MBh, 7, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
सम्प्रयुक्तः किलैवायं दिष्टैर् भवति पूरुषः । (२।१)
samprayuktaḥ kilaivāyaṃ diṣṭair bhavati pūruṣaḥ |
तस्मिन्न् एव तु सर्वार्था दृश्यन्ते वै पृथग्विधाः ॥ (२।२)
tasminn eva tu sarvārthā dṛśyante vai pṛthagvidhāḥ ||
दीर्घं विप्रोषितः कालम् अरण्ये जटिलो ऽजिनी । (३।१)
dīrghaṃ viproṣitaḥ kālam araṇye jaṭilo 'jinī |
किम् अन्यद् दैवसंयोगान्मम पुत्रस्य चाभवत् ॥ (४।२)
kim anyad daivasaṃyogānmama putrasya cābhavat ||
युक्त एव हि भाग्येन ध्रुवम् उत्पद्यते नरः । (५।१)
yukta eva hi bhāgyena dhruvam utpadyate naraḥ |
द्यूतव्यसनम् आसाद्य क्लेशितो हि युधिष्ठिरः । (६।१)
dyūtavyasanam āsādya kleśito hi yudhiṣṭhiraḥ |
अर्धं मे केकया लब्धाः काशिकाः कोसलाश्च ये । (७।१)
ardhaṃ me kekayā labdhāḥ kāśikāḥ kosalāśca ye |
इति माम् अब्रवीत् सूत मन्दो दुर्योधनस्तदा ॥ (८।२)
iti mām abravīt sūta mando duryodhanastadā ||
मध्ये राज्ञां महाबाहुं सदा युद्धाभिनन्दिनम् । (१०।१)
madhye rājñāṃ mahābāhuṃ sadā yuddhābhinandinam |
सर्वास्त्रपारगं द्रोणं कथं मृत्युर् उपेयिवान् ॥ (१०।२)
sarvāstrapāragaṃ droṇaṃ kathaṃ mṛtyur upeyivān ||
समनुप्राप्तकृच्छ्रो ऽहं संमोहं परमं गतः । (११।१)
samanuprāptakṛcchro 'haṃ saṃmohaṃ paramaṃ gataḥ |
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ (११।२)
bhīṣmadroṇau hatau śrutvā nāhaṃ jīvitum utsahe ||
यन्मा क्षत्ताब्रवीत् तात प्रपश्यन् पुत्रगृद्धिनम् । (१२।१)
yanmā kṣattābravīt tāta prapaśyan putragṛddhinam |
दुर्योधनेन तत् सर्वं प्राप्तं सूत मया सह ॥ (१२।२)
duryodhanena tat sarvaṃ prāptaṃ sūta mayā saha ||
नृशंसं तु परं तत् स्यात् त्यक्त्वा दुर्योधनं यदि । (१३।१)
nṛśaṃsaṃ tu paraṃ tat syāt tyaktvā duryodhanaṃ yadi |
पुत्रशेषं चिकीर्षेयं कृच्छ्रं न मरणं भवेत् ॥ (१३।२)
putraśeṣaṃ cikīrṣeyaṃ kṛcchraṃ na maraṇaṃ bhavet ||
यो हि धर्मं परित्यज्य भवत्यर्थपरो नरः । (१४।१)
yo hi dharmaṃ parityajya bhavatyarthaparo naraḥ |
सो ऽस्माच्च हीयते लोकात् क्षुद्रभावं च गच्छति ॥ (१४।२)
so 'smācca hīyate lokāt kṣudrabhāvaṃ ca gacchati ||
अद्य चाप्यस्य राष्ट्रस्य हतोत्साहस्य संजय । (१५।१)
adya cāpyasya rāṣṭrasya hatotsāhasya saṃjaya |
कथं स्याद् अवशेषं हि धुर्ययोर् अभ्यतीतयोः । (१६।१)
kathaṃ syād avaśeṣaṃ hi dhuryayor abhyatītayoḥ |
यौ नित्यम् अनुजीवामः क्षमिणौ पुरुषर्षभौ ॥ (१६।२)
yau nityam anujīvāmaḥ kṣamiṇau puruṣarṣabhau ||
व्यक्तम् एव च मे शंस यथा युद्धम् अवर्तत । (१७।१)
vyaktam eva ca me śaṃsa yathā yuddham avartata |
के ऽयुध्यन् के व्यपाकर्षन् के क्षुद्राः प्राद्रवन् भयात् ॥ (१७।२)
ke 'yudhyan ke vyapākarṣan ke kṣudrāḥ prādravan bhayāt ||
धनंजयं च मे शंस यद् यच्चक्रे रथर्षभः । (१८।१)
dhanaṃjayaṃ ca me śaṃsa yad yaccakre ratharṣabhaḥ |
तस्माद् भयं नो भूयिष्ठं भ्रातृव्याच्च विशेषतः ॥ (१८।२)
tasmād bhayaṃ no bhūyiṣṭhaṃ bhrātṛvyācca viśeṣataḥ ||
मामकानां च ये शूराः कांस्तत्र समवारयन् ॥ (१९।३)
māmakānāṃ ca ye śūrāḥ kāṃstatra samavārayan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.