भीष्म उवाच । (१।१)

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

यद् वृत्तं तीर्थयात्रायां शपथं प्रति तच्छृणु ॥ (१।३)

पुष्करार्थं कृतं स्तैन्यं पुरा भरतसत्तम । (२।१)

राजर्षिभिर् महाराज तथैव च द्विजर्षिभिः ॥ (२।२)

ऋषयः समेताः पश्चिमे वै प्रभासे समागता मन्त्रम् अमन्त्रयन्त । (३।१)

चराम सर्वे पृथिवीं पुण्यतीर्थां तन्नः कार्यं हन्त गच्छाम सर्वे ॥ (३।२)

शुक्रो ऽङ्गिराश्चैव कविश्च विद्वांस्तथागस्त्यो नारदपर्वतौ च । (४।१)

भृगुर् वसिष्ठः कश्यपो गौतमश्च विश्वामित्रो जमदग्निश्च राजन् ॥ (४।२)

ऋषिस्तथा गालवो ऽथाष्टकश्च भरद्वाजो ऽरुन्धती वालखिल्याः । (५।१)

शिबिर् दिलीपो नहुषो ऽम्बरीषो राजा ययातिर् धुन्धुमारो ऽथ पूरुः ॥ (५।२)

जग्मुः पुरस्कृत्य महानुभावं शतक्रतुं वृत्रहणं नरेन्द्र । (६।१)

तीर्थानि सर्वाणि परिक्रमन्तो माघ्यां ययुः कौशिकीं पुण्यतीर्थाम् ॥ (६।२)

सर्वेषु तीर्थेष्वथ धूतपापा जग्मुस्ततो ब्रह्मसरः सुपुण्यम् । (७।१)

देवस्य तीर्थे जलम् अग्निकल्पा विगाह्य ते भुक्तबिसप्रसूनाः ॥ (७।२)

केचिद् बिसान्यखनंस्तत्र राजन्न् अन्ये मृणालान्यखनंस्तत्र विप्राः । (८।१)

अथापश्यन् पुष्करं ते ह्रियन्तं ह्रदाद् अगस्त्येन समुद्धृतं वै ॥ (८।२)

तान् आह सर्वान् ऋषिमुख्यान् अगस्त्यः केनादत्तं पुष्करं मे सुजातम् । (९।१)

युष्माञ्शङ्के दीयतां पुष्करं मे न वै भवन्तो हर्तुम् अर्हन्ति पद्मम् ॥ (९।२)

शृणोमि कालो हिंसते धर्मवीर्यं सेयं प्राप्ता वर्धते धर्मपीडा । (१०।१)

पुराधर्मो वर्धते नेह यावत् तावद् गच्छामि परलोकं चिराय ॥ (१०।२)

पुरा वेदान् ब्राह्मणा ग्राममध्ये घुष्टस्वरा वृषलाञ्श्रावयन्ति । (११।१)

पुरा राजा व्यवहारान् अधर्म्यान् पश्यत्यहं परलोकं व्रजामि ॥ (११।२)

पुरावरान् प्रत्यवरान् गरीयसो यावन्नरा नावमंस्यन्ति सर्वे । (१२।१)

तमोत्तरं यावद् इदं न वर्तते तावद् व्रजामि परलोकं चिराय ॥ (१२।२)

पुरा प्रपश्यामि परेण मर्त्यान् बलीयसा दुर्बलान् भुज्यमानान् । (१३।१)

तस्माद् यास्यामि परलोकं चिराय न ह्युत्सहे द्रष्टुम् ईदृङ् नृलोके ॥ (१३।२)

तम् आहुर् आर्ता ऋषयो महर्षिं न ते वयं पुष्करं चोरयामः । (१४।१)

मिथ्याभिषङ्गो भवता न कार्यः शपाम तीक्ष्णाञ्शपथान्महर्षे ॥ (१४।२)

ते निश्चितास्तत्र महर्षयस्तु संमन्यन्तो धर्मम् एवं नरेन्द्र । (१५।१)

ततो ऽशपञ्शपथान् पर्ययेण सहैव ते पार्थिव पुत्रपौत्रैः ॥ (१५।२)

भृगुर् उवाच । (१६।१)

प्रत्याक्रोशेद् इहाक्रुष्टस्ताडितः प्रतिताडयेत् । (१६।२)

खादेच्च पृष्ठमांसानि यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (१६।३)

वसिष्ठ उवाच । (१७।१)

अस्वाध्यायपरो लोके श्वानं च परिकर्षतु । (१७।२)

पुरे च भिक्षुर् भवतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (१७।३)

कश्यप उवाच । (१८।१)

सर्वत्र सर्वं पणतु न्यासे लोभं करोतु च । (१८।२)

कूटसाक्षित्वम् अभ्येतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (१८।३)

गौतम उवाच । (१९।१)

जीवत्वहंकृतो बुद्ध्या विपणत्वधमेन सः । (१९।२)

कर्षको मत्सरी चास्तु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (१९।३)

अङ्गिरा उवाच । (२०।१)

अशुचिर् ब्रह्मकूटो ऽस्तु श्वानं च परिकर्षतु । (२०।२)

ब्रह्महानिकृतिश्चास्तु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२०।३)

धुन्धुमार उवाच । (२१।१)

अकृतज्ञो ऽस्तु मित्राणां शूद्रायां तु प्रजायतु । (२१।२)

एकः सम्पन्नम् अश्नातु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२१।३)

पूरुर् उवाच । (२२।१)

चिकित्सायां प्रचरतु भार्यया चैव पुष्यतु । (२२।२)

श्वशुरात् तस्य वृत्तिः स्याद् यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२२।३)

दिलीप उवाच । (२३।१)

उदपानप्लवे ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिः । (२३।२)

तस्य लोकान् स व्रजतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२३।३)

शुक्र उवाच । (२४।१)

पृष्ठमांसं समश्नातु दिवा गच्छतु मैथुनम् । (२४।२)

प्रेष्यो भवतु राज्ञश्च यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२४।३)

जमदग्निर् उवाच । (२५।१)

अनध्यायेष्वधीयीत मित्रं श्राद्धे च भोजयेत् । (२५।२)

श्राद्धे शूद्रस्य चाश्नीयाद् यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२५।३)

शिबिर् उवाच । (२६।१)

अनाहिताग्निर् म्रियतां यज्ञे विघ्नं करोतु च । (२६।२)

तपस्विभिर् विरुध्येत यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२६।३)

ययातिर् उवाच । (२७।१)

अनृतौ जटी व्रतिन्यां वै भार्यायां सम्प्रजायतु । (२७।२)

निराकरोतु वेदांश्च यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२७।३)

नहुष उवाच । (२८।१)

अतिथिं गृहस्थो नुदतु कामवृत्तो ऽस्तु दीक्षितः । (२८।२)

विद्यां प्रयच्छतु भृतो यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२८।३)

अम्बरीष उवाच । (२९।१)

नृशंसस्त्यक्तधर्मो ऽस्तु स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च । (२९।२)

ब्राह्मणं चापि जहतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (२९।३)

नारद उवाच । (३०।१)

गूढो ऽज्ञानी बहिः शास्त्रं पठतां विस्वरं पदम् । (३०।२)

गरीयसो ऽवजानातु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३०।३)

नाभाग उवाच । (३१।१)

अनृतं भाषतु सदा सद्भिश्चैव विरुध्यतु । (३१।२)

शुल्केन कन्यां ददतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३१।३)

कविर् उवाच । (३२।१)

पदा स गां ताडयतु सूर्यं च प्रतिमेहतु । (३२।२)

शरणागतं च त्यजतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३२।३)

विश्वामित्र उवाच । (३३।१)

करोतु भृतको ऽवर्षां राज्ञश्चास्तु पुरोहितः । (३३।२)

ऋत्विग् अस्तु ह्ययाज्यस्य यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३३।३)

पर्वत उवाच । (३४।१)

ग्रामे चाधिकृतः सो ऽस्तु खरयानेन गच्छतु । (३४।२)

शुनः कर्षतु वृत्त्यर्थे यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३४।३)

भरद्वाज उवाच । (३५।१)

सर्वपापसमादानं नृशंसे चानृते च यत् । (३५।२)

तत् तस्यास्तु सदा पापं यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३५।३)

अष्टक उवाच । (३६।१)

स राजास्त्वकृतप्रज्ञः कामवृत्तिश्च पापकृत् । (३६।२)

अधर्मेणानुशास्तूर्वीं यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३६।३)

गालव उवाच । (३७।१)

पापिष्ठेभ्यस्त्वनर्घार्हः स नरो ऽस्तु स्वपापकृत् । (३७।२)

दत्त्वा दानं कीर्तयतु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३७।३)

अरुन्धत्युवाच । (३८।१)

श्वश्र्वापवादं वदतु भर्तुर् भवतु दुर्मनाः । (३८।२)

एका स्वादु समश्नातु या ते हरति पुष्करम् ॥ (३८।३)

वालखिल्या ऊचुः । (३९।१)

एकपादेन वृत्त्यर्थं ग्रामद्वारे स तिष्ठतु । (३९।२)

धर्मज्ञस्त्यक्तधर्मो ऽस्तु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (३९।३)

पशुसख उवाच । (४०।१)

अग्निहोत्रम् अनादृत्य सुखं स्वपतु स द्विजः । (४०।२)

परिव्राट् कामवृत्तो ऽस्तु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (४०।३)

सुरभ्युवाच । (४१।१)

बाल्वजेन निदानेन कांस्यं भवतु दोहनम् । (४१।२)

दुह्येत परवत्सेन या ते हरति पुष्करम् ॥ (४१।३)

भीष्म उवाच । (४२।१)

ततस्तु तैः शपथैः शप्यमानैर् नानाविधैर् बहुभिः कौरवेन्द्र । (४२।२)

सहस्राक्षो देवराट् सम्प्रहृष्टः समीक्ष्य तं कोपनं विप्रमुख्यम् ॥ (४२।३)

अथाब्रवीन्मघवा प्रत्ययं स्वं समाभाष्य तम् ऋषिं जातरोषम् । (४३।१)

ब्रह्मर्षिदेवर्षिनृपर्षिमध्ये यत् तन्निबोधेह ममाद्य राजन् ॥ (४३।२)

शक्र उवाच । (४४।१)

अध्वर्यवे दुहितरं ददातु छन्दोगे वा चरितब्रह्मचर्ये । (४४।२)

आथर्वणं वेदम् अधीत्य विप्रः स्नायीत यः पुष्करम् आददाति ॥ (४४।३)

सर्वान् वेदान् अधीयीत पुण्यशीलो ऽस्तु धार्मिकः । (४५।१)

ब्रह्मणः सदनं यातु यस्ते हरति पुष्करम् ॥ (४५।२)

अगस्त्य उवाच । (४६।१)

आशीर्वादस्त्वया प्रोक्तः शपथो बलसूदन । (४६।२)

दीयतां पुष्करं मह्यम् एष धर्मः सनातनः ॥ (४६।३)

इन्द्र उवाच । (४७।१)

न मया भगवंल्लोभाद्धृतं पुष्करम् अद्य वै । (४७।२)

धर्मं तु श्रोतुकामेन हृतं न क्रोद्धुम् अर्हसि ॥ (४७।३)

धर्मः श्रुतिसमुत्कर्षो धर्मसेतुर् अनामयः । (४८।१)

आर्षो वै शाश्वतो नित्यम् अव्ययो ऽयं मया श्रुतः ॥ (४८।२)

तद् इदं गृह्यतां विद्वन् पुष्करं मुनिसत्तम । (४९।१)

अतिक्रमं मे भगवन् क्षन्तुम् अर्हस्यनिन्दित ॥ (४९।२)

इत्युक्तः स महेन्द्रेण तपस्वी कोपनो भृशम् । (५०।१)

जग्राह पुष्करं धीमान् प्रसन्नश्चाभवन्मुनिः ॥ (५०।२)

प्रययुस्ते ततो भूयस्तीर्थानि वनगोचराः । (५१।१)

पुण्यतीर्थेषु च तथा गात्राण्याप्लावयन्ति ते ॥ (५१।२)

आख्यानं य इदं युक्तः पठेत् पर्वणि पर्वणि । (५२।१)

न मूर्खं जनयेत् पुत्रं न भवेच्च निराकृतिः ॥ (५२।२)

न तम् आपत् स्पृशेत् काचिन्न ज्वरो न रुजश्च ह । (५३।१)

विरजाः श्रेयसा युक्तः प्रेत्य स्वर्गम् अवाप्नुयात् ॥ (५३।२)

यश्च शास्त्रम् अनुध्यायेद् ऋषिभिः परिपालितम् । (५४।१)

स गच्छेद् ब्रह्मणो लोकम् अव्ययं च नरोत्तम ॥ (५४।२)