पराशर उवाच । (१।१)

एष धर्मविधिस्तात गृहस्थस्य प्रकीर्तितः । (१।२)

तपोविधिं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ (१।३)

प्रायेण हि गृहस्थस्य ममत्वं नाम जायते । (२।१)

सङ्गागतं नरश्रेष्ठ भावैस्तामसराजसैः ॥ (२।२)

गृहाण्याश्रित्य गावश्च क्षेत्राणि च धनानि च । (३।१)

दाराः पुत्राश्च भृत्याश्च भवन्तीह नरस्य वै ॥ (३।२)

एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यम् एवानुपश्यतः । (४।१)

रागद्वेषौ विवर्धेते ह्यनित्यत्वम् अपश्यतः ॥ (४।२)

रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् । (५।१)

मोहजाता रतिर् नाम समुपैति नराधिप ॥ (५।२)

कृतार्थो भोगतो भूत्वा स वै रतिपरायणः । (६।१)

लाभं ग्राम्यसुखाद् अन्यं रतितो नानुपश्यति ॥ (६।२)

ततो लोभाभिभूतात्मा सङ्गाद् वर्धयते जनम् । (७।१)

पुष्ट्यर्थं चैव तस्येह जनस्यार्थं चिकीर्षति ॥ (७।२)

स जानन्न् अपि चाकार्यम् अर्थार्थं सेवते नरः । (८।१)

बालस्नेहपरीतात्मा तत्क्षयाच्चानुतप्यते ॥ (८।२)

ततो मानेन सम्पन्नो रक्षन्न् आत्मपराजयम् । (९।१)

करोति येन भोगी स्याम् इति तस्माद् विनश्यति ॥ (९।२)

तपो हि बुद्धियुक्तानां शाश्वतं ब्रह्मदर्शनम् । (१०।१)

अन्विच्छतां शुभं कर्म नराणां त्यजतां सुखम् ॥ (१०।२)

स्नेहायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव । (११।१)

आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदम् उपगच्छति ॥ (११।२)

निर्वेदाद् आत्मसंबोधः संबोधाच्छास्त्रदर्शनम् । (१२।१)

शास्त्रार्थदर्शनाद् राजंस्तप एवानुपश्यति ॥ (१२।२)

दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नरः प्रत्यवमर्शवान् । (१३।१)

यो वै प्रियसुखे क्षीणे तपः कर्तुं व्यवस्यति ॥ (१३।२)

तपः सर्वगतं तात हीनस्यापि विधीयते । (१४।१)

जितेन्द्रियस्य दान्तस्य स्वर्गमार्गप्रदेशकम् ॥ (१४।२)

प्रजापतिः प्रजाः पूर्वम् असृजत् तपसा विभुः । (१५।१)

क्वचित् क्वचिद् व्रतपरो व्रतान्यास्थाय पार्थिव ॥ (१५।२)

आदित्या वसवो रुद्रास्तथैवाग्न्यश्विमारुताः । (१६।१)

विश्वेदेवास्तथा साध्याः पितरो ऽथ मरुद्गणाः ॥ (१६।२)

यक्षराक्षसगन्धर्वाः सिद्धाश्चान्ये दिवौकसः । (१७।१)

संसिद्धास्तपसा तात ये चान्ये स्वर्गवासिनः ॥ (१७।२)

ये चादौ ब्रह्मणा सृष्टा ब्राह्मणास्तपसा पुरा । (१८।१)

ते भावयन्तः पृथिवीं विचरन्ति दिवं तथा ॥ (१८।२)

मर्त्यलोके च राजानो ये चान्ये गृहमेधिनः । (१९।१)

महाकुलेषु दृश्यन्ते तत् सर्वं तपसः फलम् ॥ (१९।२)

कौशिकानि च वस्त्राणि शुभान्याभरणानि च । (२०।१)

वाहनासनयानानि सर्वं तत् तपसः फलम् ॥ (२०।२)

मनोऽनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः सहस्रशः । (२१।१)

वासः प्रासादपृष्ठे च तत् सर्वं तपसः फलम् ॥ (२१।२)

शयनानि च मुख्यानि भोज्यानि विविधानि च । (२२।१)

अभिप्रेतानि सर्वाणि भवन्ति कृतकर्मणाम् ॥ (२२।२)

नाप्राप्यं तपसा किंचित् त्रैलोक्ये ऽस्मिन् परंतप । (२३।१)

उपभोगपरित्यागः फलान्यकृतकर्मणाम् ॥ (२३।२)

सुखितो दुःखितो वापि नरो लोभं परित्यजेत् । (२४।१)

अवेक्ष्य मनसा शास्त्रं बुद्ध्या च नृपसत्तम ॥ (२४।२)

असंतोषो ऽसुखायैव लोभाद् इन्द्रियविभ्रमः । (२५।१)

ततो ऽस्य नश्यति प्रज्ञा विद्येवाभ्यासवर्जिता ॥ (२५।२)

नष्टप्रज्ञो यदा भवति तदा न्यायं न पश्यति । (२६।१)

तस्मात् सुखक्षये प्राप्ते पुमान् उग्रं तपश्चरेत् ॥ (२६।२)

यद् इष्टं तत् सुखं प्राहुर् द्वेष्यं दुःखम् इहोच्यते । (२७।१)

कृताकृतस्य तपसः फलं पश्यस्व यादृशम् ॥ (२७।२)

नित्यं भद्राणि पश्यन्ति विषयांश्चोपभुञ्जते । (२८।१)

प्राकाश्यं चैव गच्छन्ति कृत्वा निष्कल्मषं तपः ॥ (२८।२)

अप्रियाण्यवमानांश्च दुःखं बहुविधात्मकम् । (२९।१)

फलार्थी सत्पथत्यक्तः प्राप्नोति विषयात्मकम् ॥ (२९।२)

धर्मे तपसि दाने च विचिकित्सास्य जायते । (३०।१)

स कृत्वा पापकान्येव निरयं प्रतिपद्यते ॥ (३०।२)

सुखे तु वर्तमानो वै दुःखे वापि नरोत्तम । (३१।१)

स्ववृत्ताद् यो न चलति शास्त्रचक्षुः स मानवः ॥ (३१।२)

इषुप्रपातमात्रं हि स्पर्शयोगे रतिः स्मृता । (३२।१)

रसने दर्शने घ्राणे श्रवणे च विशां पते ॥ (३२।२)

ततो ऽस्य जायते तीव्रा वेदना तत्क्षयात् पुनः । (३३।१)

बुधा येन प्रशंसन्ति मोक्षं सुखम् अनुत्तमम् ॥ (३३।२)

ततः फलार्थं चरति भवन्ति ज्यायसो गुणाः । (३४।१)

धर्मवृत्त्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते ॥ (३४।२)

अप्रयत्नागताः सेव्या गृहस्थैर् विषयाः सदा । (३५।१)

प्रयत्नेनोपगम्यश्च स्वधर्म इति मे मतिः ॥ (३५।२)

मानिनां कुलजातानां नित्यं शास्त्रार्थचक्षुषाम् । (३६।१)

धर्मक्रियावियुक्तानाम् अशक्त्या संवृतात्मनाम् ॥ (३६।२)

क्रियमाणं यदा कर्म नाशं गच्छति मानुषम् । (३७।१)

तेषां नान्यद् ऋते लोके तपसः कर्म विद्यते ॥ (३७।२)

सर्वात्मना तु कुर्वीत गृहस्थः कर्मनिश्चयम् । (३८।१)

दाक्ष्येण हव्यकव्यार्थं स्वधर्मं विचरेन्नृप ॥ (३८।२)

यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् । (३९।१)

एवम् आश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ (३९।२)