महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 140

140 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तां विदित्वा चिरगतां हिडिम्बो राक्षसेश्वरः । (१।२)

tāṃ viditvā ciragatāṃ hiḍimbo rākṣaseśvaraḥ |

1.3१.३

अवतीर्य द्रुमात् तस्माद् आजगामाथ पाण्डवान् ॥ (१।३)

avatīrya drumāt tasmād ājagāmātha pāṇḍavān ||

2.1२.१

लोहिताक्षो महाबाहुर् ऊर्ध्वकेशो महाबलः । (२।१)

lohitākṣo mahābāhur ūrdhvakeśo mahābalaḥ |

2.2२.२

मेघसंघातवर्ष्मा च तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः । (२।२)

meghasaṃghātavarṣmā ca tīkṣṇadaṃṣṭrojjvalānanaḥ |

2.3२.३

तलं तलेन संहत्य बाहू विक्षिप्य चासकृत् । (२।३)

talaṃ talena saṃhatya bāhū vikṣipya cāsakṛt |

2.4२.४

उद्वृत्तनेत्रः संक्रुद्धो दन्तान् दन्तेषु निष्पिषन् । (२।४)

udvṛttanetraḥ saṃkruddho dantān danteṣu niṣpiṣan |

2.5२.५

न बिभेति हिडिम्बी च प्रेषिता किम् अनागता ॥ (२।५)

na bibheti hiḍimbī ca preṣitā kim anāgatā ||

3.1३.१

तम् आपतन्तं दृष्ट्वैव तथा विकृतदर्शनम् । (३।१)

tam āpatantaṃ dṛṣṭvaiva tathā vikṛtadarśanam |

3.2३.२

हिडिम्बोवाच वित्रस्ता भीमसेनम् इदं वचः ॥ (३।२)

hiḍimbovāca vitrastā bhīmasenam idaṃ vacaḥ ||

4.1४.१

आपतत्येष दुष्टात्मा संक्रुद्धः पुरुषादकः । (४।१)

āpatatyeṣa duṣṭātmā saṃkruddhaḥ puruṣādakaḥ |

4.2४.२

त्वाम् अहं भ्रातृभिः सार्धं यद् ब्रवीमि तथा कुरु ॥ (४।२)

tvām ahaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yad bravīmi tathā kuru ||

5.1५.१

अहं कामगमा वीर रक्षोबलसमन्विता । (५।१)

ahaṃ kāmagamā vīra rakṣobalasamanvitā |

5.2५.२

आरुहेमां मम श्रोणीं नेष्यामि त्वां विहायसा ॥ (५।२)

āruhemāṃ mama śroṇīṃ neṣyāmi tvāṃ vihāyasā ||

6.1६.१

प्रबोधयैनान् संसुप्तान् मातरं च परंतप । (६।१)

prabodhayainān saṃsuptān mātaraṃ ca paraṃtapa |

6.2६.२

सर्वान् एव गमिष्यामि गृहीत्वा वो विहायसा ॥ (६।२)

sarvān eva gamiṣyāmi gṛhītvā vo vihāyasā ||

7.1७.१

भीम उवाच । (७।१)

bhīma uvāca

7.2७.२

मा भैस्त्वं विपुलश्रोणि नैष कश्चिन् मयि स्थिते । (७।२)

mā bhaistvaṃ vipulaśroṇi naiṣa kaścin mayi sthite |

7.3७.३

हिंसितुं शक्नुयाद् रक्ष इति मे निश्चिता मतिः । (७।३)

hiṃsituṃ śaknuyād rakṣa iti me niścitā matiḥ |

7.4७.४

एतान् बाधयितुं शक्तो देवो वा दानवो ऽपि वा । (७।४)

etān bādhayituṃ śakto devo vā dānavo 'pi vā |

7.5७.५

अहम् एनं हनिष्यामि प्रेक्षन्त्यास्ते सुमध्यमे ॥ (७।५)

aham enaṃ haniṣyāmi prekṣantyāste sumadhyame ||

8.1८.१

नायं प्रतिबलो भीरु राक्षसापसदो मम । (८।१)

nāyaṃ pratibalo bhīru rākṣasāpasado mama |

8.2८.२

सोढुं युधि परिस्पन्दम् अथवा सर्वराक्षसाः ॥ (८।२)

soḍhuṃ yudhi parispandam athavā sarvarākṣasāḥ ||

9.1९.१

पश्य बाहू सुवृत्तौ मे हस्तिहस्तनिभाविमौ । (९।१)

paśya bāhū suvṛttau me hastihastanibhāvimau |

9.2९.२

ऊरू परिघसंकाशौ संहतं चाप्युरो मम ॥ (९।२)

ūrū parighasaṃkāśau saṃhataṃ cāpyuro mama ||

10.1१०.१

विक्रमं मे यथेन्द्रस्य साद्य द्रक्ष्यसि शोभने । (१०।१)

vikramaṃ me yathendrasya sādya drakṣyasi śobhane |

10.2१०.२

मावमंस्थाः पृथुश्रोणि मत्वा माम् इह मानुषम् ॥ (१०।२)

māvamaṃsthāḥ pṛthuśroṇi matvā mām iha mānuṣam ||

11.1११.१

हिडिम्बोवाच । (११।१)

hiḍimbovāca |

11.2११.२

नावमन्ये नरव्याघ्र त्वाम् अहं देवरूपिणम् । (११।२)

nāvamanye naravyāghra tvām ahaṃ devarūpiṇam |

11.3११.३

दृष्टापदानस्तु मया मानुषेष्वेव राक्षसः ॥ (११।३)

dṛṣṭāpadānastu mayā mānuṣeṣveva rākṣasaḥ ||

12.1१२.१

वैशंपायन उवाच । (१२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

12.2१२.२

तथा संजल्पतस्तस्य भीमसेनस्य भारत । (१२।२)

tathā saṃjalpatastasya bhīmasenasya bhārata |

12.3१२.३

वाचः शुश्राव ताः क्रुद्धो राक्षसः पुरुषादकः ॥ (१२।३)

vācaḥ śuśrāva tāḥ kruddho rākṣasaḥ puruṣādakaḥ ||

13.1१३.१

अवेक्षमाणस्तस्याश्च हिडिम्बो मानुषं वपुः । (१३।१)

avekṣamāṇastasyāśca hiḍimbo mānuṣaṃ vapuḥ |

13.2१३.२

स्रग्दामपूरितशिखं समग्रेन्दुनिभाननम् ॥ (१३।२)

sragdāmapūritaśikhaṃ samagrendunibhānanam ||

14.1१४.१

सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं सुकुमारनखत्वचम् । (१४।१)

subhrūnāsākṣikeśāntaṃ sukumāranakhatvacam |

14.2१४.२

सर्वाभरणसंयुक्तं सुसूक्ष्माम्बरवाससम् ॥ (१४।२)

sarvābharaṇasaṃyuktaṃ susūkṣmāmbaravāsasam ||

15.1१५.१

तां तथा मानुषं रूपं बिभ्रतीं सुमनोहरम् । (१५।१)

tāṃ tathā mānuṣaṃ rūpaṃ bibhratīṃ sumanoharam |

15.2१५.२

स ददर्शाग्रतस्तस्य भीमस्य पुरुषादकः । (१५।२)

sa dadarśāgratastasya bhīmasya puruṣādakaḥ |

15.3१५.३

पुंस्कामां शङ्कमानश्च चुक्रोध पुरुषादकः ॥ (१५।३)

puṃskāmāṃ śaṅkamānaśca cukrodha puruṣādakaḥ ||

16.1१६.१

संक्रुद्धो राक्षसस्तस्या भगिन्याः कुरुसत्तम । (१६।१)

saṃkruddho rākṣasastasyā bhaginyāḥ kurusattama |

16.2१६.२

उत्फाल्य विपुले नेत्रे ततस्ताम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)

utphālya vipule netre tatastām idam abravīt ||

17.1१७.१

को हि मे भोक्तुकामस्य विघ्नं चरति दुर्मतिः । (१७।१)

ko hi me bhoktukāmasya vighnaṃ carati durmatiḥ |

17.2१७.२

न बिभेषि हिडिम्बे किं मत्कोपाद् विप्रमोहिता ॥ (१७।२)

na bibheṣi hiḍimbe kiṃ matkopād vipramohitā ||

18.1१८.१

धिक् त्वाम् असति पुंस्कामे मम विप्रियकारिणि । (१८।१)

dhik tvām asati puṃskāme mama vipriyakāriṇi |

18.2१८.२

पूर्वेषां राक्षसेन्द्राणां सर्वेषाम् अयशस्करि ॥ (१८।२)

pūrveṣāṃ rākṣasendrāṇāṃ sarveṣām ayaśaskari ||

19.1१९.१

यान् इमान् आश्रिताकार्षीर् अप्रियं सुमहन् मम । (१९।१)

yān imān āśritākārṣīr apriyaṃ sumahan mama |

19.2१९.२

एष तान् अद्य वै सर्वान् हनिष्यामि त्वया सह ॥ (१९।२)

eṣa tān adya vai sarvān haniṣyāmi tvayā saha ||

20.1२०.१

एवम् उक्त्वा हिडिम्बां स हिडिम्बो लोहितेक्षणः । (२०।१)

evam uktvā hiḍimbāṃ sa hiḍimbo lohitekṣaṇaḥ |

20.2२०.२

वधायाभिपपातैनां दन्तैर् दन्तान् उपस्पृशन् । (२०।२)

vadhāyābhipapātaināṃ dantair dantān upaspṛśan |

20.3२०.३

गर्जन्तम् एवं विजने भीमसेनो ऽभिवीक्ष्य तम् । (२०।३)

garjantam evaṃ vijane bhīmaseno 'bhivīkṣya tam |

20.4२०.४

रक्षन् प्रबोधं भ्रातॄणां मातुश्च परवीरहा ॥ (२०।४)

rakṣan prabodhaṃ bhrātṝṇāṃ mātuśca paravīrahā ||

21.1२१.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य भीमः प्रहरतां वरः । (२१।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ |

21.2२१.२

भर्त्सयामास तेजस्वी तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (२१।२)

bhartsayāmāsa tejasvī tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 140

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit