MBh, 1, 140
Select a line for its word-by-word analysis.
तां विदित्वा चिरगतां हिडिम्बो राक्षसेश्वरः । (१।२)
tāṃ viditvā ciragatāṃ hiḍimbo rākṣaseśvaraḥ |
अवतीर्य द्रुमात् तस्माद् आजगामाथ पाण्डवान् ॥ (१।३)
avatīrya drumāt tasmād ājagāmātha pāṇḍavān ||
मेघसंघातवर्ष्मा च तीक्ष्णदंष्ट्रोज्ज्वलाननः । (२।२)
meghasaṃghātavarṣmā ca tīkṣṇadaṃṣṭrojjvalānanaḥ |
उद्वृत्तनेत्रः संक्रुद्धो दन्तान् दन्तेषु निष्पिषन् । (२।४)
udvṛttanetraḥ saṃkruddho dantān danteṣu niṣpiṣan |
त्वाम् अहं भ्रातृभिः सार्धं यद् ब्रवीमि तथा कुरु ॥ (४।२)
tvām ahaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yad bravīmi tathā kuru ||
आरुहेमां मम श्रोणीं नेष्यामि त्वां विहायसा ॥ (५।२)
āruhemāṃ mama śroṇīṃ neṣyāmi tvāṃ vihāyasā ||
मा भैस्त्वं विपुलश्रोणि नैष कश्चिन् मयि स्थिते । (७।२)
mā bhaistvaṃ vipulaśroṇi naiṣa kaścin mayi sthite |
हिंसितुं शक्नुयाद् रक्ष इति मे निश्चिता मतिः । (७।३)
hiṃsituṃ śaknuyād rakṣa iti me niścitā matiḥ |
एतान् बाधयितुं शक्तो देवो वा दानवो ऽपि वा । (७।४)
etān bādhayituṃ śakto devo vā dānavo 'pi vā |
अहम् एनं हनिष्यामि प्रेक्षन्त्यास्ते सुमध्यमे ॥ (७।५)
aham enaṃ haniṣyāmi prekṣantyāste sumadhyame ||
सोढुं युधि परिस्पन्दम् अथवा सर्वराक्षसाः ॥ (८।२)
soḍhuṃ yudhi parispandam athavā sarvarākṣasāḥ ||
विक्रमं मे यथेन्द्रस्य साद्य द्रक्ष्यसि शोभने । (१०।१)
vikramaṃ me yathendrasya sādya drakṣyasi śobhane |
मावमंस्थाः पृथुश्रोणि मत्वा माम् इह मानुषम् ॥ (१०।२)
māvamaṃsthāḥ pṛthuśroṇi matvā mām iha mānuṣam ||
नावमन्ये नरव्याघ्र त्वाम् अहं देवरूपिणम् । (११।२)
nāvamanye naravyāghra tvām ahaṃ devarūpiṇam |
वाचः शुश्राव ताः क्रुद्धो राक्षसः पुरुषादकः ॥ (१२।३)
vācaḥ śuśrāva tāḥ kruddho rākṣasaḥ puruṣādakaḥ ||
अवेक्षमाणस्तस्याश्च हिडिम्बो मानुषं वपुः । (१३।१)
avekṣamāṇastasyāśca hiḍimbo mānuṣaṃ vapuḥ |
तां तथा मानुषं रूपं बिभ्रतीं सुमनोहरम् । (१५।१)
tāṃ tathā mānuṣaṃ rūpaṃ bibhratīṃ sumanoharam |
पुंस्कामां शङ्कमानश्च चुक्रोध पुरुषादकः ॥ (१५।३)
puṃskāmāṃ śaṅkamānaśca cukrodha puruṣādakaḥ ||
संक्रुद्धो राक्षसस्तस्या भगिन्याः कुरुसत्तम । (१६।१)
saṃkruddho rākṣasastasyā bhaginyāḥ kurusattama |
उत्फाल्य विपुले नेत्रे ततस्ताम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)
utphālya vipule netre tatastām idam abravīt ||
को हि मे भोक्तुकामस्य विघ्नं चरति दुर्मतिः । (१७।१)
ko hi me bhoktukāmasya vighnaṃ carati durmatiḥ |
न बिभेषि हिडिम्बे किं मत्कोपाद् विप्रमोहिता ॥ (१७।२)
na bibheṣi hiḍimbe kiṃ matkopād vipramohitā ||
धिक् त्वाम् असति पुंस्कामे मम विप्रियकारिणि । (१८।१)
dhik tvām asati puṃskāme mama vipriyakāriṇi |
पूर्वेषां राक्षसेन्द्राणां सर्वेषाम् अयशस्करि ॥ (१८।२)
pūrveṣāṃ rākṣasendrāṇāṃ sarveṣām ayaśaskari ||
यान् इमान् आश्रिताकार्षीर् अप्रियं सुमहन् मम । (१९।१)
yān imān āśritākārṣīr apriyaṃ sumahan mama |
एष तान् अद्य वै सर्वान् हनिष्यामि त्वया सह ॥ (१९।२)
eṣa tān adya vai sarvān haniṣyāmi tvayā saha ||
एवम् उक्त्वा हिडिम्बां स हिडिम्बो लोहितेक्षणः । (२०।१)
evam uktvā hiḍimbāṃ sa hiḍimbo lohitekṣaṇaḥ |
वधायाभिपपातैनां दन्तैर् दन्तान् उपस्पृशन् । (२०।२)
vadhāyābhipapātaināṃ dantair dantān upaspṛśan |
गर्जन्तम् एवं विजने भीमसेनो ऽभिवीक्ष्य तम् । (२०।३)
garjantam evaṃ vijane bhīmaseno 'bhivīkṣya tam |
रक्षन् प्रबोधं भ्रातॄणां मातुश्च परवीरहा ॥ (२०।४)
rakṣan prabodhaṃ bhrātṝṇāṃ mātuśca paravīrahā ||
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य भीमः प्रहरतां वरः । (२१।१)
tam āpatantaṃ samprekṣya bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ |
भर्त्सयामास तेजस्वी तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (२१।२)
bhartsayāmāsa tejasvī tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.