MBh, 3, 231
Select a line for its word-by-word analysis.
गन्धर्वैस् तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे । (१।२)
gandharvais tu mahārāja bhagne karṇe mahārathe |
सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥ (१।३)
samprādravaccamūḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||
तान् दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् । (२।१)
tān dṛṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān |
ताम् आपतन्तीं सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् । (३।१)
tām āpatantīṃ samprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm |
अचिन्त्य शरवर्षं तु गन्धर्वास् तस्य तं रथम् । (४।१)
acintya śaravarṣaṃ tu gandharvās tasya taṃ ratham |
दुर्योधनं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (४।२)
duryodhanaṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan ||
अश्वांस् त्रिवेणुं तल्पं च तिलशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥ (५।२)
aśvāṃs triveṇuṃ talpaṃ ca tilaśo 'bhyahanan ratham ||
अभिद्रुत्य महाबाहुर् जीवग्राहम् अथाग्रहीत् ॥ (६।२)
abhidrutya mahābāhur jīvagrāham athāgrahīt ||
तस्मिन् गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासनं रथे । (७।१)
tasmin gṛhīte rājendra sthitaṃ duḥśāsanaṃ rathe |
पर्यगृह्णन्त गन्धर्वाः परिवार्य समन्ततः ॥ (७।२)
paryagṛhṇanta gandharvāḥ parivārya samantataḥ ||
विविंशतिं चित्रसेनम् आदायान्ये प्रदुद्रुवुः । (८।१)
viviṃśatiṃ citrasenam ādāyānye pradudruvuḥ |
सैन्यास् तु धार्तराष्ट्रस्य गन्धर्वैः समभिद्रुताः । (९।१)
sainyās tu dhārtarāṣṭrasya gandharvaiḥ samabhidrutāḥ |
पूर्वं प्रभग्नैः सहिताः पाण्डवान् अभ्ययुस् तदा ॥ (९।२)
pūrvaṃ prabhagnaiḥ sahitāḥ pāṇḍavān abhyayus tadā ||
शरणं पाण्डवाञ्जग्मुर् ह्रियमाणे महीपतौ ॥ (१०।२)
śaraṇaṃ pāṇḍavāñjagmur hriyamāṇe mahīpatau ||
प्रियदर्शनो महाबाहुर् धार्तराष्ट्रो महाबलः । (११।१)
priyadarśano mahābāhur dhārtarāṣṭro mahābalaḥ |
गन्धर्वैर् ह्रियते राजा पार्थास् तम् अनुधावत ॥ (११।२)
gandharvair hriyate rājā pārthās tam anudhāvata ||
दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुर्जयस् तथा । (१२।१)
duḥśāsano durviṣaho durmukho durjayas tathā |
बद्ध्वा ह्रियन्ते गन्धर्वै राजदाराश् च सर्वशः ॥ (१२।२)
baddhvā hriyante gandharvai rājadārāś ca sarvaśaḥ ||
इति दुर्योधनामात्याः क्रोशन्तो राजगृद्धिनः । (१३।१)
iti duryodhanāmātyāḥ krośanto rājagṛddhinaḥ |
आर्ता दीनस्वराः सर्वे युधिष्ठिरम् उपागमन् ॥ (१३।२)
ārtā dīnasvarāḥ sarve yudhiṣṭhiram upāgaman ||
तांस् तथा व्यथितान् दीनान् भिक्षमाणान् युधिष्ठिरम् । (१४।१)
tāṃs tathā vyathitān dīnān bhikṣamāṇān yudhiṣṭhiram |
वृद्धान् दुर्योधनामात्यान् भीमसेनो ऽभ्यभाषत ॥ (१४।२)
vṛddhān duryodhanāmātyān bhīmaseno 'bhyabhāṣata ||
अन्यथा वर्तमानानाम् अर्थो जातो ऽयम् अन्यथा । (१५।१)
anyathā vartamānānām artho jāto 'yam anyathā |
अस्माभिर् यद् अनुष्ठेयं गन्धर्वैस् तद् अनुष्ठितम् ॥ (१५।२)
asmābhir yad anuṣṭheyaṃ gandharvais tad anuṣṭhitam ||
दुर्मन्त्रितम् इदं तात राज्ञो दुर्द्यूतदेविनः । (१६।१)
durmantritam idaṃ tāta rājño durdyūtadevinaḥ |
द्वेष्टारम् अन्ये क्लीबस्य पातयन्तीति नः श्रुतम् ॥ (१६।२)
dveṣṭāram anye klībasya pātayantīti naḥ śrutam ||
तद् इदं कृतं नः प्रत्यक्षं गन्धर्वैर् अतिमानुषम् । (१७।१)
tad idaṃ kṛtaṃ naḥ pratyakṣaṃ gandharvair atimānuṣam |
दिष्ट्या लोके पुमान् अस्ति कश्चिद् अस्मत्प्रिये स्थितः । (१७।२)
diṣṭyā loke pumān asti kaścid asmatpriye sthitaḥ |
समस्थो विषमस्थान् हि द्रष्टुम् इच्छति दुर्मतिः ॥ (१८।२)
samastho viṣamasthān hi draṣṭum icchati durmatiḥ ||
ये शीलम् अनुवर्तन्ते ते पश्यन्ति पराभवम् ॥ (१९।२)
ye śīlam anuvartante te paśyanti parābhavam ||
अधर्मो हि कृतस् तेन येनैतद् उपशिक्षितम् । (२०।१)
adharmo hi kṛtas tena yenaitad upaśikṣitam |
अनृशंसास् तु कौन्तेयास् तस्याध्यक्षान् ब्रवीमि वः ॥ (२०।२)
anṛśaṃsās tu kaunteyās tasyādhyakṣān bravīmi vaḥ ||
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनम् अमर्षणम् । (२१।१)
evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ bhīmasenam amarṣaṇam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.