महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 30

30 of 1995 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

इत्येवम् उक्तो गरुडः प्रत्युवाच शचीपतिम् ॥ (१।१)

ityevam ukto garuḍaḥ pratyuvāca śacīpatim ||

2.1२.१

गरुड उवाच । (२।१)

garuḍa uvāca

2.2२.२

सख्यं मे ऽस्तु त्वया देव यथेच्छसि पुरंदर । (२।२)

sakhyaṃ me 'stu tvayā deva yathecchasi puraṃdara |

2.3२.३

बलं तु मम जानीहि महच्चासह्यम् एव च ॥ (२।३)

balaṃ tu mama jānīhi mahaccāsahyam eva ca ||

3.1३.१

कामं नैतत् प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम् । (३।१)

kāmaṃ naitat praśaṃsanti santaḥ svabalasaṃstavam |

3.2३.२

अनिमित्तं सुरश्रेष्ठ सद्यः प्राप्नोति गर्हणाम् । (३।२)

animittaṃ suraśreṣṭha sadyaḥ prāpnoti garhaṇām |

3.3३.३

गुणसंकीर्तनं चापि स्वयम् एव शतक्रतो । (३।३)

guṇasaṃkīrtanaṃ cāpi svayam eva śatakrato |

3.4३.४

पृष्टेनान्येन गोपते । (३।४)

pṛṣṭenānyena gopate |

3.5३.५

वक्तव्यं न तु वक्तव्यम् ॥ (३।५)

vaktavyaṃ na tu vaktavyam ||

4.1४.१

सखेति कृत्वा तु सखे पृष्टो वक्ष्याम्यहं त्वया । (४।१)

sakheti kṛtvā tu sakhe pṛṣṭo vakṣyāmyahaṃ tvayā |

4.2४.२

न ह्यात्मस्तवसंयुक्तं वक्तव्यम् अनिमित्ततः ॥ (४।२)

na hyātmastavasaṃyuktaṃ vaktavyam animittataḥ ||

5.1५.१

सपर्वतवनाम् उर्वीं ससागरवनाम् इमाम् । (५।१)

saparvatavanām urvīṃ sasāgaravanām imām |

5.2५.२

पक्षनाड्यैकया शक्र त्वां चैवात्रावलम्बिनम् ॥ (५।२)

pakṣanāḍyaikayā śakra tvāṃ caivātrāvalambinam ||

6.1६.१

सर्वान् संपिण्डितान् वापि लोकान् सस्थाणुजङ्गमान् । (६।१)

sarvān saṃpiṇḍitān vāpi lokān sasthāṇujaṅgamān |

6.2६.२

वहेयम् अपरिश्रान्तो विद्धीदं मे महद् बलम् । (६।२)

vaheyam apariśrānto viddhīdaṃ me mahad balam |

6.3६.३

अष्टौ भूमीर् नव दिवस् त्रीन् समुद्राञ्शचीपते । (६।३)

aṣṭau bhūmīr nava divas trīn samudrāñśacīpate |

6.4६.४

परः सहस्रान् पर्वतान् वहेयं कामयेथ चेत् ॥ (६।४)

paraḥ sahasrān parvatān vaheyaṃ kāmayetha cet ||

7.1७.१

सूत उवाच । (७।१)

sūta uvāca

7.2७.२

इत्युक्तवचनं वीरं किरीटी श्रीमतां वरः । (७।२)

ityuktavacanaṃ vīraṃ kirīṭī śrīmatāṃ varaḥ |

7.3७.३

आह शौनक देवेन्द्रः सर्वभूतहितः प्रभुः । (७।३)

āha śaunaka devendraḥ sarvabhūtahitaḥ prabhuḥ |

7.4७.४

शक्र उवाच । (७।४)

śakra uvāca

7.5७.५

एवम् एव यथात्थ त्वं सर्वं संभाव्यते त्वयि ॥ (७।५)

evam eva yathāttha tvaṃ sarvaṃ saṃbhāvyate tvayi ||

8.1८.१

प्रतिगृह्यताम् इदानीं मे सख्यम् आनन्त्यम् उत्तमम् । (८।१)

pratigṛhyatām idānīṃ me sakhyam ānantyam uttamam |

8.2८.२

न कार्यं तव सोमेन मम सोमः प्रदीयताम् । (८।२)

na kāryaṃ tava somena mama somaḥ pradīyatām |

8.3८.३

अस्मांस्ते हि प्रबाधेयुर् येभ्यो दद्याद् भवान् इमम् ॥ (८।३)

asmāṃste hi prabādheyur yebhyo dadyād bhavān imam ||

9.1९.१

गरुड उवाच । (९।१)

garuḍa uvāca

9.2९.२

किंचित् कारणम् उद्दिश्य सोमो ऽयं नीयते मया । (९।२)

kiṃcit kāraṇam uddiśya somo 'yaṃ nīyate mayā |

9.3९.३

न दास्यामि समादातुं सोमं कस्मैचिद् अप्यहम् ॥ (९।३)

na dāsyāmi samādātuṃ somaṃ kasmaicid apyaham ||

10.1१०.१

यत्रेमं तु सहस्राक्ष निक्षिपेयम् अहं स्वयम् । (१०।१)

yatremaṃ tu sahasrākṣa nikṣipeyam ahaṃ svayam |

10.2१०.२

त्वम् आदाय ततस्तूर्णं हरेथास्त्रिदशेश्वर ॥ (१०।२)

tvam ādāya tatastūrṇaṃ harethāstridaśeśvara ||

11.1११.१

शक्र उवाच । (११।१)

śakra uvāca

11.2११.२

वाक्येनानेन तुष्टो ऽहं यत् त्वयोक्तम् इहाण्डज । (११।२)

vākyenānena tuṣṭo 'haṃ yat tvayoktam ihāṇḍaja |

11.3११.३

यद् इच्छसि वरं मत्तस्तद् गृहाण खगोत्तम ॥ (११।३)

yad icchasi varaṃ mattastad gṛhāṇa khagottama ||

12.1१२.१

सूत उवाच । (१२।१)

sūta uvāca

12.2१२.२

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं कद्रूपुत्रान् अनुस्मरन् । (१२।२)

ityuktaḥ pratyuvācedaṃ kadrūputrān anusmaran |

12.3१२.३

स्मृत्वा चैवोपधिकृतं मातुर् दास्यनिमित्ततः ॥ (१२।३)

smṛtvā caivopadhikṛtaṃ mātur dāsyanimittataḥ ||

13.1१३.१

ईशो ऽहम् अपि सर्वस्य करिष्यामि तु ते ऽर्थिताम् । (१३।१)

īśo 'ham api sarvasya kariṣyāmi tu te 'rthitām |

13.2१३.२

भवेयुर् भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः ॥ (१३।२)

bhaveyur bhujagāḥ śakra mama bhakṣyā mahābalāḥ ||

14.1१४.१

तथेत्युक्त्वान्वगच्छत् तं ततो दानवसूदनः । (१४।१)

tathetyuktvānvagacchat taṃ tato dānavasūdanaḥ |

14.2१४.२

देवदेवं महात्मानं योगिनाम् ईश्वरं हरिम् । (१४।२)

devadevaṃ mahātmānaṃ yoginām īśvaraṃ harim |

14.3१४.३

स चान्वमोदत् तत् सर्वं यथोक्तं गरुडेन वै । (१४।३)

sa cānvamodat tat sarvaṃ yathoktaṃ garuḍena vai |

14.4१४.४

इदं भूयो वचः प्राह भगवांस्त्रिदशेश्वरः । (१४।४)

idaṃ bhūyo vacaḥ prāha bhagavāṃstridaśeśvaraḥ |

14.5१४.५

हरिष्यामि विनिक्षिप्तं सोमम् इत्यनुभाष्य तम् ॥ (१४।५)

hariṣyāmi vinikṣiptaṃ somam ityanubhāṣya tam ||

15.1१५.१

आजगाम ततस्तूर्णं सुपर्णो मातुर् अन्तिकम् । (१५।१)

ājagāma tatastūrṇaṃ suparṇo mātur antikam |

15.2१५.२

गरुडः । (१५।२)

garuḍaḥ |

15.3१५.३

विनता । (१५।३)

vinatā |

15.4१५.४

विनयावनतो भूत्वा वचनं चेदम् अब्रवीत् । (१५।४)

vinayāvanato bhūtvā vacanaṃ cedam abravīt |

15.5१५.५

इदम् आनीतम् अमृतं देवानां भवनान् मया । (१५।५)

idam ānītam amṛtaṃ devānāṃ bhavanān mayā |

15.6१५.६

प्रशाधि किम् अतो मातः करिष्यामि शुभव्रते । (१५।६)

praśādhi kim ato mātaḥ kariṣyāmi śubhavrate |

15.7१५.७

परितुष्टाहम् एतेन कर्मणा तव पुत्रक । (१५।७)

parituṣṭāham etena karmaṇā tava putraka |

15.8१५.८

अजरश्चामरश्चैव देवानां सुप्रियो भव । (१५।८)

ajaraścāmaraścaiva devānāṃ supriyo bhava |

15.9१५.९

अथ सर्पान् उवाचेदं सर्वान् परमहृष्टवत् ॥ (१५।९)

atha sarpān uvācedaṃ sarvān paramahṛṣṭavat ||

16.1१६.१

इदम् आनीतम् अमृतं निक्षेप्स्यामि कुशेषु वः । (१६।१)

idam ānītam amṛtaṃ nikṣepsyāmi kuśeṣu vaḥ |

16.2१६.२

स्नाता मङ्गलसंयुक्तास्ततः प्राश्नीत पन्नगाः । (१६।२)

snātā maṅgalasaṃyuktāstataḥ prāśnīta pannagāḥ |

16.3१६.३

भवद्भिर् इदम् आसीनैर् यद् उक्तं तद् वचस्तदा ॥ (१६।३)

bhavadbhir idam āsīnair yad uktaṃ tad vacastadā ||

17.1१७.१

अदासी चैव मातेयम् अद्यप्रभृति चास्तु मे । (१७।१)

adāsī caiva māteyam adyaprabhṛti cāstu me |

17.2१७.२

यथोक्तं भवताम् एतद् वचो मे प्रतिपादितम् ॥ (१७।२)

yathoktaṃ bhavatām etad vaco me pratipāditam ||

18.1१८.१

ततः स्नातुं गताः सर्पाः प्रत्युक्त्वा तं तथेत्युत । (१८।१)

tataḥ snātuṃ gatāḥ sarpāḥ pratyuktvā taṃ tathetyuta |

18.2१८.२

शक्रो ऽप्यमृतम् आक्षिप्य जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ (१८।२)

śakro 'pyamṛtam ākṣipya jagāma tridivaṃ punaḥ ||

19.1१९.१

अथागतास्तम् उद्देशं सर्पाः सोमार्थिनस्तदा । (१९।१)

athāgatāstam uddeśaṃ sarpāḥ somārthinastadā |

19.2१९.२

स्नाताश्च कृतजप्याश्च प्रहृष्टाः कृतमङ्गलाः । (१९।२)

snātāśca kṛtajapyāśca prahṛṣṭāḥ kṛtamaṅgalāḥ |

19.3१९.३

यत्रैतद् अमृतं चापि स्थापितं कुशसंस्तरे । (१९।३)

yatraitad amṛtaṃ cāpi sthāpitaṃ kuśasaṃstare |

19.4१९.४

परस्परकृतद्वेषाः सोमप्राशनकर्मणि । (१९।४)

parasparakṛtadveṣāḥ somaprāśanakarmaṇi |

19.5१९.५

अहं पूर्वम् अहं पूर्वम् इत्युक्त्वा ते समाद्रवन् ॥ (१९।५)

ahaṃ pūrvam ahaṃ pūrvam ityuktvā te samādravan ||

20.1२०.१

तद् विज्ञाय हृतं सर्पाः प्रतिमायाकृतं च तत् । (२०।१)

tad vijñāya hṛtaṃ sarpāḥ pratimāyākṛtaṃ ca tat |

20.2२०.२

सोमस्थानम् इदं चेति दर्भांस्ते लिलिहुस्तदा ॥ (२०।२)

somasthānam idaṃ ceti darbhāṃste lilihustadā ||

21.1२१.१

ततो द्वैधीकृता जिह्वा सर्पाणां तेन कर्मणा । (२१।१)

tato dvaidhīkṛtā jihvā sarpāṇāṃ tena karmaṇā |

21.2२१.२

अभवंश्चामृतस्पर्शाद् दर्भास्ते ऽथ पवित्रिणः । (२१।२)

abhavaṃścāmṛtasparśād darbhāste 'tha pavitriṇaḥ |

21.3२१.३

एवं तद् अमृतं तेन हृतम् आहृतम् एव च । (२१।३)

evaṃ tad amṛtaṃ tena hṛtam āhṛtam eva ca |

21.4२१.४

द्विजिह्वाश्च कृताः सर्पा गरुडेन महात्मना । (२१।४)

dvijihvāśca kṛtāḥ sarpā garuḍena mahātmanā |

21.5२१.५

नागाश्च वञ्चिता भूत्वा विसृज्य विनतां तदा । (२१।५)

nāgāśca vañcitā bhūtvā visṛjya vinatāṃ tadā |

21.6२१.६

विषादम् अगमंस्तीव्रं गरुडस्य बलात् प्रभो ॥ (२१।६)

viṣādam agamaṃstīvraṃ garuḍasya balāt prabho ||

22.1२२.१

ततः सुपर्णः परमप्रहृष्टवान् विहृत्य मात्रा सह तत्र कानने । (२२।१)

tataḥ suparṇaḥ paramaprahṛṣṭavān vihṛtya mātrā saha tatra kānane |

22.2२२.२

भुजंगभक्षः परमार्चितः खगैर् अहीनकीर्तिर् विनताम् अनन्दयत् ॥ (२२।२)

bhujaṃgabhakṣaḥ paramārcitaḥ khagair ahīnakīrtir vinatām anandayat ||

23.1२३.१

इमां कथां यः शृणुयान् नरः सदा पठेत वा द्विजजनमुख्यसंसदि । (२३।१)

imāṃ kathāṃ yaḥ śṛṇuyān naraḥ sadā paṭheta vā dvijajanamukhyasaṃsadi |

23.2२३.२

असंशयं त्रिदिवम् इयात् स पुण्यभाङ् महात्मनः पतगपतेः प्रकीर्तनात् । (२३।२)

asaṃśayaṃ tridivam iyāt sa puṇyabhāṅ mahātmanaḥ patagapateḥ prakīrtanāt |

23.3२३.३

न चाग्निजं चोरनृपाश्रयं वा क्षुत्सर्पवेतालपिशाचजं वा । (२३।३)

na cāgnijaṃ coranṛpāśrayaṃ vā kṣutsarpavetālapiśācajaṃ vā |

23.4२३.४

भयं भवेद् यत्र गृहे गरुत्मतो तिष्ठेत् कथेयं लिखितापि पुस्तके । (२३।४)

bhayaṃ bhaved yatra gṛhe garutmato tiṣṭhet katheyaṃ likhitāpi pustake |

23.5२३.५

यः संस्मरेन् नित्यम् अतन्द्रितो नरो गरुत्मतो मूर्तिम् अथार्चयेद् गृहे । (२३।५)

yaḥ saṃsmaren nityam atandrito naro garutmato mūrtim athārcayed gṛhe |

23.6२३.६

ॐ पक्षिराजेति जपंश्च सर्वदा तस्याशु सर्पा वशगा भवन्ति ॥ (२३।६)

oṃ pakṣirājeti japaṃśca sarvadā tasyāśu sarpā vaśagā bhavanti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 30

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit