MBh, 7, 156
Select a line for its word-by-word analysis.
कथम् अस्मद्धितार्थं ते कैश्च योगैर् जनार्दन । (१।२)
katham asmaddhitārthaṃ te kaiśca yogair janārdana |
यदि स्युर् न हताः पूर्वम् इदानीं स्युर् भयंकराः ॥ (२।३)
yadi syur na hatāḥ pūrvam idānīṃ syur bhayaṃkarāḥ ||
ते ऽस्माभिर् नित्यसंदुष्टाः संश्रयेयुश्च कौरवान् ॥ (३।२)
te 'smābhir nityasaṃduṣṭāḥ saṃśrayeyuśca kauravān ||
ते हि वीरा महात्मानः कृतास्त्रा दृढयोधिनः । (४।१)
te hi vīrā mahātmānaḥ kṛtāstrā dṛḍhayodhinaḥ |
धार्तराष्ट्रीं चमूं कृत्स्नां रक्षेयुर् अमरा इव ॥ (४।२)
dhārtarāṣṭrīṃ camūṃ kṛtsnāṃ rakṣeyur amarā iva ||
सुयोधनं समाश्रित्य तपेरन् पृथिवीम् इमाम् ॥ (५।२)
suyodhanaṃ samāśritya taperan pṛthivīm imām ||
अजय्या हि विना योगैर् मृधे ते दैवतैर् अपि ॥ (६।२)
ajayyā hi vinā yogair mṛdhe te daivatair api ||
अस्मद्वधार्थं चिक्षेप गदां वै लोहितामुखीम् ॥ (८।२)
asmadvadhārthaṃ cikṣepa gadāṃ vai lohitāmukhīm ||
ताम् आपतन्तीं दृष्ट्वैव गदां रोहिणिनन्दनः । (१०।१)
tām āpatantīṃ dṛṣṭvaiva gadāṃ rohiṇinandanaḥ |
प्रतिघातार्थम् अस्त्रं वै स्थूणाकर्णम् अवासृजत् ॥ (१०।२)
pratighātārtham astraṃ vai sthūṇākarṇam avāsṛjat ||
दारयन्ती धरां देवीं कम्पयन्तीव पर्वतान् ॥ (११।२)
dārayantī dharāṃ devīṃ kampayantīva parvatān ||
तत्र स्म राक्षसी घोरा जरा नामाशुविक्रमा । (१२।१)
tatra sma rākṣasī ghorā jarā nāmāśuvikramā |
द्वाभ्यां जातो हि मातृभ्याम् अर्धदेहः पृथक् पृथक् । (१३।१)
dvābhyāṃ jāto hi mātṛbhyām ardhadehaḥ pṛthak pṛthak |
तया स संधितो यस्माज्जरासंधस्ततः स्मृतः ॥ (१३।२)
tayā sa saṃdhito yasmājjarāsaṃdhastataḥ smṛtaḥ ||
गदया तेन चास्त्रेण स्थूणाकर्णेन राक्षसी ॥ (१४।२)
gadayā tena cāstreṇa sthūṇākarṇena rākṣasī ||
यदि हि स्याद् गदापाणिर् जरासंधः प्रतापवान् । (१६।१)
yadi hi syād gadāpāṇir jarāsaṃdhaḥ pratāpavān |
सेन्द्रा देवा न तं हन्तुं रणे शक्ता नरोत्तम ॥ (१६।२)
sendrā devā na taṃ hantuṃ raṇe śaktā narottama ||
त्वद्धितार्थं हि नैषादिर् अङ्गुष्ठेन वियोजितः । (१७।१)
tvaddhitārthaṃ hi naiṣādir aṅguṣṭhena viyojitaḥ |
द्रोणेनाचार्यकं कृत्वा छद्मना सत्यविक्रमः ॥ (१७।२)
droṇenācāryakaṃ kṛtvā chadmanā satyavikramaḥ ||
स तु बद्धाङ्गुलित्राणो नैषादिर् दृढविक्रमः । (१८।१)
sa tu baddhāṅgulitrāṇo naiṣādir dṛḍhavikramaḥ |
एकलव्यं हि साङ्गुष्ठम् अशक्ता देवदानवाः । (१९।१)
ekalavyaṃ hi sāṅguṣṭham aśaktā devadānavāḥ |
सराक्षसोरगाः पार्थ विजेतुं युधि कर्हिचित् ॥ (१९।२)
sarākṣasoragāḥ pārtha vijetuṃ yudhi karhicit ||
किमु मानुषमात्रेण शक्यः स्यात् प्रतिवीक्षितुम् । (२०।१)
kimu mānuṣamātreṇa śakyaḥ syāt prativīkṣitum |
दृढमुष्टिः कृती नित्यम् अस्यमानो दिवानिशम् ॥ (२०।२)
dṛḍhamuṣṭiḥ kṛtī nityam asyamāno divāniśam ||
त्वद्धितार्थं तु स मया हतः संग्राममूर्धनि । (२१।१)
tvaddhitārthaṃ tu sa mayā hataḥ saṃgrāmamūrdhani |
चेदिराजश्च विक्रान्तः प्रत्यक्षं निहतस्तव ॥ (२१।२)
cedirājaśca vikrāntaḥ pratyakṣaṃ nihatastava ||
स चाप्यशक्यः संग्रामे जेतुं सर्वैः सुरासुरैः । (२२।१)
sa cāpyaśakyaḥ saṃgrāme jetuṃ sarvaiḥ surāsuraiḥ |
वधार्थं तस्य जातो ऽहम् अन्येषां च सुरद्विषाम् ॥ (२२।२)
vadhārthaṃ tasya jāto 'ham anyeṣāṃ ca suradviṣām ||
त्वत्सहायो नरव्याघ्र लोकानां हितकाम्यया । (२३।१)
tvatsahāyo naravyāghra lokānāṃ hitakāmyayā |
हैडिम्बश्चाप्युपायेन शक्त्या कर्णेन घातितः ॥ (२४।२)
haiḍimbaścāpyupāyena śaktyā karṇena ghātitaḥ ||
यदि ह्येनं नाहनिष्यत् कर्णः शक्त्या महामृधे । (२५।१)
yadi hyenaṃ nāhaniṣyat karṇaḥ śaktyā mahāmṛdhe |
मया वध्यो ऽभविष्यत् स भैमसेनिर् घटोत्कचः ॥ (२५।२)
mayā vadhyo 'bhaviṣyat sa bhaimasenir ghaṭotkacaḥ ||
मया न निहतः पूर्वम् एष युष्मत्प्रियेप्सया । (२६।१)
mayā na nihataḥ pūrvam eṣa yuṣmatpriyepsayā |
एष हि ब्राह्मणद्वेषी यज्ञद्वेषी च राक्षसः ॥ (२६।२)
eṣa hi brāhmaṇadveṣī yajñadveṣī ca rākṣasaḥ ||
धर्मस्य लोप्ता पापात्मा तस्माद् एष निपातितः । (२७।१)
dharmasya loptā pāpātmā tasmād eṣa nipātitaḥ |
ये हि धर्मस्य लोप्तारो वध्यास्ते मम पाण्डव । (२८।१)
ye hi dharmasya loptāro vadhyāste mama pāṇḍava |
धर्मसंस्थापनार्थं हि प्रतिज्ञैषा ममाव्यया ॥ (२८।२)
dharmasaṃsthāpanārthaṃ hi pratijñaiṣā mamāvyayā ||
ब्रह्म सत्यं दमः शौचं धर्मो ह्रीः श्रीर् धृतिः क्षमा । (२९।१)
brahma satyaṃ damaḥ śaucaṃ dharmo hrīḥ śrīr dhṛtiḥ kṣamā |
यत्र तत्र रमे नित्यम् अहं सत्येन ते शपे ॥ (२९।२)
yatra tatra rame nityam ahaṃ satyena te śape ||
न विषादस्त्वया कार्यः कर्णं वैकर्तनं प्रति । (३०।१)
na viṣādastvayā kāryaḥ karṇaṃ vaikartanaṃ prati |
उपदेक्ष्याम्युपायं ते येन तं प्रसहिष्यसि ॥ (३०।२)
upadekṣyāmyupāyaṃ te yena taṃ prasahiṣyasi ||
तस्य चापि वधोपायं वक्ष्यामि तव पाण्डव ॥ (३१।२)
tasya cāpi vadhopāyaṃ vakṣyāmi tava pāṇḍava ||
वर्धते तुमुलस्त्वेष शब्दः परचमूं प्रति । (३२।१)
vardhate tumulastveṣa śabdaḥ paracamūṃ prati |
विद्रवन्ति च सैन्यानि त्वदीयानि दिशो दश ॥ (३२।२)
vidravanti ca sainyāni tvadīyāni diśo daśa ||
लब्धलक्ष्या हि कौरव्या विधमन्ति चमूं तव । (३३।१)
labdhalakṣyā hi kauravyā vidhamanti camūṃ tava |
दहत्येष च वः सैन्यं द्रोणः प्रहरतां वरः ॥ (३३।२)
dahatyeṣa ca vaḥ sainyaṃ droṇaḥ praharatāṃ varaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.