MBh, 12, 305
Select a line for its word-by-word analysis.
पद्भ्याम् उत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानम् उच्यते ॥ (१।३)
padbhyām utkramamāṇasya vaiṣṇavaṃ sthānam ucyate ||
जङ्घाभ्यां तु वसून् देवान् आप्नुयाद् इति नः श्रुतम् । (२।१)
jaṅghābhyāṃ tu vasūn devān āpnuyād iti naḥ śrutam |
जानुभ्यां च महाभागान् देवान् साध्यान् अवाप्नुयात् ॥ (२।२)
jānubhyāṃ ca mahābhāgān devān sādhyān avāpnuyāt ||
पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानम् अवाप्नुयात् । (३।१)
pāyunotkramamāṇastu maitraṃ sthānam avāpnuyāt |
पार्श्वाभ्यां मरुतो देवान्नासाभ्याम् इन्दुम् एव च । (४।१)
pārśvābhyāṃ maruto devānnāsābhyām indum eva ca |
बाहुभ्याम् इन्द्रम् इत्याहुर् उरसा रुद्रम् एव च ॥ (४।२)
bāhubhyām indram ityāhur urasā rudram eva ca ||
ग्रीवायास्तम् ऋषिश्रेष्ठं नरम् आप्नोत्यनुत्तमम् । (५।१)
grīvāyāstam ṛṣiśreṣṭhaṃ naram āpnotyanuttamam |
विश्वेदेवान्मुखेनाथ दिशः श्रोत्रेण चाप्नुयात् ॥ (५।२)
viśvedevānmukhenātha diśaḥ śrotreṇa cāpnuyāt ||
घ्राणेन गन्धवहनं नेत्राभ्यां सूर्यम् एव च । (६।१)
ghrāṇena gandhavahanaṃ netrābhyāṃ sūryam eva ca |
भ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवौ ललाटेन पितॄन् अथ ॥ (६।२)
bhrūbhyāṃ caivāśvinau devau lalāṭena pitṝn atha ||
ब्रह्माणम् आप्नोति विभुं मूर्ध्ना देवाग्रजं तथा । (७।१)
brahmāṇam āpnoti vibhuṃ mūrdhnā devāgrajaṃ tathā |
यो ऽरुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वां कदाचन । (९।१)
yo 'rundhatīṃ na paśyeta dṛṣṭapūrvāṃ kadācana |
तथैव ध्रुवम् इत्याहुः पूर्णेन्दुं दीपम् एव च । (९।२)
tathaiva dhruvam ityāhuḥ pūrṇenduṃ dīpam eva ca |
खण्डाभासं दक्षिणतस्ते ऽपि संवत्सरायुषः ॥ (९।३)
khaṇḍābhāsaṃ dakṣiṇataste 'pi saṃvatsarāyuṣaḥ ||
परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिव । (१०।१)
paracakṣuṣi cātmānaṃ ye na paśyanti pārthiva |
आत्मच्छायाकृतीभूतं ते ऽपि संवत्सरायुषः ॥ (१०।२)
ātmacchāyākṛtībhūtaṃ te 'pi saṃvatsarāyuṣaḥ ||
अतिद्युतिर् अतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथा । (११।१)
atidyutir atiprajñā aprajñā cādyutistathā |
प्रकृतेर् विक्रियापत्तिः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ॥ (११।२)
prakṛter vikriyāpattiḥ ṣaṇmāsānmṛtyulakṣaṇam ||
कृष्णश्यावच्छविच्छायः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ॥ (१२।२)
kṛṣṇaśyāvacchavicchāyaḥ ṣaṇmāsānmṛtyulakṣaṇam ||
शीर्णनाभि यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यति । (१३।१)
śīrṇanābhi yathā cakraṃ chidraṃ somaṃ prapaśyati |
तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥ (१३।२)
tathaiva ca sahasrāṃśuṃ saptarātreṇa mṛtyubhāk ||
शवगन्धम् उपाघ्राति सुरभिं प्राप्य यो नरः । (१४।१)
śavagandham upāghrāti surabhiṃ prāpya yo naraḥ |
देवतायतनस्थस्तु षड्रात्रेण स मृत्युभाक् ॥ (१४।२)
devatāyatanasthastu ṣaḍrātreṇa sa mṛtyubhāk ||
संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम् ॥ (१५।२)
saṃjñālopo nirūṣmatvaṃ sadyomṛtyunidarśanam ||
अकस्माच्च स्रवेद्यस्य वामम् अक्षि नराधिप । (१६।१)
akasmācca sravedyasya vāmam akṣi narādhipa |
मूर्धतश्चोत्पतेद् धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम् ॥ (१६।२)
mūrdhataścotpated dhūmaḥ sadyomṛtyunidarśanam ||
एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवो ऽत्मवान् । (१७।१)
etāvanti tvariṣṭāni viditvā mānavo 'tmavān |
प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यत्कालं प्रति तद् भवेत् । (१८।१)
pratīkṣamāṇastatkālaṃ yatkālaṃ prati tad bhavet |
अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुम् इच्छेद् इमां क्रियाम् ॥ (१८।२)
athāsya neṣṭaṃ maraṇaṃ sthātum icched imāṃ kriyām ||
तथा हि मृत्युं जयति तत्परेणान्तरात्मना ॥ (१९।२)
tathā hi mṛtyuṃ jayati tatpareṇāntarātmanā ||
जयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना ॥ (२०।२)
jayecca mṛtyuṃ yogena tatpareṇāntarātmanā ||
गच्छेत् प्राप्याक्षयं कृत्स्नम् अजन्म शिवम् अव्ययम् । (२१।१)
gacchet prāpyākṣayaṃ kṛtsnam ajanma śivam avyayam |
शाश्वतं स्थानम् अचलं दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः ॥ (२१।२)
śāśvataṃ sthānam acalaṃ duṣprāpam akṛtātmabhiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.