महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 21

319 of 1995 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

आनर्तनगरं मुक्तं ततो ऽहम् अगमं तदा । (१।२)

ānartanagaraṃ muktaṃ tato 'ham agamaṃ tadā |

1.3१.३

महाक्रतौ राजसूये निवृत्ते नृपते तव ॥ (१।३)

mahākratau rājasūye nivṛtte nṛpate tava ||

2.1२.१

अपश्यं द्वारकां चाहं महाराज हतत्विषम् । (२।१)

apaśyaṃ dvārakāṃ cāhaṃ mahārāja hatatviṣam |

2.2२.२

निःस्वाध्यायवषट्कारां निर्भूषणवरस्त्रियम् ॥ (२।२)

niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāṃ nirbhūṣaṇavarastriyam ||

3.1३.१

अनभिज्ञेयरूपाणि द्वारकोपवनानि च । (३।१)

anabhijñeyarūpāṇi dvārakopavanāni ca |

3.2३.२

दृष्ट्वा शङ्कोपपन्नो ऽहम् अपृच्छं हृदिकात्मजम् ॥ (३।२)

dṛṣṭvā śaṅkopapanno 'ham apṛcchaṃ hṛdikātmajam ||

4.1४.१

अस्वस्थनरनारीकम् इदं वृष्णिपुरं भृशम् । (४।१)

asvasthanaranārīkam idaṃ vṛṣṇipuraṃ bhṛśam |

4.2४.२

किम् इदं नरशार्दूल श्रोतुम् इच्छामहे वयम् ॥ (४।२)

kim idaṃ naraśārdūla śrotum icchāmahe vayam ||

5.1५.१

एवम् उक्तस् तु स मया विस्तरेणेदम् अब्रवीत् । (५।१)

evam uktas tu sa mayā vistareṇedam abravīt |

5.2५.२

रोधं मोक्षं च शाल्वेन हार्दिक्यो राजसत्तम ॥ (५।२)

rodhaṃ mokṣaṃ ca śālvena hārdikyo rājasattama ||

6.1६.१

ततो ऽहं कौरवश्रेष्ठ श्रुत्वा सर्वम् अशेषतः । (६।१)

tato 'haṃ kauravaśreṣṭha śrutvā sarvam aśeṣataḥ |

6.2६.२

विनाशे शाल्वराजस्य तदैवाकरवं मतिम् ॥ (६।२)

vināśe śālvarājasya tadaivākaravaṃ matim ||

7.1७.१

ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ समाश्वास्य पुरे जनम् । (७।१)

tato 'haṃ bharataśreṣṭha samāśvāsya pure janam |

7.2७.२

राजानम् आहुकं चैव तथैवानकदुन्दुभिम् । (७।२)

rājānam āhukaṃ caiva tathaivānakadundubhim |

7.3७.३

सर्ववृष्णिप्रवीरांश् च हर्षयन्न् अब्रुवं तदा ॥ (७।३)

sarvavṛṣṇipravīrāṃś ca harṣayann abruvaṃ tadā ||

8.1८.१

अप्रमादः सदा कार्यो नगरे यादवर्षभाः । (८।१)

apramādaḥ sadā kāryo nagare yādavarṣabhāḥ |

8.2८.२

शाल्वराजविनाशाय प्रयातं मां निबोधत ॥ (८।२)

śālvarājavināśāya prayātaṃ māṃ nibodhata ||

9.1९.१

नाहत्वा तं निवर्तिष्ये पुरीं द्वारवतीं प्रति । (९।१)

nāhatvā taṃ nivartiṣye purīṃ dvāravatīṃ prati |

9.2९.२

सशाल्वं सौभनगरं हत्वा द्रष्टास्मि वः पुनः । (९।२)

saśālvaṃ saubhanagaraṃ hatvā draṣṭāsmi vaḥ punaḥ |

9.3९.३

त्रिसामा हन्यताम् एषा दुन्दुभिः शत्रुभीषणी ॥ (९।३)

trisāmā hanyatām eṣā dundubhiḥ śatrubhīṣaṇī ||

10.1१०.१

ते मयाश्वासिता वीरा यथावद् भरतर्षभ । (१०।१)

te mayāśvāsitā vīrā yathāvad bharatarṣabha |

10.2१०.२

सर्वे माम् अब्रुवन् हृष्टाः प्रयाहि जहि शात्रवान् ॥ (१०।२)

sarve mām abruvan hṛṣṭāḥ prayāhi jahi śātravān ||

11.1११.१

तैः प्रहृष्टात्मभिर् वीरैर् आशीर्भिर् अभिनन्दितः । (११।१)

taiḥ prahṛṣṭātmabhir vīrair āśīrbhir abhinanditaḥ |

11.2११.२

वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान् प्रणम्य शिरसाहुकम् ॥ (११।२)

vācayitvā dvijaśreṣṭhān praṇamya śirasāhukam ||

12.1१२.१

सैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनानादयन् दिशः । (१२।१)

sainyasugrīvayuktena rathenānādayan diśaḥ |

12.2१२.२

प्रध्माप्य शङ्खप्रवरं पाञ्चजन्यम् अहं नृप ॥ (१२।२)

pradhmāpya śaṅkhapravaraṃ pāñcajanyam ahaṃ nṛpa ||

13.1१३.१

प्रयातो ऽस्मि नरव्याघ्र बलेन महता वृतः । (१३।१)

prayāto 'smi naravyāghra balena mahatā vṛtaḥ |

13.2१३.२

कॢप्तेन चतुरङ्गेण बलेन जितकाशिना ॥ (१३।२)

kḷptena caturaṅgeṇa balena jitakāśinā ||

14.1१४.१

समतीत्य बहून् देशान् गिरींश् च बहुपादपान् । (१४।१)

samatītya bahūn deśān girīṃś ca bahupādapān |

14.2१४.२

सरांसि सरितश् चैव मार्त्तिकावतम् आसदम् ॥ (१४।२)

sarāṃsi saritaś caiva mārttikāvatam āsadam ||

15.1१५.१

तत्राश्रौषं नरव्याघ्र शाल्वं नगरम् अन्तिकात् । (१५।१)

tatrāśrauṣaṃ naravyāghra śālvaṃ nagaram antikāt |

15.2१५.२

प्रयातं सौभम् आस्थाय तम् अहं पृष्ठतो ऽन्वयाम् ॥ (१५।२)

prayātaṃ saubham āsthāya tam ahaṃ pṛṣṭhato 'nvayām ||

16.1१६.१

ततः सागरम् आसाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिणः । (१६।१)

tataḥ sāgaram āsādya kukṣau tasya mahormiṇaḥ |

16.2१६.२

समुद्रनाभ्यां शाल्वो ऽभूत् सौभम् आस्थाय शत्रुहन् ॥ (१६।२)

samudranābhyāṃ śālvo 'bhūt saubham āsthāya śatruhan ||

17.1१७.१

स समालोक्य दूरान्मां स्मयन्न् इव युधिष्ठिर । (१७।१)

sa samālokya dūrānmāṃ smayann iva yudhiṣṭhira |

17.2१७.२

आह्वयामास दुष्टात्मा युद्धायैव मुहुर् मुहुः ॥ (१७।२)

āhvayāmāsa duṣṭātmā yuddhāyaiva muhur muhuḥ ||

18.1१८.१

तस्य शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर् बहुभिर् मर्मभेदिभिः । (१८।१)

tasya śārṅgavinirmuktair bahubhir marmabhedibhiḥ |

18.2१८.२

पुरं नासाद्यत शरैस् ततो मां रोष आविशत् ॥ (१८।२)

puraṃ nāsādyata śarais tato māṃ roṣa āviśat ||

19.1१९.१

स चापि पापप्रकृतिर् दैतेयापसदो नृप । (१९।१)

sa cāpi pāpaprakṛtir daiteyāpasado nṛpa |

19.2१९.२

मय्यवर्षत दुर्धर्षः शरधाराः सहस्रशः ॥ (१९।२)

mayyavarṣata durdharṣaḥ śaradhārāḥ sahasraśaḥ ||

20.1२०.१

सैनिकान् मम सूतं च हयांश् च समवाकिरत् । (२०।१)

sainikān mama sūtaṃ ca hayāṃś ca samavākirat |

20.2२०.२

अचिन्तयन्तस् तु शरान् वयं युध्याम भारत ॥ (२०।२)

acintayantas tu śarān vayaṃ yudhyāma bhārata ||

21.1२१.१

ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् । (२१।१)

tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām |

21.2२१.२

चिक्षिपुः समरे वीरा मयि शाल्वपदानुगाः ॥ (२१।२)

cikṣipuḥ samare vīrā mayi śālvapadānugāḥ ||

22.1२२.१

ते हयान् मे रथं चैव तदा दारुकम् एव च । (२२।१)

te hayān me rathaṃ caiva tadā dārukam eva ca |

22.2२२.२

छादयामासुर् असुरा बाणैर् मर्मविभेदिभिः ॥ (२२।२)

chādayāmāsur asurā bāṇair marmavibhedibhiḥ ||

23.1२३.१

न हया न रथो वीर न यन्ता मम दारुकः । (२३।१)

na hayā na ratho vīra na yantā mama dārukaḥ |

23.2२३.२

अदृश्यन्त शरैश् छन्नास् तथाहं सैनिकाश् च मे ॥ (२३।२)

adṛśyanta śaraiś channās tathāhaṃ sainikāś ca me ||

24.1२४.१

ततो ऽहम् अपि कौरव्य शराणाम् अयुतान् बहून् । (२४।१)

tato 'ham api kauravya śarāṇām ayutān bahūn |

24.2२४.२

अभिमन्त्रितानां धनुषा दिव्येन विधिनाक्षिपम् ॥ (२४।२)

abhimantritānāṃ dhanuṣā divyena vidhinākṣipam ||

25.1२५.१

न तत्र विषयस् त्वासीन् मम सैन्यस्य भारत । (२५।१)

na tatra viṣayas tvāsīn mama sainyasya bhārata |

25.2२५.२

खे विषक्तं हि तत् सौभं क्रोशमात्र इवाभवत् ॥ (२५।२)

khe viṣaktaṃ hi tat saubhaṃ krośamātra ivābhavat ||

26.1२६.१

ततस् ते प्रेक्षकाः सर्वे रङ्गवाट इव स्थिताः । (२६।१)

tatas te prekṣakāḥ sarve raṅgavāṭa iva sthitāḥ |

26.2२६.२

हर्षयामासुर् उच्चैर् मां सिंहनादतलस्वनैः ॥ (२६।२)

harṣayāmāsur uccair māṃ siṃhanādatalasvanaiḥ ||

27.1२७.१

मत्कार्मुकविनिर्मुक्ता दानवानां महारणे । (२७।१)

matkārmukavinirmuktā dānavānāṃ mahāraṇe |

27.2२७.२

अङ्गेषु रुधिराक्तास् ते विविशुः शलभा इव ॥ (२७।२)

aṅgeṣu rudhirāktās te viviśuḥ śalabhā iva ||

28.1२८.१

ततो हलहलाशब्दः सौभमध्ये व्यवर्धत । (२८।१)

tato halahalāśabdaḥ saubhamadhye vyavardhata |

28.2२८.२

वध्यतां विशिखैस् तीक्ष्णैः पततां च महार्णवे ॥ (२८।२)

vadhyatāṃ viśikhais tīkṣṇaiḥ patatāṃ ca mahārṇave ||

29.1२९.१

ते निकृत्तभुजस्कन्धाः कबन्धाकृतिदर्शनाः । (२९।१)

te nikṛttabhujaskandhāḥ kabandhākṛtidarśanāḥ |

29.2२९.२

नदन्तो भैरवान्नादान्निपतन्ति स्म दानवाः ॥ (२९।२)

nadanto bhairavānnādānnipatanti sma dānavāḥ ||

30.1३०.१

ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमृणालरजतप्रभम् । (३०।१)

tato gokṣīrakundendumṛṇālarajataprabham |

30.2३०.२

जलजं पाञ्चजन्यं वै प्राणेनाहम् अपूरयम् ॥ (३०।२)

jalajaṃ pāñcajanyaṃ vai prāṇenāham apūrayam ||

31.1३१.१

तान् दृष्ट्वा पतितांस् तत्र शाल्वः सौभपतिस् तदा । (३१।१)

tān dṛṣṭvā patitāṃs tatra śālvaḥ saubhapatis tadā |

31.2३१.२

मायायुद्धेन महता योधयामास मां युधि ॥ (३१।२)

māyāyuddhena mahatā yodhayāmāsa māṃ yudhi ||

32.1३२.१

ततो हुडहुडाः प्रासाः शक्तिशूलपरश्वधाः । (३२।१)

tato huḍahuḍāḥ prāsāḥ śaktiśūlaparaśvadhāḥ |

32.2३२.२

पट्टिशाश् च भुशुण्ड्यश् च प्रापतन्ननिशं मयि ॥ (३२।२)

paṭṭiśāś ca bhuśuṇḍyaś ca prāpatannaniśaṃ mayi ||

33.1३३.१

तान् अहं माययैवाशु प्रतिगृह्य व्यनाशयम् । (३३।१)

tān ahaṃ māyayaivāśu pratigṛhya vyanāśayam |

33.2३३.२

तस्यां हतायां मायायां गिरिशृङ्गैर् अयोधयत् ॥ (३३।२)

tasyāṃ hatāyāṃ māyāyāṃ giriśṛṅgair ayodhayat ||

34.1३४.१

ततो ऽभवत् तम इव प्रभातम् इव चाभवत् । (३४।१)

tato 'bhavat tama iva prabhātam iva cābhavat |

34.2३४.२

दुर्दिनं सुदिनं चैव शीतम् उष्णं च भारत ॥ (३४।२)

durdinaṃ sudinaṃ caiva śītam uṣṇaṃ ca bhārata ||

35.1३५.१

एवं मायां विकुर्वाणो योधयामास मां रिपुः । (३५।१)

evaṃ māyāṃ vikurvāṇo yodhayāmāsa māṃ ripuḥ |

35.2३५.२

विज्ञाय तद् अहं सर्वं माययैव व्यनाशयम् । (३५।२)

vijñāya tad ahaṃ sarvaṃ māyayaiva vyanāśayam |

35.3३५.३

यथाकालं तु युद्धेन व्यधमं सर्वतः शरैः ॥ (३५।३)

yathākālaṃ tu yuddhena vyadhamaṃ sarvataḥ śaraiḥ ||

36.1३६.१

ततो व्योम महाराज शतसूर्यम् इवाभवत् । (३६।१)

tato vyoma mahārāja śatasūryam ivābhavat |

36.2३६.२

शतचन्द्रं च कौन्तेय सहस्रायुततारकम् ॥ (३६।२)

śatacandraṃ ca kaunteya sahasrāyutatārakam ||

37.1३७.१

ततो नाज्ञायत तदा दिवारात्रं तथा दिशः । (३७।१)

tato nājñāyata tadā divārātraṃ tathā diśaḥ |

37.2३७.२

ततो ऽहं मोहम् आपन्नः प्रज्ञास्त्रं समयोजयम् । (३७।२)

tato 'haṃ moham āpannaḥ prajñāstraṃ samayojayam |

37.3३७.३

ततस् तद् अस्त्रम् अस्त्रेण विधूतं शरतूलवत् ॥ (३७।३)

tatas tad astram astreṇa vidhūtaṃ śaratūlavat ||

38.1३८.१

तथा तद् अभवद् युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । (३८।१)

tathā tad abhavad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam |

38.2३८.२

लब्धालोकश् च राजेन्द्र पुनः शत्रुम् अयोधयम् ॥ (३८।२)

labdhālokaś ca rājendra punaḥ śatrum ayodhayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit