धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

कथं संसारगहनं विज्ञेयं वदतां वर । (१।२)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वम् आख्याहि पृच्छतः ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

जन्मप्रभृति भूतानां क्रियाः सर्वाः शृणु प्रभो । (२।२)

पूर्वम् एवेह कलले वसते किंचिद् अन्तरम् ॥ (२।३)

ततः स पञ्चमे ऽतीते मासे मांसं प्रकल्पयेत् । (३।१)

ततः सर्वाङ्गसम्पूर्णो गर्भो मासे प्रजायते ॥ (३।२)

अमेध्यमध्ये वसति मांसशोणितलेपने । (४।१)

ततस्तु वायुवेगेन ऊर्ध्वपादो ह्यधःशिराः ॥ (४।२)

योनिद्वारम् उपागम्य बहून् क्लेशान् समृच्छति । (५।१)

योनिसंपीडनाच्चैव पूर्वकर्मभिर् अन्वितः ॥ (५।२)

तस्मान्मुक्तः स संसाराद् अन्यान् पश्यत्युपद्रवान् । (६।१)

ग्रहास्तम् उपसर्पन्ति सारमेया इवामिषम् ॥ (६।२)

ततः प्राप्तोत्तरे काले व्याधयश्चापि तं तथा । (७।१)

उपसर्पन्ति जीवन्तं बध्यमानं स्वकर्मभिः ॥ (७।२)

बद्धम् इन्द्रियपाशैस्तं सङ्गस्वादुभिर् आतुरम् । (८।१)

व्यसनान्युपवर्तन्ते विविधानि नराधिप । (८।२)

बध्यमानश्च तैर् भूयो नैव तृप्तिम् उपैति सः ॥ (८।३)

अयं न बुध्यते तावद् यमलोकम् अथागतम् । (९।१)

यमदूतैर् विकृष्यंश्च मृत्युं कालेन गच्छति ॥ (९।२)

वाग्घीनस्य च यन्मात्रम् इष्टानिष्टं कृतं मुखे । (१०।१)

भूय एवात्मनात्मानं बध्यमानम् उपेक्षते ॥ (१०।२)

अहो विनिकृतो लोको लोभेन च वशीकृतः । (११।१)

लोभक्रोधमदोन्मत्तो नात्मानम् अवबुध्यते ॥ (११।२)

कुलीनत्वेन रमते दुष्कुलीनान् विकुत्सयन् । (१२।१)

धनदर्पेण दृप्तश्च दरिद्रान् परिकुत्सयन् ॥ (१२।२)

मूर्खान् इति परान् आह नात्मानं समवेक्षते । (१३।१)

शिक्षां क्षिपति चान्येषां नात्मानं शास्तुम् इच्छति ॥ (१३।२)

अध्रुवे जीवलोके ऽस्मिन् यो धर्मम् अनुपालयन् । (१४।१)

जन्मप्रभृति वर्तेत प्राप्नुयात् परमां गतिम् ॥ (१४।२)

एवं सर्वं विदित्वा वै यस्तत्त्वम् अनुवर्तते । (१५।१)

स प्रमोक्षाय लभते पन्थानं मनुजाधिप ॥ (१५।२)