वैशंपायन उवाच । (१।१)

याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा पुनर् एवार्जुनो ऽब्रवीत् । (१।२)

अनुमान्य महाबाहुं ज्येष्ठं भ्रातरम् ईश्वरम् ॥ (१।३)

दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति । (२।१)

दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर् बुधाः ॥ (२।२)

धर्मं संरक्षते दण्डस्तथैवार्थं नराधिप । (३।१)

कामं संरक्षते दण्डस्त्रिवर्गो दण्ड उच्यते ॥ (३।२)

दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते । (४।१)

एतद् विद्वन्न् उपादत्स्व स्वभावं पश्य लौकिकम् ॥ (४।२)

राजदण्डभयाद् एके पापाः पापं न कुर्वते । (५।१)

यमदण्डभयाद् एके परलोकभयाद् अपि ॥ (५।२)

परस्परभयाद् एके पापाः पापं न कुर्वते । (६।१)

एवं सांसिद्धिके लोके सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम् ॥ (६।२)

दण्डस्यैव भयाद् एके न खादन्ति परस्परम् । (७।१)

अन्धे तमसि मज्जेयुर् यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (७।२)

यस्माद् अदान्तान् दमयत्यशिष्टान् दण्डयत्यपि । (८।१)

दमनाद् दण्डनाच्चैव तस्माद् दण्डं विदुर् बुधाः ॥ (८।२)

वाचि दण्डो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां भुजार्पणम् । (९।१)

दानदण्डः स्मृतो वैश्यो निर्दण्डः शूद्र उच्यते ॥ (९।२)

असंमोहाय मर्त्यानाम् अर्थसंरक्षणाय च । (१०।१)

मर्यादा स्थापिता लोके दण्डसंज्ञा विशां पते ॥ (१०।२)

यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति सूनृतः । (११।१)

प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत् साधु पश्यति ॥ (११।२)

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो ऽथ भिक्षुकः । (१२।१)

दण्डस्यैव भयाद् एते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः ॥ (१२।२)

नाभीतो यजते राजन्नाभीतो दातुम् इच्छति । (१३।१)

नाभीतः पुरुषः कश्चित् समये स्थातुम् इच्छति ॥ (१३।२)

नाछित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् । (१४।१)

नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ (१४।२)

नाघ्नतः कीर्तिर् अस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः । (१५।१)

इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत ॥ (१५।२)

य एव देवा हन्तारस्तांल् लोको ऽर्चयते भृशम् । (१६।१)

हन्ता रुद्रस्तथा स्कन्दः शक्रो ऽग्निर् वरुणो यमः ॥ (१६।२)

हन्ता कालस्तथा वायुर् मृत्युर् वैश्रवणो रविः । (१७।१)

वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश्च भारत ॥ (१७।२)

एतान् देवान्नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः । (१८।१)

न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथंचन ॥ (१८।२)

मध्यस्थान् सर्वभूतेषु दान्ताञ् शमपरायणान् । (१९।१)

यजन्ते मानवाः केचित् प्रशान्ताः सर्वकर्मसु ॥ (१९।२)

न हि पश्यामि जीवन्तं लोके कंचिद् अहिंसया । (२०।१)

सत्त्वैः सत्त्वानि जीवन्ति दुर्बलैर् बलवत्तराः ॥ (२०।२)

नकुलो मूषकान् अत्ति बिडालो नकुलं तथा । (२१।१)

बिडालम् अत्ति श्वा राजञ् श्वानं व्यालमृगस्तथा ॥ (२१।२)

तान् अत्ति पुरुषः सर्वान् पश्य धर्मो यथागतः । (२२।१)

प्राणस्यान्नम् इदं सर्वं जङ्गमं स्थावरं च यत् ॥ (२२।२)

विधानं देवविहितं तत्र विद्वान्न मुह्यति । (२३।१)

यथा सृष्टो ऽसि राजेन्द्र तथा भवितुम् अर्हसि ॥ (२३।२)

विनीतक्रोधहर्षा हि मन्दा वनम् उपाश्रिताः । (२४।१)

विना वधं न कुर्वन्ति तापसाः प्राणयापनम् ॥ (२४।२)

उदके बहवः प्राणाः पृथिव्यां च फलेषु च । (२५।१)

न च कश्चिन्न तान् हन्ति किम् अन्यत् प्राणयापनात् ॥ (२५।२)

सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित् । (२६।१)

पक्ष्मणो ऽपि निपातेन येषां स्यात् स्कन्धपर्ययः ॥ (२६।२)

ग्रामान्निष्क्रम्य मुनयो विगतक्रोधमत्सराः । (२७।१)

वने कुटुम्बधर्माणो दृश्यन्ते परिमोहिताः ॥ (२७।२)

भूमिं भित्त्वौषधीश्छित्त्वा वृक्षादीन् अण्डजान् पशून् । (२८।१)

मनुष्यास्तन्वते यज्ञांस्ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति च ॥ (२८।२)

दण्डनीत्यां प्रणीतायां सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः । (२९।१)

कौन्तेय सर्वभूतानां तत्र मे नास्ति संशयः ॥ (२९।२)

दण्डश्चेन्न भवेल् लोके व्यनशिष्यन्न् इमाः प्रजाः । (३०।१)

शूले मत्स्यान् इवापक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः ॥ (३०।२)

सत्यं चेदं ब्रह्मणा पूर्वम् उक्तं दण्डः प्रजा रक्षति साधु नीतः । (३१।१)

पश्याग्नयश्च प्रतिशाम्यन्त्यभीताः संतर्जिता दण्डभयाज्ज्वलन्ति ॥ (३१।२)

अन्धं तम इवेदं स्यान्न प्रज्ञायेत किंचन । (३२।१)

दण्डश्चेन्न भवेल् लोके विभजन् साध्वसाधुनी ॥ (३२।२)

ये ऽपि संभिन्नमर्यादा नास्तिका वेदनिन्दकाः । (३३।१)

ते ऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनोपनिपीडिताः ॥ (३३।२)

सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर् नरः । (३४।१)

दण्डस्य हि भयाद् भीतो भोगायेह प्रकल्पते ॥ (३४।२)

चातुर्वर्ण्याप्रमोहाय सुनीतनयनाय च । (३५।१)

दण्डो विधात्रा विहितो धर्मार्थावभिरक्षितुम् ॥ (३५।२)

यदि दण्डान्न बिभ्येयुर् वयांसि श्वापदानि च । (३६।१)

अद्युः पशून्मनुष्यांश्च यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ (३६।२)

न ब्रह्मचार्यधीयीत कल्याणी गौर् न दुह्यते । (३७।१)

न कन्योद्वहनं गच्छेद् यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (३७।२)

विश्वलोपः प्रवर्तेत भिद्येरन् सर्वसेतवः । (३८।१)

ममत्वं न प्रजानीयुर् यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (३८।२)

न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुर् अकुतोभयाः । (३९।१)

विधिवद् दक्षिणावन्ति यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (३९।२)

चरेयुर् नाश्रमे धर्मं यथोक्तं विधिम् आश्रिताः । (४०।१)

न विद्यां प्राप्नुयात् कश्चिद् यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (४०।२)

न चोष्ट्रा न बलीवर्दा नाश्वाश्वतरगर्दभाः । (४१।१)

युक्ता वहेयुर् यानानि यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (४१।२)

न प्रेष्या वचनं कुर्युर् न बालो जातु कर्हिचित् । (४२।१)

तिष्ठेत् पितृमते धर्मे यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (४२।२)

दण्डे स्थिताः प्रजाः सर्वा भयं दण्डं विदुर् बुधाः । (४३।१)

दण्डे स्वर्गो मनुष्याणां लोको ऽयं च प्रतिष्ठितः ॥ (४३।२)

न तत्र कूटं पापं वा वञ्चना वापि दृश्यते । (४४।१)

यत्र दण्डः सुविहितश्चरत्यरिविनाशनः ॥ (४४।२)

हविः श्वा प्रपिबेद् धृष्टो दण्डश्चेन्नोद्यतो भवेत् । (४५।१)

हरेत् काकः पुरोडाशं यदि दण्डो न पालयेत् ॥ (४५।२)

यद् इदं धर्मतो राज्यं विहितं यद्यधर्मतः । (४६।१)

कार्यस्तत्र न शोको वै भुङ्क्ष्व भोगान् यजस्व च ॥ (४६।२)

सुखेन धर्मं श्रीमन्तश्चरन्ति शुचिवाससः । (४७।१)

संवसन्तः प्रियैर् दारैर् भुञ्जानाश्चान्नम् उत्तमम् ॥ (४७।२)

अर्थे सर्वे समारम्भाः समायत्ता न संशयः । (४८।१)

स च दण्डे समायत्तः पश्य दण्डस्य गौरवम् ॥ (४८।२)

लोकयात्रार्थम् एवेह धर्मप्रवचनं कृतम् । (४९।१)

अहिंसा साधुहिंसेति श्रेयान् धर्मपरिग्रहः ॥ (४९।२)

नात्यन्तगुणवान् कश्चिन्न चाप्यत्यन्तनिर्गुणः । (५०।१)

उभयं सर्वकार्येषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ (५०।२)

पशूनां वृषणं छित्त्वा ततो भिन्दन्ति नस्तकान् । (५१।१)

कृषन्ति बहवो भारान् बध्नन्ति दमयन्ति च ॥ (५१।२)

एवं पर्याकुले लोके विपथे जर्जरीकृते । (५२।१)

तैस्तैर् न्यायैर् महाराज पुराणं धर्मम् आचर ॥ (५२।२)

यज देहि प्रजा रक्ष धर्मं समनुपालय । (५३।१)

अमित्राञ् जहि कौन्तेय मित्राणि परिपालय ॥ (५३।२)

मा च ते निघ्नतः शत्रून्मन्युर् भवतु भारत । (५४।१)

न तत्र किल्बिषं किंचित् कर्तुर् भवति भारत ॥ (५४।२)

आततायी हि यो हन्याद् आततायिनम् आगतम् । (५५।१)

न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तं मन्युम् ऋच्छति ॥ (५५।२)

अवध्यः सर्वभूतानाम् अन्तरात्मा न संशयः । (५६।१)

अवध्ये चात्मनि कथं वध्यो भवति केनचित् ॥ (५६।२)

यथा हि पुरुषः शालां पुनः सम्प्रविशेन्नवाम् । (५७।१)

एवं जीवः शरीराणि तानि तानि प्रपद्यते ॥ (५७।२)

देहान् पुराणान् उत्सृज्य नवान् सम्प्रतिपद्यते । (५८।१)

एवं मृत्युमुखं प्राहुर् ये जनास्तत्त्वदर्शिनः ॥ (५८।२)