भीष्म उवाच । (१।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

संवादं भरतश्रेष्ठ शल्मलेः पवनस्य च ॥ (१।३)

हिमवन्तं समासाद्य महान् आसीद् वनस्पतिः । (२।१)

वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखास्कन्धपलाशवान् ॥ (२।२)

तत्र स्म मत्ता मातङ्गा धर्मार्ताः श्रमकर्शिताः । (३।१)

विश्रमन्ति महाबाहो तथान्या मृगजातयः ॥ (३।२)

नल्वमात्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः । (४।१)

शुकशारिकसंघुष्टः फलवान् पुष्पवान् अपि ॥ (४।२)

सार्थिका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः । (५।१)

वसन्ति वासान्मार्गस्थाः सुरम्ये तरुसत्तमे ॥ (५।२)

तस्या ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धांश्च सर्वतः । (६।१)

अभिगम्याब्रवीद् एनं नारदो भरतर्षभ ॥ (६।२)

अहो नु रमणीयस्त्वम् अहो चासि मनोरमः । (७।१)

प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शल्मले ॥ (७।२)

सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाधस्तथा गजाः । (८।१)

वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा ॥ (८।२)

तव शाखा महाशाख स्कन्धं च विपुलं तथा । (९।१)

न वै प्रभग्नान् पश्यामि मारुतेन कथंचन ॥ (९।२)

किं नु ते मारुतस्तात प्रीतिमान् अथवा सुहृत् । (१०।१)

त्वां रक्षति सदा येन वने ऽस्मिन् पवनो ध्रुवम् ॥ (१०।२)

विवान् हि पवनः स्थानाद् वृक्षान् उच्चावचान् अपि । (११।१)

पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान् ॥ (११।२)

शोषयत्येव पातालं विवान् गन्धवहः शुचिः । (१२।१)

ह्रदांश्च सरितश्चैव सागरांश्च तथैव ह ॥ (१२।२)

त्वां संरक्षेत पवनः सखित्वेन न संशयः । (१३।१)

तस्माद् बहलशाखो ऽसि पर्णवान् पुष्पवान् अपि ॥ (१३।२)

इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते । (१४।१)

यद् इमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि ॥ (१४।२)

एषां पृथक् समस्तानां श्रूयते मधुरः स्वरः । (१५।१)

पुष्पसंमोदने काले वाशतां सुमनोहरम् ॥ (१५।२)

तथेमे मुदिता नागाः स्वयूथकुलशोभिनः । (१६।१)

घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दन्ति शल्मले ॥ (१६।२)

तथैव मृगजातीभिर् अन्याभिर् उपशोभसे । (१७।१)

तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद् द्रुम ॥ (१७।२)

ब्राह्मणैश्च तपःसिद्धैस्तापसैः श्रमणैर् अपि । (१८।१)

त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनम् एव ह ॥ (१८।२)

बन्धुत्वाद् अथवा सख्याच्छल्मले नात्र संशयः । (१९।१)

पालयत्येव सततं भीमः सर्वत्रगो ऽनिलः ॥ (१९।२)

न्यग्भावं परमं वायोः शल्मले त्वम् उपागतः । (२०।१)

तवाहम् अस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः ॥ (२०।२)

न तं पश्याम्यहं वृक्षं पर्वतं वापि तं दृढम् । (२१।१)

यो न वायुबलाद् भग्नः पृथिव्याम् इति मे मतिः ॥ (२१।२)

त्वं पुनः कारणैर् नूनं शल्मले रक्ष्यसे सदा । (२२।१)

वायुना सपरीवारस्तेन तिष्ठस्यसंशयम् ॥ (२२।२)

शल्मलिर् उवाच । (२३।१)

न मे वायुः सखा ब्रह्मन्न बन्धुर् न च मे सुहृत् । (२३।२)

परमेष्ठी तथा नैव येन रक्षति मानिलः ॥ (२३।३)

मम तेजोबलं वायोर् भीमम् अपि हि नारद । (२४।१)

कलाम् अष्टादशीं प्राणैर् न मे प्राप्नोति मारुतः ॥ (२४।२)

आगच्छन् परमो वायुर् मया विष्टम्भितो बलात् । (२५।१)

रुजन् द्रुमान् पर्वतांश्च यच्चान्यद् अपि किंचन ॥ (२५।२)

स मया बहुशो भग्नः प्रभञ्जन् वै प्रभञ्जनः । (२६।१)

तस्मान्न बिभ्ये देवर्षे क्रुद्धाद् अपि समीरणात् ॥ (२६।२)

नारद उवाच । (२७।१)

शल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयः । (२७।२)

न हि वायोर् बलेनास्ति भूतं तुल्यबलं क्वचित् ॥ (२७।३)

इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश्च जलेश्वरः । (२८।१)

न ते ऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस्त्वं वनस्पते ॥ (२८।२)

यद्धि किंचिद् इह प्राणि शल्मले चेष्टते भुवि । (२९।१)

सर्वत्र भगवान् वायुश्चेष्टाप्राणकरः प्रभुः ॥ (२९।२)

एष चेष्टयते सम्यक् प्राणिनः सम्यग् आयतः । (३०।१)

असम्यग् आयतो भूयश्चेष्टते विकृतो नृषु ॥ (३०।२)

स त्वम् एवंविधं वायुं सर्वसत्त्वभृतां वरम् । (३१।१)

न पूजयसि पूज्यं तं किम् अन्यद् बुद्धिलाघवात् ॥ (३१।२)

असारश्चासि दुर्बुद्धे केवलं बहु भाषसे । (३२।१)

क्रोधादिभिर् अवच्छन्नो मिथ्या वदसि शल्मले ॥ (३२।२)

मम रोषः समुत्पन्नस्त्वय्येवं सम्प्रभाषति । (३३।१)

ब्रवीम्येष स्वयं वायोस्तव दुर्भाषितं बहु ॥ (३३।२)

चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैर् देवदारुभिः । (३४।१)

वेतसैर् बन्धनैश्चापि ये चान्ये बलवत्तराः ॥ (३४।२)

तैश्चापि नैवं दुर्बुद्धे क्षिप्तो वायुः कृतात्मभिः । (३५।१)

ते हि जानन्ति वायोश्च बलम् आत्मन एव च ॥ (३५।२)

तस्मात् ते वै नमस्यन्ति श्वसनं द्रुमसत्तमाः । (३६।१)

त्वं तु मोहान्न जानीषे वायोर् बलम् अनन्तकम् ॥ (३६।२)