MBh, 5, 84
Select a line for its word-by-word analysis.
स्फीतस्य वृष्णिवंशस्य भर्ता गोप्ता च माधवः । (३।१)
sphītasya vṛṣṇivaṃśasya bhartā goptā ca mādhavaḥ |
वृष्ण्यन्धकाः सुमनसो यस्य प्रज्ञाम् उपासते । (४।१)
vṛṣṇyandhakāḥ sumanaso yasya prajñām upāsate |
आदित्या वसवो रुद्रा यथा बुद्धिं बृहस्पतेः ॥ (४।२)
ādityā vasavo rudrā yathā buddhiṃ bṛhaspateḥ ||
तस्मै पूजां प्रयोक्ष्यामि दाशार्हाय महात्मने । (५।१)
tasmai pūjāṃ prayokṣyāmi dāśārhāya mahātmane |
प्रत्यक्षं तव धर्मज्ञ तन्मे कथयतः शृणु ॥ (५।२)
pratyakṣaṃ tava dharmajña tanme kathayataḥ śṛṇu ||
एकवर्णैः सुकृष्णाङ्गैर् बाह्लिजातैर् हयोत्तमैः । (६।१)
ekavarṇaiḥ sukṛṣṇāṅgair bāhlijātair hayottamaiḥ |
चतुर्युक्तान् रथांस्तस्मै रौक्मान् दास्यामि षोडश ॥ (६।२)
caturyuktān rathāṃstasmai raukmān dāsyāmi ṣoḍaśa ||
नित्यप्रभिन्नान्मातङ्गान् ईषादन्तान् प्रहारिणः । (७।१)
nityaprabhinnānmātaṅgān īṣādantān prahāriṇaḥ |
दासीनाम् अप्रजातानां शुभानां रुक्मवर्चसाम् । (८।१)
dāsīnām aprajātānāṃ śubhānāṃ rukmavarcasām |
शतम् अस्मै प्रदास्यामि दासानाम् अपि तावतः ॥ (८।२)
śatam asmai pradāsyāmi dāsānām api tāvataḥ ||
तद् अप्यस्मै प्रदास्यामि सहस्राणि दशाष्ट च ॥ (९।२)
tad apyasmai pradāsyāmi sahasrāṇi daśāṣṭa ca ||
तान्यप्यस्मै प्रदास्यामि यावद् अर्हति केशवः ॥ (१०।२)
tānyapyasmai pradāsyāmi yāvad arhati keśavaḥ ||
दिवा रात्रौ च भात्येष सुतेजा विमलो मणिः । (११।१)
divā rātrau ca bhātyeṣa sutejā vimalo maṇiḥ |
तम् अप्यस्मै प्रदास्यामि तम् अप्यर्हति केशवः ॥ (११।२)
tam apyasmai pradāsyāmi tam apyarhati keśavaḥ ||
यानम् अश्वतरीयुक्तं दास्ये तस्मै तद् अप्यहम् ॥ (१२।२)
yānam aśvatarīyuktaṃ dāsye tasmai tad apyaham ||
यावन्ति वाहनान्यस्य यावन्तः पुरुषाश्च ते । (१३।१)
yāvanti vāhanānyasya yāvantaḥ puruṣāśca te |
ततो ऽष्टगुणम् अप्यस्मै भोज्यं दास्याम्यहं सदा ॥ (१३।२)
tato 'ṣṭaguṇam apyasmai bhojyaṃ dāsyāmyahaṃ sadā ||
मम पुत्राश्च पौत्राश्च सर्वे दुर्योधनाद् ऋते । (१४।१)
mama putrāśca pautrāśca sarve duryodhanād ṛte |
प्रत्युद्यास्यन्ति दाशार्हं रथैर् मृष्टैर् अलंकृताः ॥ (१४।२)
pratyudyāsyanti dāśārhaṃ rathair mṛṣṭair alaṃkṛtāḥ ||
स्वलंकृताश्च कल्याण्यः पादैर् एव सहस्रशः । (१५।१)
svalaṃkṛtāśca kalyāṇyaḥ pādair eva sahasraśaḥ |
वारमुख्या महाभागं प्रत्युद्यास्यन्ति केशवम् ॥ (१५।२)
vāramukhyā mahābhāgaṃ pratyudyāsyanti keśavam ||
नगराद् अपि याः काश्चिद् गमिष्यन्ति जनार्दनम् । (१६।१)
nagarād api yāḥ kāścid gamiṣyanti janārdanam |
द्रष्टुं कन्याश्च कल्याण्यस्ताश्च यास्यन्त्यनावृताः ॥ (१६।२)
draṣṭuṃ kanyāśca kalyāṇyastāśca yāsyantyanāvṛtāḥ ||
उदीक्षते महात्मानं भानुमन्तम् इव प्रजाः ॥ (१७।२)
udīkṣate mahātmānaṃ bhānumantam iva prajāḥ ||
जलावसिक्तो विरजाः पन्थास्तस्येति चान्वशात् ॥ (१८।२)
jalāvasikto virajāḥ panthāstasyeti cānvaśāt ||
तद् अस्य क्रियतां क्षिप्रं सुसंमृष्टम् अलंकृतम् ॥ (१९।२)
tad asya kriyatāṃ kṣipraṃ susaṃmṛṣṭam alaṃkṛtam ||
एतद्धि रुचिराकारैः प्रासादैर् उपशोभितम् । (२०।१)
etaddhi rucirākāraiḥ prāsādair upaśobhitam |
सर्वम् अस्मिन् गृहे रत्नं मम दुर्योधनस्य च । (२१।१)
sarvam asmin gṛhe ratnaṃ mama duryodhanasya ca |
यद् यद् अर्हेत् स वार्ष्णेयस्तत् तद् देयम् असंशयम् ॥ (२१।२)
yad yad arhet sa vārṣṇeyastat tad deyam asaṃśayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.