वैशंपायन उवाच । (१।१)

तौ रथाभ्यां नरव्याघ्रौ दावस्योभयतः स्थितौ । (१।२)

दिक्षु सर्वासु भूतानां चक्राते कदनं महत् । (१।३)

जनमेजयः । (१।४)

वैशंपायनः । (१।५)

किमर्थं भगवान् अग्निः खाण्डवं दग्धुम् इच्छति । (१।६)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं वद ब्राह्मणसत्तम । (१।७)

श्वेतो नाम महाराज आसीद् इक्ष्वाकुवंशजः । (१।८)

यजतस्तस्य राज्ञस्तु सत्रं द्वादशवार्षिकम् । (१।९)

निरन्तराज्यधारौघैर् हूयमानो विभावसुः । (१।१०)

तत्र पाण्डुच्छविर् अभूत् पाण्डुरोगेण धिष्ठितः । (१।११)

नान्यस्य हविर् आदातुं शक्तो ऽभूद्धव्यवाहनः । (१।१२)

श्रान्तः श्रान्ततनुर् नित्यं ततो ब्रह्माणम् आगमत् । (१।१३)

गत्वा पितामहं देवं नमस्कृत्वा च पावकः । (१।१४)

विज्ञापयामास तदा स्वशरीरस्य वेदनाम् । (१।१५)

ब्रह्मोवाच तदा ज्ञात्वा दग्ध्वा खाण्डवसत्त्रकम् । (१।१६)

अरोगः सिद्धतेजाश्च भविष्यसि न संशयः । (१।१७)

उक्तमात्रे तदा तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना । (१।१८)

खाण्डवं दग्धुकामः सन् गत्वा दग्धुं प्रचक्रमे । (१।१९)

वनपालैस्तदा देवैः शमितो वारिणागमत् । (१।२०)

सप्तकृत्वो विघातं च वहन् खाण्डवदाहकम् । (१।२१)

ततो ब्रह्माणम् अगमत् पुनर् ज्ञापितवान् प्रभुम् । (१।२२)

तेनापि च समादिष्टस्तद्धि पाण्डरविग्रहः । (१।२३)

नरनारायणौ यौ तु द्वापरे कृष्णफल्गुनौ । (१।२४)

भविष्यन्तौ महात्मानौ खाण्डवस्य समीपतः । (१।२५)

तौ प्रार्थय महाशूरौ साहाय्यं ते करिष्यतः ॥ (१।२६)

यत्र यत्र हि दृश्यन्ते प्राणिनः खाण्डवालयाः । (२।१)

पलायन्तस्तत्र तत्र तौ वीरौ पर्यधावताम् ॥ (२।२)

छिद्रं हि न प्रपश्यन्ति रथयोर् आशुविक्रमात् । (३।१)

आविद्धाविव दृश्येते रथिनौ तौ रथोत्तमौ ॥ (३।२)

खाण्डवे दह्यमाने तु भूतान्यथ सहस्रशः । (४।१)

उत्पेतुर् भैरवान् नादान् विनदन्तो दिशो दश ॥ (४।२)

दग्धैकदेशा बहवो निष्टप्ताश्च तथापरे । (५।१)

स्फुटिताक्षा विशीर्णाश्च विप्लुताश्च विचेतसः ॥ (५।२)

समालिङ्ग्य सुतान् अन्ये पितॄन् मातॄंस्तथापरे । (६।१)

त्यक्तुं न शेकुः स्नेहेन तथैव निधनं गताः ॥ (६।२)

विकृतैर् दर्शनैर् अन्ये समुत्पेतुः सहस्रशः । (७।१)

तत्र तत्र विघूर्णन्तः पुनर् अग्नौ प्रपेदिरे ॥ (७।२)

दग्धपक्षाक्षिचरणा विचेष्टन्तो महीतले । (८।१)

तत्र तत्र स्म दृश्यन्ते विनश्यन्तः शरीरिणः ॥ (८।२)

जलस्थानेषु सर्वेषु क्वाथ्यमानेषु भारत । (९।१)

गतसत्त्वाः स्म दृश्यन्ते कूर्ममत्स्याः सहस्रशः ॥ (९।२)

शरीरैः संप्रदीप्तैश्च देहवन्त इवाग्नयः । (१०।१)

अदृश्यन्त वने तस्मिन् प्राणिनः प्राणसंक्षये ॥ (१०।२)

तांस्तथोत्पततः पार्थः शरैः संछिद्य खण्डशः । (११।१)

दीप्यमाने ततः प्रास्यत् प्रहसन् कृष्णवर्त्मनि ॥ (११।२)

ते शराचितसर्वाङ्गा विनदन्तो महारवान् । (१२।१)

ऊर्ध्वम् उत्पत्य वेगेन निपेतुः पावके पुनः ॥ (१२।२)

शरैर् अभ्याहतानां च दह्यतां च वनौकसाम् । (१३।१)

विरावः श्रूयते ह स्म समुद्रस्येव मथ्यतः । (१३।२)

उपलभ्य समुत्पेतुः समुत्पेतुर् महीधरात् ॥ (१३।३)

वह्नेश्चापि प्रहृष्टस्य खम् उत्पेतुर् महार्चिषः । (१४।१)

जनयामासुर् उद्वेगं सुमहान्तं दिवौकसाम् । (१४।२)

तेनार्चिषा सुसंतप्ता देवाः सर्षिपुरोगमाः ॥ (१४।३)

ततो जग्मुर् महात्मानः सर्व एव दिवौकसः । (१५।१)

शरणं देवराजानं सहस्राक्षं पुरंदरम् ॥ (१५।२)

देवा ऊचुः । (१६।१)

किं न्विमे मानवाः सर्वे दह्यन्ते कृष्णवर्त्मना । (१६।२)

कच्चिन् न संक्षयः प्राप्तो लोकानाम् अमरेश्वर । (१६।३)

इत्याक्रोशम् अकुर्वंस्ते लोकाः सर्वे भयान्विताः ॥ (१६।४)

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

तच्छ्रुत्वा वृत्रहा तेभ्यः स्वयम् एवान्ववेक्ष्य च । (१७।२)

खाण्डवस्य विमोक्षार्थं प्रययौ हरिवाहनः ॥ (१७।३)

महता मेघजालेन नानारूपेण वज्रभृत् । (१८।१)

आकाशं समवस्तीर्य प्रववर्ष सुरेश्वरः ॥ (१८।२)

ततो ऽक्षमात्रा विसृजन् धाराः शतसहस्रशः । (१९।१)

अभ्यवर्षत् सहस्राक्षः पावकं खाण्डवं प्रति ॥ (१९।२)

असंप्राप्तास्तु ता धारास्तेजसा जातवेदसः । (२०।१)

ख एव समशुष्यन्त न काश्चित् पावकं गताः ॥ (२०।२)

ततो नमुचिहा क्रुद्धो भृशम् अर्चिष्मतस्तदा । (२१।१)

पुनर् एवाभ्यवर्षत् तम् अम्भः प्रविसृजन् बहु ॥ (२१।२)

अर्चिर्धाराभिसंबद्धं धूमविद्युत्समाकुलम् । (२२।१)

बभूव तद् वनं घोरं स्तनयित्नुसघोषवत् ॥ (२२।२)