MBh, 13, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राञ्जलिः प्राह विप्रर्षिर् नामसंहारम् आदितः ॥ (१।३)
prāñjaliḥ prāha viprarṣir nāmasaṃhāram āditaḥ ||
ब्रह्मप्रोक्तैर् ऋषिप्रोक्तैर् वेदवेदाङ्गसंभवैः । (२।२)
brahmaproktair ṛṣiproktair vedavedāṅgasaṃbhavaiḥ |
सर्वलोकेषु विख्यातैः स्थाणुं स्तोष्यामि नामभिः ॥ (२।३)
sarvalokeṣu vikhyātaiḥ sthāṇuṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ ||
महद्भिर् विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः । (३।१)
mahadbhir vihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ |
ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर् देवकृतात्मना ॥ (३।२)
ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtair devakṛtātmanā ||
यथोक्तैर् लोकविख्यातैर् मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । (४।१)
yathoktair lokavikhyātair munibhistattvadarśibhiḥ |
प्रवरं प्रथमं स्वर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम् । (४।२)
pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham |
श्रुतैः सर्वत्र जगति ब्रह्मलोकावतारितैः ॥ (४।३)
śrutaiḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ ||
यत् तद् रहस्यं परमं ब्रह्मप्रोक्तं सनातनम् । (५।१)
yat tad rahasyaṃ paramaṃ brahmaproktaṃ sanātanam |
परत्वेन भवं देवं भक्तस्त्वं परमेश्वरम् । (६।१)
paratvena bhavaṃ devaṃ bhaktastvaṃ parameśvaram |
तेन ते श्रावयिष्यामि यत् तद् ब्रह्म सनातनम् ॥ (६।२)
tena te śrāvayiṣyāmi yat tad brahma sanātanam ||
न शक्यं विस्तरात् कृत्स्नं वक्तुं शर्वस्य केनचित् । (७।१)
na śakyaṃ vistarāt kṛtsnaṃ vaktuṃ śarvasya kenacit |
यस्यादिर् मध्यम् अन्तश्च सुरैर् अपि न गम्यते । (८।१)
yasyādir madhyam antaśca surair api na gamyate |
कस्तस्य शक्नुयाद् वक्तुं गुणान् कार्त्स्न्येन माधव ॥ (८।२)
kastasya śaknuyād vaktuṃ guṇān kārtsnyena mādhava ||
किं तु देवस्य महतः संक्षिप्तार्थपदाक्षरम् । (९।१)
kiṃ tu devasya mahataḥ saṃkṣiptārthapadākṣaram |
शक्तितश्चरितं वक्ष्ये प्रसादात् तस्य चैव हि ॥ (९।२)
śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāt tasya caiva hi ||
अप्राप्येह ततो ऽनुज्ञां न शक्यः स्तोतुम् ईश्वरः । (१०।१)
aprāpyeha tato 'nujñāṃ na śakyaḥ stotum īśvaraḥ |
यदा तेनाभ्यनुज्ञातः स्तुवत्येव सदा भवम् ॥ (१०।२)
yadā tenābhyanujñātaḥ stuvatyeva sadā bhavam ||
नाम्नां कंचित् समुद्देशं वक्ष्ये ह्यव्यक्तयोनिनः ॥ (११।२)
nāmnāṃ kaṃcit samuddeśaṃ vakṣye hyavyaktayoninaḥ ||
तानि निर्मथ्य मनसा दध्नो घृतम् इवोद्धृतम् ॥ (१३।२)
tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtam ivoddhṛtam ||
गिरेः सारं यथा हेम पुष्पात् सारं यथा मधु । (१४।१)
gireḥ sāraṃ yathā hema puṣpāt sāraṃ yathā madhu |
घृतात् सारं यथा मण्डस्तथैतत् सारम् उद्धृतम् ॥ (१४।२)
ghṛtāt sāraṃ yathā maṇḍastathaitat sāram uddhṛtam ||
प्रयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च प्रयतात्मना । (१५।२)
prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā |
शान्तिकं पौष्टिकं चैव रक्षोघ्नं पावनं महत् ॥ (१५।३)
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva rakṣoghnaṃ pāvanaṃ mahat ||
इदं भक्ताय दातव्यं श्रद्दधानास्तिकाय च । (१६।१)
idaṃ bhaktāya dātavyaṃ śraddadhānāstikāya ca |
यश्चाभ्यसूयते देवं भूतात्मानं पिनाकिनम् । (१७।१)
yaścābhyasūyate devaṃ bhūtātmānaṃ pinākinam |
स कृष्ण नरकं याति सह पूर्वैः सहानुगैः ॥ (१७।२)
sa kṛṣṇa narakaṃ yāti saha pūrvaiḥ sahānugaiḥ ||
इदं ध्यानम् इदं योगम् इदं ध्येयम् अनुत्तमम् । (१८।१)
idaṃ dhyānam idaṃ yogam idaṃ dhyeyam anuttamam |
इदं जप्यम् इदं ज्ञानं रहस्यम् इदम् उत्तमम् । (१८।२)
idaṃ japyam idaṃ jñānaṃ rahasyam idam uttamam |
इदं ज्ञात्वान्तकाले ऽपि गच्छेद्धि परमां गतिम् ॥ (१८।३)
idaṃ jñātvāntakāle 'pi gaccheddhi paramāṃ gatim ||
पवित्रं मङ्गलं पुण्यं कल्याणम् इदम् उत्तमम् । (१९।१)
pavitraṃ maṅgalaṃ puṇyaṃ kalyāṇam idam uttamam |
निगदिष्ये महाबाहो स्तवानाम् उत्तमं स्तवम् ॥ (१९।२)
nigadiṣye mahābāho stavānām uttamaṃ stavam ||
सर्वस्तवानां दिव्यानां राजत्वे समकल्पयत् ॥ (२०।२)
sarvastavānāṃ divyānāṃ rājatve samakalpayat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.