धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

आर्जुनिं समरे शूरं विनिघ्नन्तं महारथम् । (१।२)

अलम्बुसः कथं युद्धे प्रत्ययुध्यत संजय ॥ (१।३)

आर्श्यशृङ्गिं कथं चापि सौभद्रः परवीरहा । (२।१)

तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन यथा वृत्तं स्म संयुगे ॥ (२।२)

धनंजयश्च किं चक्रे मम सैन्येषु संजय । (३।१)

भीमो वा बलिनां श्रेष्ठो राक्षसो वा घटोत्कचः ॥ (३।२)

नकुलः सहदेवो वा सात्यकिर् वा महारथः । (४।१)

एतद् आचक्ष्व मे सर्वं कुशलो ह्यसि संजय ॥ (४।२)

संजय उवाच । (५।१)

हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि संग्रामं लोमहर्षणम् । (५।२)

यथाभूद् राक्षसेन्द्रस्य सौभद्रस्य च मारिष ॥ (५।३)

अर्जुनश्च यथा संख्ये भीमसेनश्च पाण्डवः । (६।१)

नकुलः सहदेवश्च रणे चक्रुः पराक्रमम् ॥ (६।२)

तथैव तावकाः सर्वे भीष्मद्रोणपुरोगमाः । (७।१)

अद्भुतानि विचित्राणि चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ (७।२)

अलम्बुसस्तु समरे अभिमन्युं महारथम् । (८।१)

विनद्य सुमहानादं तर्जयित्वा मुहुर् मुहुः । (८।२)

अभिदुद्राव वेगेन तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (८।३)

सौभद्रो ऽपि रणे राजन् सिंहवद् विनदन्मुहुः । (९।१)

आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं पितुर् अत्यन्तवैरिणम् ॥ (९।२)

ततः समेयतुः संख्ये त्वरितौ नरराक्षसौ । (१०।१)

रथाभ्यां रथिनां श्रेष्ठौ यथा वै देवदानवौ । (१०।२)

मायावी राक्षसश्रेष्ठो दिव्यास्त्रज्ञश्च फाल्गुनिः ॥ (१०।३)

ततः कार्ष्णिर् महाराज निशितैः सायकैस्त्रिभिः । (११।१)

आर्श्यशृङ्गिं रणे विद्ध्वा पुनर् विव्याध पञ्चभिः ॥ (११।२)

अलम्बुसो ऽपि संक्रुद्धः कार्ष्णिं नवभिर् आशुगैः । (१२।१)

हृदि विव्याध वेगेन तोत्त्रैर् इव महाद्विपम् ॥ (१२।२)

ततः शरसहस्रेण क्षिप्रकारी निशाचरः । (१३।१)

अर्जुनस्य सुतं संख्ये पीडयामास भारत ॥ (१३।२)

अभिमन्युस्ततः क्रुद्धो नवतिं नतपर्वणाम् । (१४।१)

चिक्षेप निशितान् बाणान् राक्षसस्य महोरसि ॥ (१४।२)

ते तस्य विविशुस्तूर्णं कायं निर्भिद्य मर्मणि । (१५।१)

स तैर् विभिन्नसर्वाङ्गः शुशुभे राक्षसोत्तमः । (१५।२)

पुष्पितैः किंशुकै राजन् संस्तीर्ण इव पर्वतः ॥ (१५।३)

स धारयञ् शरान् हेमपुङ्खान् अपि महाबलः । (१६।१)

विबभौ राक्षसश्रेष्ठः सज्वाल इव पर्वतः ॥ (१६।२)

ततः क्रुद्धो महाराज आर्श्यशृङ्गिर् महाबलः । (१७।१)

महेन्द्रप्रतिमं कार्ष्णिं छादयामास पत्रिभिः ॥ (१७।२)

तेन ते विशिखा मुक्ता यमदण्डोपमाः शिताः । (१८।१)

अभिमन्युं विनिर्भिद्य प्राविशन् धरणीतलम् ॥ (१८।२)

तथैवार्जुनिनिर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः । (१९।१)

अलम्बुसं विनिर्भिद्य प्राविशन्त धरातलम् ॥ (१९।२)

सौभद्रस्तु रणे रक्षः शरैः संनतपर्वभिः । (२०।१)

चक्रे विमुखम् आसाद्य मयं शक्र इवाहवे ॥ (२०।२)

विमुखं च ततो रक्षो वध्यमानं रणे ऽरिणा । (२१।१)

प्रादुश्चक्रे महामायां तामसीं परतापनः ॥ (२१।२)

ततस्ते तमसा सर्वे हृता ह्यासन्महीतले । (२२।१)

नाभिमन्युम् अपश्यन्त नैव स्वान्न परान् रणे ॥ (२२।२)

अभिमन्युश्च तद् दृष्ट्वा घोररूपं महत् तमः । (२३।१)

प्रादुश्चक्रे ऽस्त्रम् अत्युग्रं भास्करं कुरुनन्दनः ॥ (२३।२)

ततः प्रकाशम् अभवज्जगत् सर्वं महीपते । (२४।१)

तां चापि जघ्निवान्मायां राक्षसस्य दुरात्मनः ॥ (२४।२)

संक्रुद्धश्च महावीर्यो राक्षसेन्द्रं नरोत्तमः । (२५।१)

छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः ॥ (२५।२)

बह्वीस्तथान्या मायाश्च प्रयुक्तास्तेन रक्षसा । (२६।१)

सर्वास्त्रविद् अमेयात्मा वारयामास फाल्गुनिः ॥ (२६।२)

हतमायं ततो रक्षो वध्यमानं च सायकैः । (२७।१)

रथं तत्रैव संत्यज्य प्राद्रवन्महतो भयात् ॥ (२७।२)

तस्मिन् विनिर्जिते तूर्णं कूटयोधिनि राक्षसे । (२८।१)

आर्जुनिः समरे सैन्यं तावकं संममर्द ह । (२८।२)

मदान्धो वन्यनागेन्द्रः सपद्मां पद्मिनीम् इव ॥ (२८।३)

ततः शांतनवो भीष्मः सैन्यं दृष्ट्वाभिविद्रुतम् । (२९।१)

महता रथवंशेन सौभद्रं पर्यवारयत् ॥ (२९।२)

कोष्ठकीकृत्य तं वीरं धार्तराष्ट्रा महारथाः । (३०।१)

एकं सुबहवो युद्धे ततक्षुः सायकैर् दृढम् ॥ (३०।२)

स तेषां रथिनां वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः । (३१।१)

सदृशो वासुदेवस्य विक्रमेण बलेन च ॥ (३१।२)

उभयोः सदृशं कर्म स पितुर् मातुलस्य च । (३२।१)

रणे बहुविधं चक्रे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (३२।२)

ततो धनंजयो राजन् विनिघ्नंस्तव सैनिकान् । (३३।१)

आससाद रणे भीष्मं पुत्रप्रेप्सुर् अमर्षणः ॥ (३३।२)

तथैव समरे राजन् पिता देवव्रतस्तव । (३४।१)

आससाद रणे पार्थं स्वर्भानुर् इव भास्करम् ॥ (३४।२)

ततः सरथनागाश्वाः पुत्रास्तव विशां पते । (३५।१)

परिवव्रू रणे भीष्मं जुगुपुश्च समन्ततः ॥ (३५।२)

तथैव पाण्डवा राजन् परिवार्य धनंजयम् । (३६।१)

रणाय महते युक्ता दंशिता भरतर्षभ ॥ (३६।२)

शारद्वतस्ततो राजन् भीष्मस्य प्रमुखे स्थितम् । (३७।१)

अर्जुनं पञ्चविंशत्या सायकानां समाचिनोत् ॥ (३७।२)

पत्युद्गम्याथ विव्याध सात्यकिस्तं शितैः शरैः । (३८।१)

पाण्डवप्रियकामार्थं शार्दूल इव कुञ्जरम् ॥ (३८।२)

गौतमो ऽपि त्वरायुक्तो माधवं नवभिः शरैः । (३९।१)

हृदि विव्याध संक्रुद्धः कङ्कपत्रपरिच्छदैः ॥ (३९।२)

शैनेयो ऽपि ततः क्रुद्धो भृशं विद्धो महारथः । (४०।१)

गौतमान्तकरं घोरं समादत्त शिलीमुखम् ॥ (४०।२)

तम् आपतन्तं वेगेन शक्राशनिसमद्युतिम् । (४१।१)

द्विधा चिछेद संक्रुद्धो द्रौणिः परमकोपनः ॥ (४१।२)

समुत्सृज्याथ शैनेयो गौतमं रथिनां वरम् । (४२।१)

अभ्यद्रवद् रणे द्रौणिं राहुः खे शशिनं यथा ॥ (४२।२)

तस्य द्रोणसुतश्चापं द्विधा चिछेद भारत । (४३।१)

अथैनं छिन्नधन्वानं ताडयामास सायकैः ॥ (४३।२)

सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय शत्रुघ्नं भारसाधनम् । (४४।१)

द्रौणिं षष्ट्या महाराज बाह्वोर् उरसि चार्पयत् ॥ (४४।२)

स विद्धो व्यथितश्चैव मुहूर्तं कश्मलायुतः । (४५।१)

निषसाद रथोपस्थे ध्वजयष्टिम् उपाश्रितः ॥ (४५।२)

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । (४६।१)

वार्ष्णेयं समरे क्रुद्धो नाराचेन समर्दयत् ॥ (४६।२)

शैनेयं स तु निर्भिद्य प्राविशद् धरणीतलम् । (४७।१)

वसन्तकाले बलवान् बिलं सर्पशिशुर् यथा ॥ (४७।२)

ततो ऽपरेण भल्लेन माधवस्य ध्वजोत्तमम् । (४८।१)

चिछेद समरे द्रौणिः सिंहनादं ननाद च ॥ (४८।२)

पुनश्चैनं शरैर् घोरैश्छादयामास भारत । (४९।१)

निदाघान्ते महाराज यथा मेघो दिवाकरम् ॥ (४९।२)

सात्यकिश्च महाराज शरजालं निहत्य तत् । (५०।१)

द्रौणिम् अभ्यपतत् तूर्णं शरजालैर् अनेकधा ॥ (५०।२)

तापयामास च द्रौणिं शैनेयः परवीरहा । (५१।१)

विमुक्तो मेघजालेन यथैव तपनस्तथा ॥ (५१।२)

शराणां च सहस्रेण पुनर् एनं समुद्यतम् । (५२।१)

सात्यकिश्छादयामास ननाद च महाबलः ॥ (५२।२)

दृष्ट्वा पुत्रं तथा ग्रस्तं राहुणेव निशाकरम् । (५३।१)

अभ्यद्रवत शैनेयं भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ (५३।२)

विव्याध च पृषत्केन सुतीक्ष्णेन महामृधे । (५४।१)

परीप्सन् स्वसुतं राजन् वार्ष्णेयेनाभितापितम् ॥ (५४।२)

सात्यकिस्तु रणे जित्वा गुरुपुत्रं महारथम् । (५५।१)

द्रोणं विव्याध विंशत्या सर्वपारशवैः शरैः ॥ (५५।२)

तदन्तरम् अमेयात्मा कौन्तेयः श्वेतवाहनः । (५६।१)

अभ्यद्रवद् रणे क्रुद्धो द्रोणं प्रति महारथः ॥ (५६।२)

ततो द्रोणश्च पार्थश्च समेयातां महामृधे । (५७।१)

यथा बुधश्च शुक्रश्च महाराज नभस्तले ॥ (५७।२)