वैशंपायन उवाच । (१।१)

ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम् । (१।२)

प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत् ॥ (१।३)

देवयान्याश्चानुमते तां सुतां वृषपर्वणः । (२।१)

अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत् ॥ (२।२)

वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठाम् आसुरायणीम् । (३।१)

वासोभिर् अन्नपानैश्च संविभज्य सुसत्कृताम् ॥ (३।२)

देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः । (४।१)

प्रीत्या परमया युक्तो मुमुदे शाश्वतीः समाः । (४।२)

अशोकवनिकाभ्याशे देवयानी समागता । (४।३)

शर्मिष्ठया सा क्रीडित्वा रमणीये मनोरमे । (४।४)

तत्रैव तां तु निर्दिश्य सह राज्ञा ययौ गृहम् । (४।५)

एवम् एव बहुप्रीत्या मुमुदे बहुकालतः । (४।६)

विजहार बहून् अब्दान् देववन् मुदितो भृशम् ॥ (४।७)

ऋतुकाले तु सम्प्राप्ते देवयानी वराङ्गना । (५।१)

लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारं च व्यजायत ॥ (५।२)

गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । (६।१)

ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा चान्वचिन्तयत् । (६।२)

शुद्धा स्नाता तु शर्मिष्ठा सर्वालंकारभूषिता । (६।३)

अशोकशाखाम् आलम्ब्य सुफुल्लैः स्तबकैर् वृताम् । (६।४)

आदर्शे मुखम् उद्वीक्ष्य भर्तृदर्शनलालसा । (६।५)

शोकमोहसमाविष्टा वचनं चेदम् अब्रवीत् । (६।६)

अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतसम् । (६।७)

त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियसंदर्शनाद्धि माम् । (६।८)

एवम् उक्तवती सा तु शर्मिष्ठा पुनर् अब्रवीत् ॥ (६।९)

ऋतुकालश्च सम्प्राप्तो न च मे ऽस्ति पतिर् वृतः । (७।१)

किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा कृतं भवेत् ॥ (७।२)

देवयानी प्रजातासौ वृथाहं प्राप्तयौवना । (८।१)

देवयानी पुण्यकृता तस्या भर्ता हि नाहुषः । (८।२)

यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम् ॥ (८।३)

राज्ञा पुत्रफलं देयम् इति मे निश्चिता मतिः । (९।१)

अपीदानीं स धर्मात्मा इयान् मे दर्शनं रहः । (९।२)

वैशंपायनः । (९।३)

केशे बद्ध्वा तु राजानं याचे ऽहं सदृशं पतिम् । (९।४)

गृहे मुदा देवयानीपुत्रम् ईक्ष्य पुनः पुनः । (९।५)

क्रीडन्न् अन्तःपुरे तस्याः क्वचित् क्षणम् अवाप सः ॥ (९।६)

अथ निष्क्रम्य राजासौ तस्मिन् काले यदृच्छया । (१०।१)

अशोकवनिकाभ्याशे शर्मिष्ठां प्राप्य विष्ठितः ॥ (१०।२)

तम् एकं रहिते दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारुहासिनी । (११।१)

प्रत्युद्गम्याञ्जलिं कृत्वा राजानं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (११।२)

सोमस्येन्द्रस्य विष्णोर् वा यमस्य वरुणस्य वा । (१२।१)

तव वा नाहुष कुले कः स्त्रियं स्प्रष्टुम् अर्हति ॥ (१२।२)

रूपाभिजनशीलैर् हि त्वं राजन् वेत्थ मां सदा । (१३।१)

सा त्वां याचे प्रसाद्याहम् ऋतुं देहि नराधिप ॥ (१३।२)

ययातिर् उवाच । (१४।१)

वेद्मि त्वां शीलसम्पन्नां दैत्यकन्याम् अनिन्दिताम् । (१४।२)

रूपे च ते न पश्यामि सूच्यग्रम् अपि निन्दितम् । (१४।३)

तदा प्रभृति त्वां दृष्ट्वा स्मराम्यनिशम् उत्तमे ॥ (१४।४)

अब्रवीद् उशना काव्यो देवयानीं यदावहम् । (१५।१)

नेयम् आह्वयितव्या ते शयने वार्षपर्वणी । (१५।२)

देवयान्याः प्रियं कृत्वा शर्मिष्ठाम् अपि पोषय ॥ (१५।३)

शर्मिष्ठोवाच । (१६।१)

न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु राजन् न विवाहकाले । (१६।२)

प्राणात्यये सर्वधनापहारे पञ्चानृतान्याहुर् अपातकानि ॥ (१६।३)

पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तम् अन्यथा वदन्ति मिथ्योपहितं नरेन्द्र । (१७।१)

एकार्थतायां तु समाहितायां मिथ्या वदन्तम् अनृतं हिनस्ति । (१७।२)

अनृतं नानृतं स्त्रीषु परिहासविवाहयोः । (१७।३)

आत्मप्राणार्थघातेषु तद् एवोत्तमतां व्रजेत् । (१७।४)

धर्मसूक्ष्मार्थतत्त्वज्ञा एवम् आहुर् मनीषिणः ॥ (१७।५)

ययातिर् उवाच । (१८।१)

यथा वदसि कल्याणि ममाप्येतद्धि काङ्क्षितम् । (१८।२)

ब्राह्मणस्य तु तद् वाक्यं हृदि मे परिवर्तते । (१८।३)

राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन् । (१८।४)

अर्थकृच्छ्रम् अपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुम् उत्सहे ॥ (१८।५)

शर्मिष्ठोवाच । (१९।१)

समावेतौ मतौ राजन् पतिः सख्याश्च यः पतिः । (१९।२)

समं विवाहम् इत्याहुः सख्या मे ऽसि पतिर् वृतः ॥ (१९।३)

ययातिर् उवाच । (२०।१)

दातव्यं याचमानेभ्य इति मे व्रतम् आहितम् । (२०।२)

त्वं च याचसि मां कामं ब्रूहि किं करवाणि ते । (२०।३)

धनं वा यदि वा कामं राज्यं वापि शुचिस्मिते ॥ (२०।४)

शर्मिष्ठोवाच । (२१।१)

अधर्मात् त्राहि मां राजन् धर्मं च प्रतिपादय । (२१।२)

नान्यं वृणे पुत्रकामा पुत्रात् परतरं न च । (२१।३)

त्वत्तो ऽपत्यवती लोके चरेयं धर्मम् उत्तमम् । (२१।४)

पुत्रार्थं भर्तृपोषार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्वयंभुवा । (२१।५)

अपतिश्चापि या कन्या अनपत्या च या भवेत् । (२१।६)

तस्या जन्म वृथा लोके गतिस्तस्या न विद्यते ॥ (२१।७)

त्रय एवाधना राजन् भार्या दासस्तथा सुतः । (२२।१)

यत् ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद् धनम् । (२२।२)

सह दत्तास्मि काव्येन देवयान्या महर्षिणा । (२२।३)

पूज्या पोषयितव्येति न मृषा कर्तुम् अर्हसि । (२२।४)

सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च । (२२।५)

याचतां हि ददासि त्वं गोग्रामादीनि यानि च । (२२।६)

बाहिरं दानम् इत्युक्तं न शरीराश्रयं नृप । (२२।७)

दुष्करं पुत्रदानं च आत्मदानं च दुष्करम् । (२२।८)

शरीरदानात् तत् सर्वं दत्तं भवति मारिष । (२२।९)

यस्य यस्य यथाकामं तस्य तस्य ददाम्यहम् । (२२।१०)

इत्युक्त्वा नगरे राजंस्त्रिकालं घोषितं त्वया । (२२।११)

अनृतं त्वयोक्तं राजेन्द्र वृथा घोषितम् एव च । (२२।१२)

तत् सत्यं कुरु राजेन्द्र यथा वैश्रवणस्तथा ॥ (२२।१३)

देवयान्या भुजिष्यास्मि वश्या च तव भार्गवी । (२३।१)

सा चाहं च त्वया राजन् भरणीये भजस्व माम् ॥ (२३।२)

वैशंपायन उवाच । (२४।१)

एवम् उक्तस्तु राजा स तथ्यम् इत्येव जज्ञिवान् । (२४।२)

काव्यस्य देवयान्याश्च भीतो धर्मभयाद् अपि । (२४।३)

पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रत्यपादयत् । (२४।४)

ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर् मन्त्रिभिश्चैव संवृतः । (२४।५)

कृत्वा विवाहं विधिवद् दत्त्वा ब्राह्मणदक्षिणाम् । (२४।६)

पुण्ये नक्षत्रसंयोगे मुहूर्ते द्विजपूजिते ॥ (२४।७)

समागम्य च शर्मिष्ठां यथाकामम् अवाप्य च । (२५।१)

अन्योन्यम् अभिसंपूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम् ॥ (२५।२)

तस्मिन् समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा चारुहासिनी । (२६।१)

लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान् नृपतिसत्तमात् ॥ (२६।२)

प्रजज्ञे च ततः काले राजन् राजीवलोचना । (२७।१)

कुमारं देवगर्भाभं राजीवनिभलोचनम् ॥ (२७।२)