ब्राह्मण उवाच । (१।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

निबोध दशहोतॄणां विधानम् इह यादृशम् ॥ (१।३)

सर्वम् एवात्र विज्ञेयं चित्तं ज्ञानम् अवेक्षते । (२।१)

रेतः शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभृत् ॥ (२।२)

शरीरभृद् गार्हपत्यस्तस्माद् अन्यः प्रणीयते । (३।१)

ततश्चाहवनीयस्तु तस्मिन् संक्षिप्यते हविः ॥ (३।२)

ततो वाचस्पतिर् जज्ञे समानः पर्यवेक्षते । (४।१)

रूपं भवति वै व्यक्तं तद् अनुद्रवते मनः ॥ (४।२)

ब्राह्मण्युवाच । (५।१)

कस्माद् वाग् अभवत् पूर्वं कस्मात् पश्चान्मनो ऽभवत् । (५।२)

मनसा चिन्तितं वाक्यं यदा समभिपद्यते ॥ (५।३)

केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता । (६।१)

समुन्नीता नाध्यगच्छत् को वैनां प्रतिषेधति ॥ (६।२)

ब्राह्मण उवाच । (७।१)

ताम् अपानः पतिर् भूत्वा तस्मात् प्रेष्यत्य् अपानताम् । (७।२)

तां मतिं मनसः प्राहुर् मनस्तस्माद् अवेक्षते ॥ (७।३)

प्रश्नं तु वाङ्मनसोर् मां यस्मात् त्वम् अनुपृच्छसि । (८।१)

तस्मात् ते वर्तयिष्यामि तयोर् एव समाह्वयम् ॥ (८।२)

उभे वाङ्मनसी गत्वा भूतात्मानम् अपृच्छताम् । (९।१)

आवयोः श्रेष्ठम् आचक्ष्व छिन्द्धि नौ संशयं विभो ॥ (९।२)

मन इत्येव भगवांस्तदा प्राह सरस्वतीम् । (१०।१)

अहं वै कामधुक् तुभ्यम् इति तं प्राह वाग् अथ ॥ (१०।२)

स्थावरं जङ्गमं चैव विद्ध्युभे मनसी मम । (११।१)

स्थावरं मत्सकाशे वै जङ्गमं विषये तव ॥ (११।२)

यस्तु ते विषयं गच्छेन्मन्त्रो वर्णः स्वरो ऽपि वा । (१२।१)

तन्मनो जङ्गमं नाम तस्माद् असि गरीयसी ॥ (१२।२)

यस्माद् असि च मा वोचः स्वयम् अभ्येत्य शोभने । (१३।१)

तस्माद् उच्छ्वासम् आसाद्य न वक्ष्यसि सरस्वति ॥ (१३।२)

प्राणापानान्तरे देवी वाग् वै नित्यं स्म तिष्ठति । (१४।१)

प्रेर्यमाणा महाभागे विना प्राणम् अपानती । (१४।२)

प्रजापतिम् उपाधावत् प्रसीद भगवन्न् इति ॥ (१४।३)

ततः प्राणः प्रादुरभूद् वाचम् आप्याययन् पुनः । (१५।१)

तस्माद् उच्छ्वासम् आसाद्य न वाग् वदति कर्हिचित् ॥ (१५।२)

घोषिणी जातनिर्घोषा नित्यम् एव प्रवर्तते । (१६।१)

तयोर् अपि च घोषिण्योर् निर्घोषैव गरीयसी ॥ (१६।२)

गौर् इव प्रस्रवत्येषा रसम् उत्तमशालिनी । (१७।१)

सततं स्यन्दते ह्येषा शाश्वतं ब्रह्मवादिनी ॥ (१७।२)

दिव्यादिव्यप्रभावेन भारती गौः शुचिस्मिते । (१८।१)

एतयोर् अन्तरं पश्य सूक्ष्मयोः स्यन्दमानयोः ॥ (१८।२)

अनुत्पन्नेषु वाक्येषु चोद्यमाना सिसृक्षया । (१९।१)

किं नु पूर्वं ततो देवी व्याजहार सरस्वती ॥ (१९।२)

प्राणेन या संभवते शरीरे प्राणाद् अपानं प्रतिपद्यते च । (२०।१)

उदानभूता च विसृज्य देहं व्यानेन सर्वं दिवम् आवृणोति ॥ (२०।२)

ततः समाने प्रतितिष्ठतीह इत्येव पूर्वं प्रजजल्प चापि । (२१।१)

तस्मान्मनः स्थावरत्वाद् विशिष्टं तथा देवी जङ्गमत्वाद् विशिष्टा ॥ (२१।२)