महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 305

1633 of 1995 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

याज्ञवल्क्य उवाच । (१।१)

yājñavalkya uvāca

1.2१.२

तथैवोत्क्रममाणं तु शृणुष्वावहितो नृप । (१।२)

tathaivotkramamāṇaṃ tu śṛṇuṣvāvahito nṛpa |

1.3१.३

पद्भ्याम् उत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानम् उच्यते ॥ (१।३)

padbhyām utkramamāṇasya vaiṣṇavaṃ sthānam ucyate ||

2.1२.१

जङ्घाभ्यां तु वसून् देवान् आप्नुयाद् इति नः श्रुतम् । (२।१)

jaṅghābhyāṃ tu vasūn devān āpnuyād iti naḥ śrutam |

2.2२.२

जानुभ्यां च महाभागान् देवान् साध्यान् अवाप्नुयात् ॥ (२।२)

jānubhyāṃ ca mahābhāgān devān sādhyān avāpnuyāt ||

3.1३.१

पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानम् अवाप्नुयात् । (३।१)

pāyunotkramamāṇastu maitraṃ sthānam avāpnuyāt |

3.2३.२

पृथिवीं जघनेनाथ ऊरुभ्यां तु प्रजापतिम् ॥ (३।२)

pṛthivīṃ jaghanenātha ūrubhyāṃ tu prajāpatim ||

4.1४.१

पार्श्वाभ्यां मरुतो देवान्नासाभ्याम् इन्दुम् एव च । (४।१)

pārśvābhyāṃ maruto devānnāsābhyām indum eva ca |

4.2४.२

बाहुभ्याम् इन्द्रम् इत्याहुर् उरसा रुद्रम् एव च ॥ (४।२)

bāhubhyām indram ityāhur urasā rudram eva ca ||

5.1५.१

ग्रीवायास्तम् ऋषिश्रेष्ठं नरम् आप्नोत्यनुत्तमम् । (५।१)

grīvāyāstam ṛṣiśreṣṭhaṃ naram āpnotyanuttamam |

5.2५.२

विश्वेदेवान्मुखेनाथ दिशः श्रोत्रेण चाप्नुयात् ॥ (५।२)

viśvedevānmukhenātha diśaḥ śrotreṇa cāpnuyāt ||

6.1६.१

घ्राणेन गन्धवहनं नेत्राभ्यां सूर्यम् एव च । (६।१)

ghrāṇena gandhavahanaṃ netrābhyāṃ sūryam eva ca |

6.2६.२

भ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवौ ललाटेन पितॄन् अथ ॥ (६।२)

bhrūbhyāṃ caivāśvinau devau lalāṭena pitṝn atha ||

7.1७.१

ब्रह्माणम् आप्नोति विभुं मूर्ध्ना देवाग्रजं तथा । (७।१)

brahmāṇam āpnoti vibhuṃ mūrdhnā devāgrajaṃ tathā |

7.2७.२

एतान्युत्क्रमणस्थानान्युक्तानि मिथिलेश्वर ॥ (७।२)

etānyutkramaṇasthānānyuktāni mithileśvara ||

8.1८.१

अरिष्टानि तु वक्ष्यामि विहितानि मनीषिभिः । (८।१)

ariṣṭāni tu vakṣyāmi vihitāni manīṣibhiḥ |

8.2८.२

संवत्सरवियोगस्य सम्भवेयुः शरीरिणः ॥ (८।२)

saṃvatsaraviyogasya sambhaveyuḥ śarīriṇaḥ ||

9.1९.१

यो ऽरुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वां कदाचन । (९।१)

yo 'rundhatīṃ na paśyeta dṛṣṭapūrvāṃ kadācana |

9.2९.२

तथैव ध्रुवम् इत्याहुः पूर्णेन्दुं दीपम् एव च । (९।२)

tathaiva dhruvam ityāhuḥ pūrṇenduṃ dīpam eva ca |

9.3९.३

खण्डाभासं दक्षिणतस्ते ऽपि संवत्सरायुषः ॥ (९।३)

khaṇḍābhāsaṃ dakṣiṇataste 'pi saṃvatsarāyuṣaḥ ||

10.1१०.१

परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिव । (१०।१)

paracakṣuṣi cātmānaṃ ye na paśyanti pārthiva |

10.2१०.२

आत्मच्छायाकृतीभूतं ते ऽपि संवत्सरायुषः ॥ (१०।२)

ātmacchāyākṛtībhūtaṃ te 'pi saṃvatsarāyuṣaḥ ||

11.1११.१

अतिद्युतिर् अतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथा । (११।१)

atidyutir atiprajñā aprajñā cādyutistathā |

11.2११.२

प्रकृतेर् विक्रियापत्तिः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ॥ (११।२)

prakṛter vikriyāpattiḥ ṣaṇmāsānmṛtyulakṣaṇam ||

12.1१२.१

दैवतान्यवजानाति ब्राह्मणैश्च विरुध्यते । (१२।१)

daivatānyavajānāti brāhmaṇaiśca virudhyate |

12.2१२.२

कृष्णश्यावच्छविच्छायः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ॥ (१२।२)

kṛṣṇaśyāvacchavicchāyaḥ ṣaṇmāsānmṛtyulakṣaṇam ||

13.1१३.१

शीर्णनाभि यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यति । (१३।१)

śīrṇanābhi yathā cakraṃ chidraṃ somaṃ prapaśyati |

13.2१३.२

तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥ (१३।२)

tathaiva ca sahasrāṃśuṃ saptarātreṇa mṛtyubhāk ||

14.1१४.१

शवगन्धम् उपाघ्राति सुरभिं प्राप्य यो नरः । (१४।१)

śavagandham upāghrāti surabhiṃ prāpya yo naraḥ |

14.2१४.२

देवतायतनस्थस्तु षड्रात्रेण स मृत्युभाक् ॥ (१४।२)

devatāyatanasthastu ṣaḍrātreṇa sa mṛtyubhāk ||

15.1१५.१

कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागिता । (१५।१)

karṇanāsāvanamanaṃ dantadṛṣṭivirāgitā |

15.2१५.२

संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम् ॥ (१५।२)

saṃjñālopo nirūṣmatvaṃ sadyomṛtyunidarśanam ||

16.1१६.१

अकस्माच्च स्रवेद्यस्य वामम् अक्षि नराधिप । (१६।१)

akasmācca sravedyasya vāmam akṣi narādhipa |

16.2१६.२

मूर्धतश्चोत्पतेद् धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम् ॥ (१६।२)

mūrdhataścotpated dhūmaḥ sadyomṛtyunidarśanam ||

17.1१७.१

एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवो ऽत्मवान् । (१७।१)

etāvanti tvariṣṭāni viditvā mānavo 'tmavān |

17.2१७.२

निशि चाहनि चात्मानं योजयेत् परमात्मनि ॥ (१७।२)

niśi cāhani cātmānaṃ yojayet paramātmani ||

18.1१८.१

प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यत्कालं प्रति तद् भवेत् । (१८।१)

pratīkṣamāṇastatkālaṃ yatkālaṃ prati tad bhavet |

18.2१८.२

अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुम् इच्छेद् इमां क्रियाम् ॥ (१८।२)

athāsya neṣṭaṃ maraṇaṃ sthātum icched imāṃ kriyām ||

19.1१९.१

सर्वगन्धान् रसांश्चैव धारयेत समाहितः । (१९।१)

sarvagandhān rasāṃścaiva dhārayeta samāhitaḥ |

19.2१९.२

तथा हि मृत्युं जयति तत्परेणान्तरात्मना ॥ (१९।२)

tathā hi mṛtyuṃ jayati tatpareṇāntarātmanā ||

20.1२०.१

ससांख्यधारणं चैव विदित्वा मनुजर्षभ । (२०।१)

sasāṃkhyadhāraṇaṃ caiva viditvā manujarṣabha |

20.2२०.२

जयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना ॥ (२०।२)

jayecca mṛtyuṃ yogena tatpareṇāntarātmanā ||

21.1२१.१

गच्छेत् प्राप्याक्षयं कृत्स्नम् अजन्म शिवम् अव्ययम् । (२१।१)

gacchet prāpyākṣayaṃ kṛtsnam ajanma śivam avyayam |

21.2२१.२

शाश्वतं स्थानम् अचलं दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः ॥ (२१।२)

śāśvataṃ sthānam acalaṃ duṣprāpam akṛtātmabhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 305

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit