MBh, 16, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
कथं विनष्टा भगवन्न् अन्धका वृष्णिभिः सह । (१।२)
kathaṃ vinaṣṭā bhagavann andhakā vṛṣṇibhiḥ saha |
षट्त्रिंशे ऽथ ततो वर्षे वृष्णीनाम् अनयो महान् । (२।२)
ṣaṭtriṃśe 'tha tato varṣe vṛṣṇīnām anayo mahān |
अन्योन्यं मुसलैस्ते तु निजघ्नुः कालचोदिताः ॥ (२।३)
anyonyaṃ musalaiste tu nijaghnuḥ kālacoditāḥ ||
केनानुशप्तास्ते वीराः क्षयं वृष्ण्यन्धका ययुः । (३।२)
kenānuśaptāste vīrāḥ kṣayaṃ vṛṣṇyandhakā yayuḥ |
भोजाश्च द्विजवर्य त्वं विस्तरेण वदस्व मे ॥ (३।३)
bhojāśca dvijavarya tvaṃ vistareṇa vadasva me ||
विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च तपोधनम् । (४।२)
viśvāmitraṃ ca kaṇvaṃ ca nāradaṃ ca tapodhanam |
ते वै साम्बं पुरस्कृत्य भूषयित्वा स्त्रियं यथा । (५।१)
te vai sāmbaṃ puraskṛtya bhūṣayitvā striyaṃ yathā |
इत्युक्तास्ते तदा राजन् विप्रलम्भप्रधर्षिताः । (७।१)
ityuktāste tadā rājan vipralambhapradharṣitāḥ |
प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयो यत् तच्छृणु नराधिप ॥ (७।२)
pratyabruvaṃstānmunayo yat tacchṛṇu narādhipa ||
उच्छेत्तारः कुलं कृत्स्नम् ऋते रामजनार्दनौ ॥ (९।२)
ucchettāraḥ kulaṃ kṛtsnam ṛte rāmajanārdanau ||
समुद्रं यास्यति श्रीमांस्त्यक्त्वा देहं हलायुधः । (१०।१)
samudraṃ yāsyati śrīmāṃstyaktvā dehaṃ halāyudhaḥ |
जरा कृष्णं महात्मानं शयानं भुवि भेत्स्यति ॥ (१०।२)
jarā kṛṣṇaṃ mahātmānaṃ śayānaṃ bhuvi bhetsyati ||
इत्यब्रुवन्त ते राजन् प्रलब्धास्तैर् दुरात्मभिः । (११।१)
ityabruvanta te rājan pralabdhāstair durātmabhiḥ |
मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम् ॥ (११।२)
munayaḥ krodharaktākṣāḥ samīkṣyātha parasparam ||
तथोक्त्वा मुनयस्ते तु ततः केशवम् अभ्ययुः ॥ (१२।१)
tathoktvā munayaste tu tataḥ keśavam abhyayuḥ ||
अथाब्रवीत् तदा वृष्णीञ्श्रुत्वैवं मधुसूदनः । (१३।१)
athābravīt tadā vṛṣṇīñśrutvaivaṃ madhusūdanaḥ |
अन्तज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तान् ॥ (१३।२)
antajño matimāṃstasya bhavitavyaṃ tatheti tān ||
एवम् उक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर् गृहान् । (१४।१)
evam uktvā hṛṣīkeśaḥ praviveśa punar gṛhān |
कृतान्तम् अन्यथा नैच्छत् कर्तुं स जगतः प्रभुः ॥ (१४।२)
kṛtāntam anyathā naicchat kartuṃ sa jagataḥ prabhuḥ ||
श्वोभूते ऽथ ततः साम्बो मुसलं तद् असूत वै । (१५।१)
śvobhūte 'tha tataḥ sāmbo musalaṃ tad asūta vai |
प्रसूतं शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयन् । (१६।१)
prasūtaṃ śāpajaṃ ghoraṃ tacca rājñe nyavedayan |
विषण्णरूपस्तद् राजा सूक्ष्मं चूर्णम् अकारयत् ॥ (१६।२)
viṣaṇṇarūpastad rājā sūkṣmaṃ cūrṇam akārayat ||
प्राक्षिपन् सागरे तच्च पुरुषा राजशासनात् । (१७।१)
prākṣipan sāgare tacca puruṣā rājaśāsanāt |
अद्य प्रभृति सर्वेषु वृष्ण्यन्धकगृहेष्विह । (१८।१)
adya prabhṛti sarveṣu vṛṣṇyandhakagṛheṣviha |
सुरासवो न कर्तव्यः सर्वैर् नगरवासिभिः ॥ (१८।२)
surāsavo na kartavyaḥ sarvair nagaravāsibhiḥ ||
यश्च नो ऽविदितं कुर्यात् पेयं कश्चिन्नरः क्वचित् । (१९।१)
yaśca no 'viditaṃ kuryāt peyaṃ kaścinnaraḥ kvacit |
जीवन् स शूलम् आरोहेत् स्वयं कृत्वा सबान्धवः ॥ (१९।२)
jīvan sa śūlam ārohet svayaṃ kṛtvā sabāndhavaḥ ||
नराः शासनम् आज्ञाय तस्य राज्ञो महात्मनः ॥ (२०।२)
narāḥ śāsanam ājñāya tasya rājño mahātmanaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.