महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 173

471 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

तस्मिन् कृतास्त्रे रथिनां प्रधाने प्रत्यागते भवनाद् वृत्रहन्तुः । (१।२)

tasmin kṛtāstre rathināṃ pradhāne pratyāgate bhavanād vṛtrahantuḥ |

1.3१.३

अतः परं किम् अकुर्वन्त पार्थाः समेत्य शूरेण धनंजयेन ॥ (१।३)

ataḥ paraṃ kim akurvanta pārthāḥ sametya śūreṇa dhanaṃjayena ||

2.1२.१

वैशम्पायन उवाच । (२।१)

vaiśampāyana uvāca

2.2२.२

वनेषु तेष्वेव तु ते नरेन्द्राः सहार्जुनेनेन्द्रसमेन वीराः । (२।२)

vaneṣu teṣveva tu te narendrāḥ sahārjunenendrasamena vīrāḥ |

2.3२.३

तस्मिंश्च शैलप्रवरे सुरम्ये धनेश्वराक्रीडगता विजह्रुः ॥ (२।३)

tasmiṃśca śailapravare suramye dhaneśvarākrīḍagatā vijahruḥ ||

3.1३.१

वेश्मानि तान्यप्रतिमानि पश्यन् क्रीडाश्च नानाद्रुमसंनिकर्षाः । (३।१)

veśmāni tānyapratimāni paśyan krīḍāśca nānādrumasaṃnikarṣāḥ |

3.2३.२

चचार धन्वी बहुधा नरेन्द्रः सो ऽस्त्रेषु यत्तः सततं किरीटी ॥ (३।२)

cacāra dhanvī bahudhā narendraḥ so 'streṣu yattaḥ satataṃ kirīṭī ||

4.1४.१

अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः प्रसादजं वैश्रवणस्य राज्ञः । (४।१)

avāpya vāsaṃ naradevaputrāḥ prasādajaṃ vaiśravaṇasya rājñaḥ |

4.2४.२

न प्राणिनां ते स्पृहयन्ति राजञ्शिवश्च कालः स बभूव तेषाम् ॥ (४।२)

na prāṇināṃ te spṛhayanti rājañśivaśca kālaḥ sa babhūva teṣām ||

5.1५.१

समेत्य पार्थेन यथैकरात्रम् ऊषुः समास्तत्र तदा चतस्रः । (५।१)

sametya pārthena yathaikarātram ūṣuḥ samāstatra tadā catasraḥ |

5.2५.२

पूर्वाश्च षट् ता दश पाण्डवानां शिवा बभूवुर् वसतां वनेषु ॥ (५।२)

pūrvāśca ṣaṭ tā daśa pāṇḍavānāṃ śivā babhūvur vasatāṃ vaneṣu ||

6.1६.१

ततो ऽब्रवीद् वायुसुतस् तरस्वी जिष्णुश्च राजानम् उपोपविश्य । (६।१)

tato 'bravīd vāyusutas tarasvī jiṣṇuśca rājānam upopaviśya |

6.2६.२

यमौ च वीरौ सुरराजकल्पावेकान्तम् आस्थाय हितं प्रियं च ॥ (६।२)

yamau ca vīrau surarājakalpāvekāntam āsthāya hitaṃ priyaṃ ca ||

7.1७.१

तव प्रतिज्ञां कुरुराज सत्यां चिकीर्षमाणास् त्वदनु प्रियं च । (७।१)

tava pratijñāṃ kururāja satyāṃ cikīrṣamāṇās tvadanu priyaṃ ca |

7.2७.२

ततो ऽनुगच्छाम वनान्यपास्य सुयोधनं सानुचरं निहन्तुम् ॥ (७।२)

tato 'nugacchāma vanānyapāsya suyodhanaṃ sānucaraṃ nihantum ||

8.1८.१

एकादशं वर्षम् इदं वसामः सुयोधनेनात्तसुखाः सुखार्हाः । (८।१)

ekādaśaṃ varṣam idaṃ vasāmaḥ suyodhanenāttasukhāḥ sukhārhāḥ |

8.2८.२

तं वञ्चयित्वाधमबुद्धिशीलम् अज्ञातवासं सुखम् आप्नुयामः ॥ (८।२)

taṃ vañcayitvādhamabuddhiśīlam ajñātavāsaṃ sukham āpnuyāmaḥ ||

9.1९.१

तवाज्ञया पार्थिव निर्विशङ्का विहाय मानं विचरन् वनानि । (९।१)

tavājñayā pārthiva nirviśaṅkā vihāya mānaṃ vicaran vanāni |

9.2९.२

समीपवासेन विलोभितास् ते ज्ञास्यन्ति नास्मान् अपकृष्टदेशान् ॥ (९।२)

samīpavāsena vilobhitās te jñāsyanti nāsmān apakṛṣṭadeśān ||

10.1१०.१

संवत्सरं तं तु विहृत्य गूढं नराधमं तं सुखम् उद्धरेम । (१०।१)

saṃvatsaraṃ taṃ tu vihṛtya gūḍhaṃ narādhamaṃ taṃ sukham uddharema |

10.2१०.२

निर्यात्य वैरं सफलं सपुष्पं तस्मै नरेन्द्राधमपूरुषाय ॥ (१०।२)

niryātya vairaṃ saphalaṃ sapuṣpaṃ tasmai narendrādhamapūruṣāya ||

11.1११.१

सुयोधनायानुचरैर् वृताय ततो महीम् आहर धर्मराज । (११।१)

suyodhanāyānucarair vṛtāya tato mahīm āhara dharmarāja |

11.2११.२

स्वर्गोपमं शैलम् इमं चरद्भिः शक्यो विहन्तुं नरदेव शोकः ॥ (११।२)

svargopamaṃ śailam imaṃ caradbhiḥ śakyo vihantuṃ naradeva śokaḥ ||

12.1१२.१

कीर्तिश् च ते भारत पुण्यगन्धा नश्येत लोकेषु चराचरेषु । (१२।१)

kīrtiś ca te bhārata puṇyagandhā naśyeta lokeṣu carācareṣu |

12.2१२.२

तत् प्राप्य राज्यं कुरुपुंगवानां शक्यं महत् प्राप्तम् अथ क्रियाश् च ॥ (१२।२)

tat prāpya rājyaṃ kurupuṃgavānāṃ śakyaṃ mahat prāptam atha kriyāś ca ||

13.1१३.१

इदं तु शक्यं सततं नरेन्द्र प्राप्तुं त्वया यल्लभसे कुबेरात् । (१३।१)

idaṃ tu śakyaṃ satataṃ narendra prāptuṃ tvayā yallabhase kuberāt |

13.2१३.२

कुरुष्व बुद्धिं द्विषतां वधाय कृतागसां भारत निग्रहे च ॥ (१३।२)

kuruṣva buddhiṃ dviṣatāṃ vadhāya kṛtāgasāṃ bhārata nigrahe ca ||

14.1१४.१

तेजस् तवोग्रं न सहेत राजन् समेत्य साक्षाद् अपि वज्रपाणिः । (१४।१)

tejas tavograṃ na saheta rājan sametya sākṣād api vajrapāṇiḥ |

14.2१४.२

न हि व्यथां जातु करिष्यतस् तौ समेत्य देवैर् अपि धर्मराज ॥ (१४।२)

na hi vyathāṃ jātu kariṣyatas tau sametya devair api dharmarāja ||

15.1१५.१

त्वदर्थसिद्ध्यर्थम् अभिप्रवृत्तौ सुपर्णकेतुश् च शिनेश् च नप्ता । (१५।१)

tvadarthasiddhyartham abhipravṛttau suparṇaketuś ca śineś ca naptā |

15.2१५.२

यथैव कृष्णो ऽप्रतिमो बलेन तथैव राजन् स शिनिप्रवीरः ॥ (१५।२)

yathaiva kṛṣṇo 'pratimo balena tathaiva rājan sa śinipravīraḥ ||

16.1१६.१

तवार्थसिद्ध्यर्थम् अभिप्रवृत्तौ यथैव कृष्णः सह यादवैस् तैः । (१६।१)

tavārthasiddhyartham abhipravṛttau yathaiva kṛṣṇaḥ saha yādavais taiḥ |

16.2१६.२

तथैव चावां नरदेववर्य यमौ च वीरौ कृतिनौ प्रयोगे । (१६।२)

tathaiva cāvāṃ naradevavarya yamau ca vīrau kṛtinau prayoge |

16.3१६.३

त्वदर्थयोगप्रभवप्रधानाः समं करिष्याम परान् समेत्य ॥ (१६।३)

tvadarthayogaprabhavapradhānāḥ samaṃ kariṣyāma parān sametya ||

17.1१७.१

ततस् तद् आज्ञाय मतं महात्मा तेषां स धर्मस्य सुतो वरिष्ठः । (१७।१)

tatas tad ājñāya mataṃ mahātmā teṣāṃ sa dharmasya suto variṣṭhaḥ |

17.2१७.२

प्रदक्षिणं वैश्रवणाधिवासं चकार धर्मार्थविद् उत्तमौजः ॥ (१७।२)

pradakṣiṇaṃ vaiśravaṇādhivāsaṃ cakāra dharmārthavid uttamaujaḥ ||

18.1१८.१

आमन्त्र्य वेश्मानि नदीः सरांसि सर्वाणि रक्षांसि च धर्मराजः । (१८।१)

āmantrya veśmāni nadīḥ sarāṃsi sarvāṇi rakṣāṃsi ca dharmarājaḥ |

18.2१८.२

यथागतं मार्गम् अवेक्षमाणः पुनर् गिरिं चैव निरीक्षमाणः ॥ (१८।२)

yathāgataṃ mārgam avekṣamāṇaḥ punar giriṃ caiva nirīkṣamāṇaḥ ||

19.1१९.१

समाप्तकर्मा सहितः सुहृद्भिर् जित्वा सपत्नान् प्रतिलभ्य राज्यम् । (१९।१)

samāptakarmā sahitaḥ suhṛdbhir jitvā sapatnān pratilabhya rājyam |

19.2१९.२

शैलेन्द्र भूयस् तपसे धृतात्मा द्रष्टा तवास्मीति मतिं चकार ॥ (१९।२)

śailendra bhūyas tapase dhṛtātmā draṣṭā tavāsmīti matiṃ cakāra ||

20.1२०.१

वृतः स सर्वैर् अनुजैर् द्विजैश् च तेनैव मार्गेण पतिः कुरूणाम् । (२०।१)

vṛtaḥ sa sarvair anujair dvijaiś ca tenaiva mārgeṇa patiḥ kurūṇām |

20.2२०.२

उवाह चैनान् सगणांस् तथैव घटोत्कचः पर्वतनिर्झरेषु ॥ (२०।२)

uvāha cainān sagaṇāṃs tathaiva ghaṭotkacaḥ parvatanirjhareṣu ||

21.1२१.१

तान् प्रस्थितान् प्रीतिमना महर्षिः पितेव पुत्रान् अनुशिष्य सर्वान् । (२१।१)

tān prasthitān prītimanā maharṣiḥ piteva putrān anuśiṣya sarvān |

21.2२१.२

स लोमशः प्रीतमना जगाम दिवौकसां पुण्यतमं निवासम् ॥ (२१।२)

sa lomaśaḥ prītamanā jagāma divaukasāṃ puṇyatamaṃ nivāsam ||

22.1२२.१

तेनानुशिष्टार्ष्टिषेणेन चैव तीर्थानि रम्याणि तपोवनानि । (२२।१)

tenānuśiṣṭārṣṭiṣeṇena caiva tīrthāni ramyāṇi tapovanāni |

22.2२२.२

महान्ति चान्यानि सरांसि पार्थाः संपश्यमानाः प्रययुर् नराग्र्याः ॥ (२२।२)

mahānti cānyāni sarāṃsi pārthāḥ saṃpaśyamānāḥ prayayur narāgryāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 173

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit