कृप उवाच । (१।१)

श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो । (१।२)

ममापि तु वचः किंचिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ (१।३)

आबद्धा मानुषाः सर्वे निर्बन्धाः कर्मणोर् द्वयोः । (२।१)

दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ (२।२)

न हि दैवेन सिध्यन्ति कर्माण्येकेन सत्तम । (३।१)

न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ (३।२)

ताभ्याम् उभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा ह्यधमोत्तमाः । (४।१)

प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ (४।२)

पर्जन्यः पर्वते वर्षन् किं नु साधयते फलम् । (५।१)

कृष्टे क्षेत्रे तथावर्षन् किं नु साधयते फलम् ॥ (५।२)

उत्थानं चाप्यदैवस्य ह्यनुत्थानस्य दैवतम् । (६।१)

व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वं कस्तत्र निश्चयः ॥ (६।२)

प्रवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते । (७।१)

बीजं महागुणं भूयात् तथा सिद्धिर् हि मानुषी ॥ (७।२)

तयोर् दैवं विनिश्चित्य स्ववशेनैव वर्तते । (८।१)

प्राज्ञाः पुरुषकारं तु घटन्ते दाक्ष्यम् आस्थिताः ॥ (८।२)

ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ । (९।१)

विचेष्टन्तश्च दृश्यन्ते निवृत्ताश्च तथैव हि ॥ (९।२)

कृतः पुरुषकारः सन् सो ऽपि दैवेन सिध्यति । (१०।१)

तथास्य कर्मणः कर्तुर् अभिनिर्वर्तते फलम् ॥ (१०।२)

उत्थानं तु मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् । (११।१)

अफलं दृश्यते लोके सम्यग् अप्युपपादितम् ॥ (११।२)

तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः । (१२।१)

उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ (१२।२)

प्रायशो हि कृतं कर्म अफलं दृश्यते भुवि । (१३।१)

अकृत्वा च पुनर् दुःखं कर्म दृश्येन्महाफलम् ॥ (१३।२)

चेष्टाम् अकुर्वंल्लभते यदि किंचिद् यदृच्छया । (१४।१)

यो वा न लभते कृत्वा दुर्दशौ तावुभावपि ॥ (१४।२)

शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखम् एधते । (१५।१)

दृश्यन्ते जीवलोके ऽस्मिन् दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ (१५।२)

यदि दक्षः समारम्भात् कर्मणां नाश्नुते फलम् । (१६।१)

नास्य वाच्यं भवेत् किंचित् तत्त्वं चाप्यधिगच्छति ॥ (१६।२)

अकृत्वा कर्म यो लोके फलं विन्दति विष्टितः । (१७।१)

स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति प्रायशः ॥ (१७।२)

एवम् एतद् अनादृत्य वर्तते यस्त्वतो ऽन्यथा । (१८।१)

स करोत्यात्मनो ऽनर्थान् नैष बुद्धिमतां नयः ॥ (१८।२)

हीनं पुरुषकारेण यदा दैवेन वा पुनः । (१९।१)

कारणाभ्याम् अथैताभ्याम् उत्थानम् अफलं भवेत् । (१९।२)

हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ (१९।३)

दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान् सम्यग् ईहते । (२०।१)

दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघं विहन्यते ॥ (२०।२)

सम्यग् ईहा पुनर् इयं यो वृद्धान् उपसेवते । (२१।१)

आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ (२१।२)

उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसंमताः । (२२।१)

ते ऽस्य योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिर् उच्यते ॥ (२२।२)

वृद्धानां वचनं श्रुत्वा यो ह्युत्थानं प्रयोजयेत् । (२३।१)

उत्थानस्य फलं सम्यक् तदा स लभते ऽचिरात् ॥ (२३।२)

रागात् क्रोधाद् भयाल् लोभाद् यो ऽर्थान् ईहेत मानवः । (२४।१)

अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ (२४।२)

सो ऽयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना । (२५।१)

असमर्थ्य समारब्धो मूढत्वाद् अविचिन्तितः ॥ (२५।२)

हितबुद्धीन् अनादृत्य संमन्त्र्यासाधुभिः सह । (२६।१)

वार्यमाणो ऽकरोद् वैरं पाण्डवैर् गुणवत्तरैः ॥ (२६।२)

पूर्वम् अप्यतिदुःशीलो न दैन्यं कर्तुम् अर्हति । (२७।१)

तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणाम् अकृतं वचः ॥ (२७।२)

अन्वावर्तामहि वयं यत् तु तं पापपूरुषम् । (२८।१)

अस्मान् अप्यनयस्तस्मात् प्राप्तो ऽयं दारुणो महान् ॥ (२८।२)

अनेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता । (२९।१)

बुद्धिश्चिन्तयतः किंचित् स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ (२९।२)

मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो बुधाः । (३०।१)

ते च पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत् कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ (३०।२)

ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च समेत्य ह । (३१।१)

उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ (३१।२)

ते पृष्टाश्च वदेयुर् यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् । (३२।१)

तद् अस्माभिः पुनः कार्यम् इति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ (३२।२)

अनारम्भात् तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् । (३३।१)

कृते पुरुषकारे च येषां कार्यं न सिध्यति । (३३।२)

दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ (३३।३)