महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 231

529 of 1995 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

गन्धर्वैस् तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे । (१।२)

gandharvais tu mahārāja bhagne karṇe mahārathe |

1.3१.३

सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥ (१।३)

samprādravaccamūḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||

2.1२.१

तान् दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् । (२।१)

tān dṛṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān |

2.2२.२

दुर्योधनो महाराज नासीत् तत्र पराङ्मुखः ॥ (२।२)

duryodhano mahārāja nāsīt tatra parāṅmukhaḥ ||

3.1३.१

ताम् आपतन्तीं सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् । (३।१)

tām āpatantīṃ samprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm |

3.2३.२

महता शरवर्षेण सो ऽभ्यवर्षद् अरिंदमः ॥ (३।२)

mahatā śaravarṣeṇa so 'bhyavarṣad ariṃdamaḥ ||

4.1४.१

अचिन्त्य शरवर्षं तु गन्धर्वास् तस्य तं रथम् । (४।१)

acintya śaravarṣaṃ tu gandharvās tasya taṃ ratham |

4.2४.२

दुर्योधनं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (४।२)

duryodhanaṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan ||

5.1५.१

युगम् ईषां वरूथं च तथैव ध्वजसारथी । (५।१)

yugam īṣāṃ varūthaṃ ca tathaiva dhvajasārathī |

5.2५.२

अश्वांस् त्रिवेणुं तल्पं च तिलशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥ (५।२)

aśvāṃs triveṇuṃ talpaṃ ca tilaśo 'bhyahanan ratham ||

6.1६.१

दुर्योधनं चित्रसेनो विरथं पतितं भुवि । (६।१)

duryodhanaṃ citraseno virathaṃ patitaṃ bhuvi |

6.2६.२

अभिद्रुत्य महाबाहुर् जीवग्राहम् अथाग्रहीत् ॥ (६।२)

abhidrutya mahābāhur jīvagrāham athāgrahīt ||

7.1७.१

तस्मिन् गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासनं रथे । (७।१)

tasmin gṛhīte rājendra sthitaṃ duḥśāsanaṃ rathe |

7.2७.२

पर्यगृह्णन्त गन्धर्वाः परिवार्य समन्ततः ॥ (७।२)

paryagṛhṇanta gandharvāḥ parivārya samantataḥ ||

8.1८.१

विविंशतिं चित्रसेनम् आदायान्ये प्रदुद्रुवुः । (८।१)

viviṃśatiṃ citrasenam ādāyānye pradudruvuḥ |

8.2८.२

विन्दानुविन्दावपरे राजदारांश् च सर्वशः ॥ (८।२)

vindānuvindāvapare rājadārāṃś ca sarvaśaḥ ||

9.1९.१

सैन्यास् तु धार्तराष्ट्रस्य गन्धर्वैः समभिद्रुताः । (९।१)

sainyās tu dhārtarāṣṭrasya gandharvaiḥ samabhidrutāḥ |

9.2९.२

पूर्वं प्रभग्नैः सहिताः पाण्डवान् अभ्ययुस् तदा ॥ (९।२)

pūrvaṃ prabhagnaiḥ sahitāḥ pāṇḍavān abhyayus tadā ||

10.1१०.१

शकटापणवेश्याश् च यानयुग्यं च सर्वशः । (१०।१)

śakaṭāpaṇaveśyāś ca yānayugyaṃ ca sarvaśaḥ |

10.2१०.२

शरणं पाण्डवाञ्जग्मुर् ह्रियमाणे महीपतौ ॥ (१०।२)

śaraṇaṃ pāṇḍavāñjagmur hriyamāṇe mahīpatau ||

11.1११.१

प्रियदर्शनो महाबाहुर् धार्तराष्ट्रो महाबलः । (११।१)

priyadarśano mahābāhur dhārtarāṣṭro mahābalaḥ |

11.2११.२

गन्धर्वैर् ह्रियते राजा पार्थास् तम् अनुधावत ॥ (११।२)

gandharvair hriyate rājā pārthās tam anudhāvata ||

12.1१२.१

दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुर्जयस् तथा । (१२।१)

duḥśāsano durviṣaho durmukho durjayas tathā |

12.2१२.२

बद्ध्वा ह्रियन्ते गन्धर्वै राजदाराश् च सर्वशः ॥ (१२।२)

baddhvā hriyante gandharvai rājadārāś ca sarvaśaḥ ||

13.1१३.१

इति दुर्योधनामात्याः क्रोशन्तो राजगृद्धिनः । (१३।१)

iti duryodhanāmātyāḥ krośanto rājagṛddhinaḥ |

13.2१३.२

आर्ता दीनस्वराः सर्वे युधिष्ठिरम् उपागमन् ॥ (१३।२)

ārtā dīnasvarāḥ sarve yudhiṣṭhiram upāgaman ||

14.1१४.१

तांस् तथा व्यथितान् दीनान् भिक्षमाणान् युधिष्ठिरम् । (१४।१)

tāṃs tathā vyathitān dīnān bhikṣamāṇān yudhiṣṭhiram |

14.2१४.२

वृद्धान् दुर्योधनामात्यान् भीमसेनो ऽभ्यभाषत ॥ (१४।२)

vṛddhān duryodhanāmātyān bhīmaseno 'bhyabhāṣata ||

15.1१५.१

अन्यथा वर्तमानानाम् अर्थो जातो ऽयम् अन्यथा । (१५।१)

anyathā vartamānānām artho jāto 'yam anyathā |

15.2१५.२

अस्माभिर् यद् अनुष्ठेयं गन्धर्वैस् तद् अनुष्ठितम् ॥ (१५।२)

asmābhir yad anuṣṭheyaṃ gandharvais tad anuṣṭhitam ||

16.1१६.१

दुर्मन्त्रितम् इदं तात राज्ञो दुर्द्यूतदेविनः । (१६।१)

durmantritam idaṃ tāta rājño durdyūtadevinaḥ |

16.2१६.२

द्वेष्टारम् अन्ये क्लीबस्य पातयन्तीति नः श्रुतम् ॥ (१६।२)

dveṣṭāram anye klībasya pātayantīti naḥ śrutam ||

17.1१७.१

तद् इदं कृतं नः प्रत्यक्षं गन्धर्वैर् अतिमानुषम् । (१७।१)

tad idaṃ kṛtaṃ naḥ pratyakṣaṃ gandharvair atimānuṣam |

17.2१७.२

दिष्ट्या लोके पुमान् अस्ति कश्चिद् अस्मत्प्रिये स्थितः । (१७।२)

diṣṭyā loke pumān asti kaścid asmatpriye sthitaḥ |

17.3१७.३

येनास्माकं हृतो भार आसीनानां सुखावहः ॥ (१७।३)

yenāsmākaṃ hṛto bhāra āsīnānāṃ sukhāvahaḥ ||

18.1१८.१

शीतवातातपसहांस् तपसा चैव कर्शितान् । (१८।१)

śītavātātapasahāṃs tapasā caiva karśitān |

18.2१८.२

समस्थो विषमस्थान् हि द्रष्टुम् इच्छति दुर्मतिः ॥ (१८।२)

samastho viṣamasthān hi draṣṭum icchati durmatiḥ ||

19.1१९.१

अधर्मचारिणस् तस्य कौरव्यस्य दुरात्मनः । (१९।१)

adharmacāriṇas tasya kauravyasya durātmanaḥ |

19.2१९.२

ये शीलम् अनुवर्तन्ते ते पश्यन्ति पराभवम् ॥ (१९।२)

ye śīlam anuvartante te paśyanti parābhavam ||

20.1२०.१

अधर्मो हि कृतस् तेन येनैतद् उपशिक्षितम् । (२०।१)

adharmo hi kṛtas tena yenaitad upaśikṣitam |

20.2२०.२

अनृशंसास् तु कौन्तेयास् तस्याध्यक्षान् ब्रवीमि वः ॥ (२०।२)

anṛśaṃsās tu kaunteyās tasyādhyakṣān bravīmi vaḥ ||

21.1२१.१

एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनम् अमर्षणम् । (२१।१)

evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ bhīmasenam amarṣaṇam |

21.2२१.२

न कालः परुषस्यायम् इति राजाभ्यभाषत ॥ (२१।२)

na kālaḥ paruṣasyāyam iti rājābhyabhāṣata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 231

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit