बृहदश्व उवाच । (१।१)

श्रुत्वा वचः सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिपः । (१।२)

सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत ॥ (१।३)

विदर्भान् यातुम् इच्छामि दमयन्त्याः स्वयंवरम् । (२।१)

एकाह्ना हयतत्त्वज्ञ मन्यसे यदि बाहुक ॥ (२।२)

एवम् उक्तस्य कौन्तेय तेन राज्ञा नलस्य ह । (३।१)

व्यदीर्यत मनो दुःखात् प्रदध्यौ च महामनाः ॥ (३।२)

दमयन्ती भवेदेतत् कुर्याद्दुःखेन मोहिता । (४।१)

अस्मदर्थे भवेद्वायम् उपायश्चिन्तितो महान् ॥ (४।२)

नृशंसं बत वैदर्भी कर्तुकामा तपस्विनी । (५।१)

मया क्षुद्रेण निकृता पापेनाकृतबुद्धिना ॥ (५।२)

स्त्रीस्वभावश् चलो लोके मम दोषश् च दारुणः । (६।१)

स्याद् एवम् अपि कुर्यात् सा विवशा गतसौहृदा । (६।२)

मम शोकेन संविग्ना नैराश्यात् तनुमध्यमा ॥ (६।३)

न चैवं कर्हिचित् कुर्यात् सापत्या च विशेषतः । (७।१)

यद् अत्र तथ्यं पथ्यं च गत्वा वेत्स्यामि निश्चयम् । (७।२)

ऋतुपर्णस्य वै कामम् आत्मार्थं च करोम्यहम् ॥ (७।३)

इति निश्चित्य मनसा बाहुको दीनमानसः । (८।१)

कृताञ्जलिर् उवाचेदम् ऋतुपर्णं नराधिपम् ॥ (८।२)

प्रतिजानामि ते सत्यं गमिष्यसि नराधिप । (९।१)

एकाह्ना पुरुषव्याघ्र विदर्भनगरीं नृप ॥ (९।२)

ततः परीक्षाम् अश्वानां चक्रे राजन् स बाहुकः । (१०।१)

अश्वशालाम् उपागम्य भाङ्गस्वरिनृपाज्ञया ॥ (१०।२)

स त्वर्यमाणो बहुश ऋतुपर्णेन बाहुकः । (११।१)

अध्यगच्छत् कृशान् अश्वान् समर्थान् अध्वनि क्षमान् ॥ (११।२)

तेजोबलसमायुक्तान् कुलशीलसमन्वितान् । (१२।१)

वर्जितांल्लक्षणैर् हीनैः पृथुप्रोथान् महाहनून् । (१२।२)

शुद्धान् दशभिर् आवर्तैः सिन्धुजान् वातरंहसः ॥ (१२।३)

दृष्ट्वा तान् अब्रवीद् राजा किंचित् कोपसमन्वितः । (१३।१)

किम् इदं प्रार्थितं कर्तुं प्रलब्धव्या हि ते वयम् ॥ (१३।२)

कथम् अल्पबलप्राणा वक्ष्यन्तीमे हया मम । (१४।१)

महान् अध्वा च तुरगैर् गन्तव्यः कथम् ईदृशैः ॥ (१४।२)

बाहुक उवाच । (१५।१)

एते हया गमिष्यन्ति विदर्भान् नात्र संशयः । (१५।२)

अथान्यान् मन्यसे राजन् ब्रूहि कान् योजयामि ते ॥ (१५।३)

ऋतुपर्ण उवाच । (१६।१)

त्वम् एव हयतत्त्वज्ञः कुशलश् चासि बाहुक । (१६।२)

यान् मन्यसे समर्थांस् त्वं क्षिप्रं तान् एव योजय ॥ (१६।३)

बृहदश्व उवाच । (१७।१)

ततः सदश्वांश् चतुरः कुलशीलसमन्वितान् । (१७।२)

योजयामास कुशलो जवयुक्तान् रथे नरः ॥ (१७।३)

ततो युक्तं रथं राजा समारोहत् त्वरान्वितः । (१८।१)

अथ पर्यपतन् भूमौ जानुभिस् ते हयोत्तमाः ॥ (१८।२)

ततो नरवरः श्रीमान् नलो राजा विशां पते । (१९।१)

सान्त्वयामास तान् अश्वांस् तेजोबलसमन्वितान् ॥ (१९।२)

रश्मिभिश् च समुद्यम्य नलो यातुम् इयेष सः । (२०।१)

सूतम् आरोप्य वार्ष्णेयं जवम् आस्थाय वै परम् ॥ (२०।२)

ते चोद्यमाना विधिना बाहुकेन हयोत्तमाः । (२१।१)

समुत्पेतुर् इवाकाशं रथिनं मोहयन्न् इव ॥ (२१।२)

तथा तु दृष्ट्वा तान् अश्वान् वहतो वातरंहसः । (२२।१)

अयोध्याधिपतिर् धीमान् विस्मयं परमं ययौ ॥ (२२।२)

रथघोषं तु तं श्रुत्वा हयसंग्रहणं च तत् । (२३।१)

वार्ष्णेयश् चिन्तयामास बाहुकस्य हयज्ञताम् ॥ (२३।२)

किं नु स्यान्मातलिर् अयं देवराजस्य सारथिः । (२४।१)

तथा हि लक्षणं वीरे बाहुके दृश्यते महत् ॥ (२४।२)

शालिहोत्रो ऽथ किं नु स्याद्धयानां कुलतत्त्ववित् । (२५।१)

मानुषं समनुप्राप्तो वपुः परमशोभनम् ॥ (२५।२)

उताहो स्विद् भवेद् राजा नलः परपुरंजयः । (२६।१)

सो ऽयं नृपतिर् आयात इत्येवं समचिन्तयत् ॥ (२६।२)

अथ वा यां नलो वेद विद्यां ताम् एव बाहुकः । (२७।१)

तुल्यं हि लक्षये ज्ञानं बाहुकस्य नलस्य च ॥ (२७।२)

अपि चेदं वयस् तुल्यम् अस्य मन्ये नलस्य च । (२८।१)

नायं नलो महावीर्यस् तद्विद्यस् तु भविष्यति ॥ (२८।२)

प्रच्छन्ना हि महात्मानश् चरन्ति पृथिवीम् इमाम् । (२९।१)

दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश् च विरूपणैः ॥ (२९।२)

भवेत् तु मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यतां प्रति । (३०।१)

प्रमाणात् परिहीनस् तु भवेद् इति हि मे मतिः ॥ (३०।२)

वयःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः । (३१।१)

नलं सर्वगुणैर् युक्तं मन्ये बाहुकम् अन्ततः ॥ (३१।२)

एवं विचार्य बहुशो वार्ष्णेयः पर्यचिन्तयत् । (३२।१)

हृदयेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः ॥ (३२।२)

ऋतुपर्णस् तु राजेन्द्र बाहुकस्य हयज्ञताम् । (३३।१)

चिन्तयन् मुमुदे राजा सहवार्ष्णेयसारथिः ॥ (३३।२)

बलं वीर्यं तथोत्साहं हयसंग्रहणं च तत् । (३४।१)

परं यत्नं च सम्प्रेक्ष्य परां मुदम् अवाप ह ॥ (३४।२)