वैशम्पायन उवाच । (१।१)

उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु महात्मसु । (१।२)

द्रौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम् । (१।३)

जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः ॥ (१।४)

चिरस्य दृष्ट्वा राजेन्द्र ते ऽन्योन्यस्य प्रियंवदे । (२।१)

कथयामासतुश् चित्राः कथाः कुरुयदुक्षिताम् ॥ (२।२)

अथाब्रवीत् सत्यभामा कृष्णस्य महिषी प्रिया । (३।१)

सात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा ॥ (३।२)

केन द्रौपदि वृत्तेन पाण्डवान् उपतिष्ठसि । (४।१)

लोकपालोपमान् वीरान् यूनः परमसंमतान् । (४।२)

कथं च वशगास् तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे ॥ (४।३)

तव वश्या हि सततं पाण्डवाः प्रियदर्शने । (५।१)

मुखप्रेक्षाश् च ते सर्वे तत्त्वम् एतद् ब्रवीहि मे ॥ (५।२)

व्रतचर्या तपो वापि स्नानमन्त्रौषधानि वा । (६।१)

विद्यावीर्यं मूलवीर्यं जपहोमस् तथागदाः ॥ (६।२)

मम आचक्ष्व पाञ्चालि यशस्यं भगवेदनम् । (७।१)

येन कृष्णे भवेन् नित्यं मम कृष्णो वशानुगः ॥ (७।२)

एवम् उक्त्वा सत्यभामा विरराम यशस्विनी । (८।१)

पतिव्रता महाभागा द्रौपदी प्रत्युवाच ताम् ॥ (८।२)

असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये माम् अनुपृच्छसि । (९।१)

असदाचरिते मार्गे कथं स्याद् अनुकीर्तनम् ॥ (९।२)

अनुप्रश्नः संशयो वा नैतत् त्वय्युपपद्यते । (१०।१)

तथा ह्युपेता बुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिया ॥ (१०।२)

यदैव भर्ता जानीयान् मन्त्रमूलपरां स्त्रियम् । (११।१)

उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद् वेश्मगताद् इव ॥ (११।२)

उद्विग्नस्य कुतः शान्तिर् अशान्तस्य कुतः सुखम् । (१२।१)

न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान् मन्त्रकारणात् ॥ (१२।२)

अमित्रप्रहितांश् चापि गदान् परमदारुणान् । (१३।१)

मूलप्रवादैर् हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः ॥ (१३।२)

जिह्वया यानि पुरुषस् त्वचा वाप्युपसेवते । (१४।१)

तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रम् असंशयम् ॥ (१४।२)

जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास् तथा । (१५।१)

अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर् जडान्धबधिरास् तथा ॥ (१५।२)

पापानुगास् तु पापास् ताः पतीन् उपसृजन्त्युत । (१६।१)

न जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथंचन ॥ (१६।२)

वर्ताम्यहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु । (१७।१)

तां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि ॥ (१७।२)

अहंकारं विहायाहं कामक्रोधौ च सर्वदा । (१८।१)

सदारान् पाण्डवान् नित्यं प्रयतोपचराम्यहम् ॥ (१८।२)

प्रणयं प्रतिसंगृह्य निधायात्मानम् आत्मनि । (१९।१)

शुश्रूषुर् निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षिणी ॥ (१९।२)

दुर्व्याहृताच्छङ्कमाना दुःस्थिताद् दुरवेक्षितात् । (२०।१)

दुरासिताद् दुर्व्रजिताद् इङ्गिताध्यासिताद् अपि ॥ (२०।२)

सूर्यवैश्वानरनिभान् सोमकल्पान् महारथान् । (२१।१)

सेवे चक्षुर्हणः पार्थान् उग्रतेजःप्रतापिनः ॥ (२१।२)

देवो मनुष्यो गन्धर्वो युवा चापि स्वलंकृतः । (२२।१)

द्रव्यवान् अभिरूपो वा न मे ऽन्यः पुरुषो मतः ॥ (२२।२)

नाभुक्तवति नास्नाते नासंविष्टे च भर्तरि । (२३।१)

न संविशामि नाश्नामि सदा कर्मकरेष्वपि ॥ (२३।२)

क्षेत्राद् वनाद् वा ग्रामाद् वा भर्तारं गृहम् आगतम् । (२४।१)

प्रत्युत्थायाभिनन्दामि आसनेनोदकेन च ॥ (२४।२)

प्रमृष्टभाण्डा मृष्टान्ना काले भोजनदायिनी । (२५।१)

संयता गुप्तधान्या च सुसंमृष्टनिवेशना ॥ (२५।२)

अतिरस्कृतसम्भाषा दुःस्त्रियो नानुसेवती । (२६।१)

अनुकूलवती नित्यं भवाम्यनलसा सदा ॥ (२६।२)

अनर्मे चापि हसनं द्वारि स्थानम् अभीक्ष्णशः । (२७।१)

अवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जये ॥ (२७।२)

अतिहासातिरोषौ च क्रोधस्थानं च वर्जये । (२८।१)

निरताहं सदा सत्ये भर्तॄणाम् उपसेवने । (२८।२)

सर्वथा भर्तृरहितं न ममेष्टं कथंचन ॥ (२८।३)

यदा प्रवसते भर्ता कुटुम्बार्थेन केनचित् । (२९।१)

सुमनोवर्णकापेता भवामि व्रतचारिणी ॥ (२९।२)

यच्च भर्ता न पिबति यच्च भर्ता न खादति । (३०।१)

यच्च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद् वर्जयाम्यहम् ॥ (३०।२)

यथोपदेशं नियता वर्तमाना वराङ्गने । (३१।१)

स्वलंकृता सुप्रयता भर्तुः प्रियहिते रता ॥ (३१।२)

ये च धर्माः कुटुम्बेषु श्वश्र्वा मे कथिताः पुरा । (३२।१)

भिक्षाबलिश्राद्धम् इति स्थालीपाकाश् च पर्वसु । (३२।२)

मान्यानां मानसत्कारा ये चान्ये विदिता मया ॥ (३२।३)

तान् सर्वान् अनुवर्तामि दिवारात्रम् अतन्द्रिता । (३३।१)

विनयान् नियमांश् चापि सदा सर्वात्मना श्रिता ॥ (३३।२)

मृदून् सतः सत्यशीलान् सत्यधर्मानुपालिनः । (३४।१)

आशीविषान् इव क्रुद्धान् पतीन् परिचराम्यहम् ॥ (३४।२)

पत्याश्रयो हि मे धर्मो मतः स्त्रीणां सनातनः । (३५।१)

स देवः सा गतिर् नान्या तस्य का विप्रियं चरेत् ॥ (३५।२)

अहं पतीन् नातिशये नात्यश्ने नातिभूषये । (३६।१)

नापि परिवदे श्वश्रूं सर्वदा परियन्त्रिता ॥ (३६।२)

अवधानेन सुभगे नित्योत्थानतयैव च । (३७।१)

भर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च ॥ (३७।२)

नित्यम् आर्याम् अहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम् । (३८।१)

स्वयं परिचराम्येका स्नानाच्छादनभोजनैः ॥ (३८।२)

नैताम् अतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैः । (३९।१)

नापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम् ॥ (३९।२)

अष्टावग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा । (४०।१)

भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ॥ (४०।२)

अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः । (४१।१)

त्रिंशद्दासीक एकैको यान् बिभर्ति युधिष्ठिरः ॥ (४१।२)

दशान्यानि सहस्राणि येषाम् अन्नं सुसंस्कृतम् । (४२।१)

ह्रियते रुक्मपात्रीभिर् यतीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् ॥ (४२।२)

तान् सर्वान् अग्रहारेण ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः । (४३।१)

यथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः ॥ (४३।२)

शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः । (४४।१)

कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः ॥ (४४।२)

महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश् चन्दनोक्षिताः । (४५।१)

मणीन् हेम च बिभ्रत्यो नृत्यगीतविशारदाः ॥ (४५।२)

तासां नाम च रूपं च भोजनाच्छादनानि च । (४६।१)

सर्वासाम् एव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम् ॥ (४६।२)

शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः । (४७।१)

पात्रीहस्ता दिवारात्रम् अतिथीन् भोजयन्त्युत ॥ (४७।२)

शतम् अश्वसहस्राणि दश नागायुतानि च । (४८।१)

युधिष्ठिरस्यानुयात्रम् इन्द्रप्रस्थनिवासिनः ॥ (४८।२)

एतद् आसीत् तदा राज्ञो यन् महीं पर्यपालयत् । (४९।१)

येषां संख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च ॥ (४९।२)

अन्तःपुराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः । (५०।१)

आ गोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ॥ (५०।२)

सर्वं राज्ञः समुदयम् आयं च व्ययम् एव च । (५१।१)

एकाहं वेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनाम् ॥ (५१।२)

मयि सर्वं समासज्य कुटुम्बं भरतर्षभाः । (५२।१)

उपासनरताः सर्वे घटन्ते स्म शुभानने ॥ (५२।२)

तम् अहं भारम् आसक्तम् अनाधृष्यं दुरात्मभिः । (५३।१)

सुखं सर्वं परित्यज्य रात्र्यहानि घटामि वै ॥ (५३।२)

अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णम् इवोदधिम् । (५४।१)

एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम् ॥ (५४।२)

अनिशायां निशायां च सहायाः क्षुत्पिपासयोः । (५५।१)

आराधयन्त्याः कौरव्यांस् तुल्या रात्रिर् अहश्च मे ॥ (५५।२)

प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि च । (५६।१)

नित्यकालम् अहं सत्ये एतत् संवननं मम ॥ (५६।२)

एतज्जानाम्यहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत् । (५७।१)

असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये ॥ (५७।२)

तच्छ्रुत्वा धर्मसहितं व्याहृतं कृष्णया तदा । (५८।१)

उवाच सत्या सत्कृत्य पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् ॥ (५८।२)

अभिपन्नास्मि पाञ्चालि याज्ञसेनि क्षमस्व मे । (५९।१)

कामकारः सखीनां हि सोपहासं प्रभाषितुम् ॥ (५९।२)