महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 149

149 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कुन्त्युवाच । (१।१)

kuntyuvāca |

1.2१.२

न विषादस्त्वया कार्यो भयाद् अस्मात् कथंचन । (१।२)

na viṣādastvayā kāryo bhayād asmāt kathaṃcana |

1.3१.३

उपायः परिदृष्टो ऽत्र तस्मान् मोक्षाय रक्षसः । (१।३)

upāyaḥ paridṛṣṭo 'tra tasmān mokṣāya rakṣasaḥ |

1.4१.४

नैव स्वयं सपुत्रस्य गमनं तत्र रोचये ॥ (१।४)

naiva svayaṃ saputrasya gamanaṃ tatra rocaye ||

2.1२.१

एकस्तव सुतो बालः कन्या चैका तपस्विनी । (२।१)

ekastava suto bālaḥ kanyā caikā tapasvinī |

2.2२.२

न ते तयोस्तथा पत्न्या गमनं तत्र रोचये ॥ (२।२)

na te tayostathā patnyā gamanaṃ tatra rocaye ||

3.1३.१

मम पञ्च सुता ब्रह्मंस्तेषाम् एको गमिष्यति । (३।१)

mama pañca sutā brahmaṃsteṣām eko gamiṣyati |

3.2३.२

त्वदर्थं बलिम् आदाय तस्य पापस्य रक्षसः ॥ (३।२)

tvadarthaṃ balim ādāya tasya pāpasya rakṣasaḥ ||

4.1४.१

ब्राह्मण उवाच । (४।१)

brāhmaṇa uvāca

4.2४.२

नाहम् एतत् करिष्यामि जीवितार्थी कथंचन । (४।२)

nāham etat kariṣyāmi jīvitārthī kathaṃcana |

4.3४.३

ब्राह्मणस्यातिथेश्चैव स्वार्थे प्राणैर् वियोजनम् ॥ (४।३)

brāhmaṇasyātitheścaiva svārthe prāṇair viyojanam ||

5.1५.१

न त्वेतद् अकुलीनासु नाधर्मिष्ठासु विद्यते । (५।१)

na tvetad akulīnāsu nādharmiṣṭhāsu vidyate |

5.2५.२

यद् ब्राह्मणार्थे विसृजेद् आत्मानम् अपि चात्मजम् ॥ (५।२)

yad brāhmaṇārthe visṛjed ātmānam api cātmajam ||

6.1६.१

आत्मनस्तु मया श्रेयो बोद्धव्यम् इति रोचये । (६।१)

ātmanastu mayā śreyo boddhavyam iti rocaye |

6.2६.२

ब्रह्मवध्यात्मवध्या वा श्रेय आत्मवधो मम । (६।२)

brahmavadhyātmavadhyā vā śreya ātmavadho mama |

6.3६.३

ब्रह्महत्या परं पापं श्रेयान् आत्मवधो मम ॥ (६।३)

brahmahatyā paraṃ pāpaṃ śreyān ātmavadho mama ||

7.1७.१

ब्रह्मवध्या परं पापं निष्कृतिर् नात्र विद्यते । (७।१)

brahmavadhyā paraṃ pāpaṃ niṣkṛtir nātra vidyate |

7.2७.२

प्रयोक्ता चानुमन्ता च हन्ता चेति त्रयः समाः । (७।२)

prayoktā cānumantā ca hantā ceti trayaḥ samāḥ |

7.3७.३

अबुद्धिपूर्वं कृत्वापि श्रेय आत्मवधो मम ॥ (७।३)

abuddhipūrvaṃ kṛtvāpi śreya ātmavadho mama ||

8.1८.१

न त्वहं वधम् आकाङ्क्षे स्वयम् एवात्मनः शुभे । (८।१)

na tvahaṃ vadham ākāṅkṣe svayam evātmanaḥ śubhe |

8.2८.२

परैः कृते वधे पापं न किंचिन् मयि विद्यते ॥ (८।२)

paraiḥ kṛte vadhe pāpaṃ na kiṃcin mayi vidyate ||

9.1९.१

अभिसंधिकृते तस्मिन् ब्राह्मणस्य वधे मया । (९।१)

abhisaṃdhikṛte tasmin brāhmaṇasya vadhe mayā |

9.2९.२

निष्कृतिं न प्रपश्यामि नृशंसं क्षुद्रम् एव च ॥ (९।२)

niṣkṛtiṃ na prapaśyāmi nṛśaṃsaṃ kṣudram eva ca ||

10.1१०.१

आगतस्य गृहे त्यागस्तथैव शरणार्थिनः । (१०।१)

āgatasya gṛhe tyāgastathaiva śaraṇārthinaḥ |

10.2१०.२

याचमानस्य च वधो नृशंसं परमं मतम् ॥ (१०।२)

yācamānasya ca vadho nṛśaṃsaṃ paramaṃ matam ||

11.1११.१

कुर्यान् न निन्दितं कर्म न नृशंसं कदाचन । (११।१)

kuryān na ninditaṃ karma na nṛśaṃsaṃ kadācana |

11.2११.२

इति पूर्वे महात्मान आपद्धर्मविदो विदुः ॥ (११।२)

iti pūrve mahātmāna āpaddharmavido viduḥ ||

12.1१२.१

श्रेयांस्तु सहदारस्य विनाशो ऽद्य मम स्वयम् । (१२।१)

śreyāṃstu sahadārasya vināśo 'dya mama svayam |

12.2१२.२

ब्राह्मणस्य वधं नाहम् अनुमंस्ये कथंचन ॥ (१२।२)

brāhmaṇasya vadhaṃ nāham anumaṃsye kathaṃcana ||

13.1१३.१

कुन्त्युवाच । (१३।१)

kuntyuvāca |

13.2१३.२

ममाप्येषा मतिर् ब्रह्मन् विप्रा रक्ष्या इति स्थिरा । (१३।२)

mamāpyeṣā matir brahman viprā rakṣyā iti sthirā |

13.3१३.३

न चाप्यनिष्टः पुत्रो मे यदि पुत्रशतं भवेत् ॥ (१३।३)

na cāpyaniṣṭaḥ putro me yadi putraśataṃ bhavet ||

14.1१४.१

न चासौ राक्षसः शक्तो मम पुत्रविनाशने । (१४।१)

na cāsau rākṣasaḥ śakto mama putravināśane |

14.2१४.२

वीर्यवान् मन्त्रसिद्धश्च तेजस्वी च सुतो मम ॥ (१४।२)

vīryavān mantrasiddhaśca tejasvī ca suto mama ||

15.1१५.१

राक्षसाय च तत् सर्वं प्रापयिष्यति भोजनम् । (१५।१)

rākṣasāya ca tat sarvaṃ prāpayiṣyati bhojanam |

15.2१५.२

मोक्षयिष्यति चात्मानम् इति मे निश्चिता मतिः ॥ (१५।२)

mokṣayiṣyati cātmānam iti me niścitā matiḥ ||

16.1१६.१

समागताश्च वीरेण दृष्टपूर्वाश्च राक्षसाः । (१६।१)

samāgatāśca vīreṇa dṛṣṭapūrvāśca rākṣasāḥ |

16.2१६.२

बलवन्तो महाकाया निहताश्चाप्यनेकशः ॥ (१६।२)

balavanto mahākāyā nihatāścāpyanekaśaḥ ||

17.1१७.१

न त्विदं केषुचिद् ब्रह्मन् व्याहर्तव्यं कथंचन । (१७।१)

na tvidaṃ keṣucid brahman vyāhartavyaṃ kathaṃcana |

17.2१७.२

विद्यार्थिनो हि मे पुत्रान् विप्रकुर्युः कुतूहलात् ॥ (१७।२)

vidyārthino hi me putrān viprakuryuḥ kutūhalāt ||

18.1१८.१

गुरुणा चाननुज्ञातो ग्राहयेद् यं सुतो मम । (१८।१)

guruṇā cānanujñāto grāhayed yaṃ suto mama |

18.2१८.२

न स कुर्यात् तया कार्यं विद्ययेति सतां मतम् ॥ (१८।२)

na sa kuryāt tayā kāryaṃ vidyayeti satāṃ matam ||

19.1१९.१

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

19.2१९.२

एवम् उक्तस्तु पृथया स विप्रो भार्यया सह । (१९।२)

evam uktastu pṛthayā sa vipro bhāryayā saha |

19.3१९.३

हृष्टः संपूजयामास तद् वाक्यम् अमृतोपमम् ॥ (१९।३)

hṛṣṭaḥ saṃpūjayāmāsa tad vākyam amṛtopamam ||

20.1२०.१

ततः कुन्ती च विप्रश्च सहितावनिलात्मजम् । (२०।१)

tataḥ kuntī ca vipraśca sahitāvanilātmajam |

20.2२०.२

तम् अब्रूतां कुरुष्वेति स तथेत्यब्रवीच्च तौ ॥ (२०।२)

tam abrūtāṃ kuruṣveti sa tathetyabravīcca tau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 149

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit