.1२८.१

किं नु शक्यं मया कर्तुं यत् त्वम् अद्यापि मानुषम् । (२८।१)

kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ yat tvam adyāpi mānuṣam |

28.2२८.२

आहारभूतम् अस्माकं रामम् एवानुरुध्यसे ॥ (२८।२)

āhārabhūtam asmākaṃ rāmam evānurudhyase ||

29.1२९.१

इत्युक्त्वा ताम् अनिन्द्याङ्गीं स राक्षसगणेश्वरः । (२९।१)

ityuktvā tām anindyāṅgīṃ sa rākṣasagaṇeśvaraḥ |

29.2२९.२

तत्रैवान्तर्हितो भूत्वा जगामाभिमतां दिशम् ॥ (२९।२)

tatraivāntarhito bhūtvā jagāmābhimatāṃ diśam ||

30.1३०.१

राक्षसीभिः परिवृता वैदेही शोककर्शिता । (३०।१)

rākṣasībhiḥ parivṛtā vaidehī śokakarśitā |

30.2३०.२

सेव्यमाना त्रिजटया तत्रैव न्यवसत् तदा ॥ (३०।२)

sevyamānā trijaṭayā tatraiva nyavasat tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 265

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit