MBh, 3, 89
Select a line for its word-by-word analysis.
तं पाण्डवाग्रजो राजा सगणो ब्राह्मणाश् च ते । (२।१)
taṃ pāṇḍavāgrajo rājā sagaṇo brāhmaṇāś ca te |
तम् अभ्यर्च्य यथान्यायं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (३।१)
tam abhyarcya yathānyāyaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
उवाच श्लक्ष्णया वाचा हर्षयन्न् इव पाण्डवान् ॥ (४।२)
uvāca ślakṣṇayā vācā harṣayann iva pāṇḍavān ||
संचरन्न् अस्मि कौन्तेय सर्वलोकान् यदृच्छया । (५।१)
saṃcarann asmi kaunteya sarvalokān yadṛcchayā |
गतः शक्रस्य सदनं तत्रापश्यं सुरेश्वरम् ॥ (५।२)
gataḥ śakrasya sadanaṃ tatrāpaśyaṃ sureśvaram ||
आसीत् पुरुषशार्दूल दृष्ट्वा पार्थं तथागतम् ॥ (६।३)
āsīt puruṣaśārdūla dṛṣṭvā pārthaṃ tathāgatam ||
सो ऽहम् अभ्यागतः क्षिप्रं दिदृक्षुस् त्वां सहानुजम् ॥ (७।२)
so 'ham abhyāgataḥ kṣipraṃ didṛkṣus tvāṃ sahānujam ||
आख्यास्ये ते प्रियं तात महत् पाण्डवनन्दन ॥ (८।२)
ākhyāsye te priyaṃ tāta mahat pāṇḍavanandana ||
भ्रातृभिः सहितो राजन् कृष्णया चैव तच्छृणु । (९।१)
bhrātṛbhiḥ sahito rājan kṛṣṇayā caiva tacchṛṇu |
यत्त्वयोक्तो महाबाहुर् अस्त्रार्थं पाण्डवर्षभ ॥ (९।२)
yattvayokto mahābāhur astrārthaṃ pāṇḍavarṣabha ||
तद् अस्त्रम् आप्तं पार्थेन रुद्राद् अप्रतिमं महत् । (१०।१)
tad astram āptaṃ pārthena rudrād apratimaṃ mahat |
यत् तद् ब्रह्मशिरो नाम तपसा रुद्रम् आगतम् ॥ (१०।२)
yat tad brahmaśiro nāma tapasā rudram āgatam ||
अमृताद् उत्थितं रौद्रं तल्लब्धं सव्यसाचिना । (११।१)
amṛtād utthitaṃ raudraṃ tallabdhaṃ savyasācinā |
तत् समन्त्रं ससंहारं सप्रायश्चित्तमङ्गलम् ॥ (११।२)
tat samantraṃ sasaṃhāraṃ saprāyaścittamaṅgalam ||
वज्रं चान्यानि चास्त्राणि दण्डादीनि युधिष्ठिर । (१२।१)
vajraṃ cānyāni cāstrāṇi daṇḍādīni yudhiṣṭhira |
यमात् कुबेराद् वरुणाद् इन्द्राच्च कुरुनन्दन । (१२।२)
yamāt kuberād varuṇād indrācca kurunandana |
अस्त्राण्यधीतवान् पार्थो दिव्यान्यमितविक्रमः ॥ (१२।३)
astrāṇyadhītavān pārtho divyānyamitavikramaḥ ||
विश्वावसोश् च तनयाद् गीतं नृत्तं च साम च । (१३।१)
viśvāvasoś ca tanayād gītaṃ nṛttaṃ ca sāma ca |
वादित्रं च यथान्यायं प्रत्यविन्दद् यथाविधि ॥ (१३।२)
vāditraṃ ca yathānyāyaṃ pratyavindad yathāvidhi ||
एवं कृतास्त्रः कौन्तेयो गान्धर्वं वेदम् आप्तवान् । (१४।१)
evaṃ kṛtāstraḥ kaunteyo gāndharvaṃ vedam āptavān |
यदर्थं मां सुरश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत् । (१५।१)
yadarthaṃ māṃ suraśreṣṭha idaṃ vacanam abravīt |
तच्च ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर निबोध मे ॥ (१५।२)
tacca te kathayiṣyāmi yudhiṣṭhira nibodha me ||
ब्रूयाद् युधिष्ठिरं तत्र वचनान् मे द्विजोत्तम ॥ (१६।२)
brūyād yudhiṣṭhiraṃ tatra vacanān me dvijottama ||
आगमिष्यति ते भ्राता कृतास्त्रः क्षिप्रम् अर्जुनः । (१७।१)
āgamiṣyati te bhrātā kṛtāstraḥ kṣipram arjunaḥ |
सुरकार्यं महत् कृत्वा यद् अशक्यं दिवौकसैः ॥ (१७।२)
surakāryaṃ mahat kṛtvā yad aśakyaṃ divaukasaiḥ ||
तपसा तु त्वम् आत्मानं भ्रातृभिः सह योजय । (१८।१)
tapasā tu tvam ātmānaṃ bhrātṛbhiḥ saha yojaya |
न स पार्थस्य संग्रामे कलाम् अर्हति षोडशीम् ॥ (१९।२)
na sa pārthasya saṃgrāme kalām arhati ṣoḍaśīm ||
यच्चापि ते भयं तस्मान् मनसिस्थम् अरिंदम । (२०।१)
yaccāpi te bhayaṃ tasmān manasistham ariṃdama |
यच्च ते मानसं वीर तीर्थयात्राम् इमां प्रति । (२१।१)
yacca te mānasaṃ vīra tīrthayātrām imāṃ prati |
तच्च ते लोमशः सर्वं कथयिष्यत्य् असंशयम् ॥ (२१।२)
tacca te lomaśaḥ sarvaṃ kathayiṣyaty asaṃśayam ||
यच्च किंचित् तपोयुक्तं फलं तीर्थेषु भारत । (२२।१)
yacca kiṃcit tapoyuktaṃ phalaṃ tīrtheṣu bhārata |
महर्षिर् एष यद् ब्रूयात् तच्छ्रद्धेयम् अनन्यथा ॥ (२२।२)
maharṣir eṣa yad brūyāt tacchraddheyam ananyathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.