वैशंपायन उवाच । (१।१)

रक्षणाद् धर्मराजस्य सत्यस्य परिपालनात् । (१।२)

शत्रूणां क्षपणाच्चैव स्वकर्मनिरताः प्रजाः ॥ (१।३)

बलीनां सम्यग् आदानाद् धर्मतश्चानुशासनात् । (२।१)

निकामवर्षी पर्जन्यः स्फीतो जनपदो ऽभवत् ॥ (२।२)

सर्वारम्भाः सुप्रवृत्ता गोरक्षं कर्षणं वणिक् । (३।१)

विशेषात् सर्वम् एवैतत् संजज्ञे राजकर्मणः ॥ (३।२)

दस्युभ्यो वञ्चकेभ्यो वा राजन् प्रति परस्परम् । (४।१)

राजवल्लभतश्चैव नाश्रूयन्त मृषा गिरः ॥ (४।२)

अवर्षं चातिवर्षं च व्याधिपावकमूर्छनम् । (५।१)

सर्वम् एतत् तदा नासीद् धर्मनित्ये युधिष्ठिरे ॥ (५।२)

प्रियं कर्तुम् उपस्थातुं बलिकर्म स्वभावजम् । (६।१)

अभिहर्तुं नृपा जग्मुर् नान्यैः कार्यैः पृथक् पृथक् ॥ (६।२)

धर्म्यैर् धनागमैस्तस्य ववृधे निचयो महान् । (७।१)

कर्तुं यस्य न शक्येत क्षयो वर्षशतैर् अपि ॥ (७।२)

स्वकोशस्य परीमाणं कोष्ठस्य च महीपतिः । (८।१)

विज्ञाय राजा कौन्तेयो यज्ञायैव मनो दधे ॥ (८।२)

सुहृदश्चैव तं सर्वे पृथक् च सह चाब्रुवन् । (९।१)

यज्ञकालस्तव विभो क्रियताम् अत्र सांप्रतम् ॥ (९।२)

अथैवं ब्रुवताम् एव तेषाम् अभ्याययौ हरिः । (१०।१)

ऋषिः पुराणो वेदात्मा दृश्यश्चापि विजानताम् ॥ (१०।२)

जगतस्तस्थुषां श्रेष्ठः प्रभवश्चाप्ययश्च ह । (११।१)

भूतभव्यभवन्नाथः केशवः केशिसूदनः ॥ (११।२)

प्राकारः सर्ववृष्णीनाम् आपत्स्वभयदो ऽरिहा । (१२।१)

बलाधिकारे निक्षिप्य संहत्यानकदुन्दुभिम् ॥ (१२।२)

उच्चावचम् उपादाय धर्मराजाय माधवः । (१३।१)

धनौघं पुरुषव्याघ्रो बलेन महता वृतः ॥ (१३।२)

तं धनौघम् अपर्यन्तं रत्नसागरम् अक्षयम् । (१४।१)

नादयन् रथघोषेण प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ (१४।२)

असूर्यम् इव सूर्येण निवातम् इव वायुना । (१५।१)

कृष्णेन समुपेतेन जहृषे भारतं पुरम् ॥ (१५।२)

तं मुदाभिसमागम्य सत्कृत्य च यथाविधि । (१६।१)

संपृष्ट्वा कुशलं चैव सुखासीनं युधिष्ठिरः ॥ (१६।२)

धौम्यद्वैपायनमुखैर् ऋत्विग्भिः पुरुषर्षभः । (१७।१)

भीमार्जुनयमैश्चापि सहितः कृष्णम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

त्वत्कृते पृथिवी सर्वा मद्वशे कृष्ण वर्तते । (१८।१)

धनं च बहु वार्ष्णेय त्वत्प्रसादाद् उपार्जितम् ॥ (१८।२)

सो ऽहम् इच्छामि तत् सर्वं विधिवद् देवकीसुत । (१९।१)

उपयोक्तुं द्विजाग्र्येषु हव्यवाहे च माधव ॥ (१९।२)

तद् अहं यष्टुम् इच्छामि दाशार्ह सहितस्त्वया । (२०।१)

अनुजैश्च महाबाहो तन्मानुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (२०।२)

स दीक्षापय गोविन्द त्वम् आत्मानं महाभुज । (२१।१)

त्वयीष्टवति दाशार्ह विपाप्मा भविता ह्यहम् ॥ (२१।२)

मां वाप्यभ्यनुजानीहि सहैभिर् अनुजैर् विभो । (२२।१)

अनुज्ञातस्त्वया कृष्ण प्राप्नुयां क्रतुम् उत्तमम् ॥ (२२।२)

तं कृष्णः प्रत्युवाचेदं बहूक्त्वा गुणविस्तरम् । (२३।१)

त्वम् एव राजशार्दूल सम्राड् अर्हो महाक्रतुम् । (२३।२)

सम्प्राप्नुहि त्वया प्राप्ते कृतकृत्यास्ततो वयम् ॥ (२३।३)

यजस्वाभीप्सितं यज्ञं मयि श्रेयस्यवस्थिते । (२४।१)

नियुङ्क्ष्व चापि मां कृत्ये सर्वं कर्तास्मि ते वचः ॥ (२४।२)

युधिष्ठिर उवाच । (२५।१)

सफलः कृष्ण संकल्पः सिद्धिश्च नियता मम । (२५।२)

यस्य मे त्वं हृषीकेश यथेप्सितम् उपस्थितः ॥ (२५।३)

वैशंपायन उवाच । (२६।१)

अनुज्ञातस्तु कृष्णेन पाण्डवो भ्रातृभिः सह । (२६।२)

ईहितुं राजसूयाय साधनान्युपचक्रमे ॥ (२६।३)

तत आज्ञापयामास पाण्डवो ऽरिनिबर्हणः । (२७।१)

सहदेवं युधां श्रेष्ठं मन्त्रिणश्चैव सर्वशः ॥ (२७।२)

अस्मिन् क्रतौ यथोक्तानि यज्ञाङ्गानि द्विजातिभिः । (२८।१)

तथोपकरणं सर्वं मङ्गलानि च सर्वशः ॥ (२८।२)

अधियज्ञांश्च संभारान् धौम्योक्तान् क्षिप्रम् एव हि । (२९।१)

समानयन्तु पुरुषा यथायोगं यथाक्रमम् ॥ (२९।२)

इन्द्रसेनो विशोकश्च पूरुश्चार्जुनसारथिः । (३०।१)

अन्नाद्याहरणे युक्ताः सन्तु मत्प्रियकाम्यया ॥ (३०।२)

सर्वकामाश्च कार्यन्तां रसगन्धसमन्विताः । (३१।१)

मनोहराः प्रीतिकरा द्विजानां कुरुसत्तम ॥ (३१।२)

तद् वाक्यसमकालं तु कृतं सर्वम् अवेदयत् । (३२।१)

सहदेवो युधां श्रेष्ठो धर्मराजे महात्मनि ॥ (३२।२)

ततो द्वैपायनो राजन्न् ऋत्विजः समुपानयत् । (३३।१)

वेदान् इव महाभागान् साक्षान्मूर्तिमतो द्विजान् ॥ (३३।२)

स्वयं ब्रह्मत्वम् अकरोत् तस्य सत्यवतीसुतः । (३४।१)

धनंजयानाम् ऋषभः सुसामा सामगो ऽभवत् ॥ (३४।२)

याज्ञवल्क्यो बभूवाथ ब्रह्मिष्ठो ऽध्वर्युसत्तमः । (३५।१)

पैलो होता वसोः पुत्रो धौम्येन सहितो ऽभवत् ॥ (३५।२)

एतेषां शिष्यवर्गाश्च पुत्राश्च भरतर्षभ । (३६।१)

बभूवुर् होत्रगाः सर्वे वेदवेदाङ्गपारगाः ॥ (३६।२)

ते वाचयित्वा पुण्याहम् ईहयित्वा च तं विधिम् । (३७।१)

शास्त्रोक्तं योजयामासुस्तद् देवयजनं महत् ॥ (३७।२)

तत्र चक्रुर् अनुज्ञाताः शरणान्युत शिल्पिनः । (३८।१)

रत्नवन्ति विशालानि वेश्मानीव दिवौकसाम् ॥ (३८।२)

तत आज्ञापयामास स राजा राजसत्तमः । (३९।१)

सहदेवं तदा सद्यो मन्त्रिणं कुरुसत्तमः ॥ (३९।२)

आमन्त्रणार्थं दूतांस्त्वं प्रेषयस्वाशुगान् द्रुतम् । (४०।१)

उपश्रुत्य वचो राज्ञः स दूतान् प्राहिणोत् तदा ॥ (४०।२)

आमन्त्रयध्वं राष्ट्रेषु ब्राह्मणान् भूमिपान् अपि । (४१।१)

विशश्च मान्याञ्शूद्रांश्च सर्वान् आनयतेति च ॥ (४१।२)

ते सर्वान् पृथिवीपालान् पाण्डवेयस्य शासनात् । (४२।१)

आमन्त्रयांबभूवुश्च प्रेषयामास चापरान् ॥ (४२।२)

ततस्ते तु यथाकालं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । (४३।१)

दीक्षयांचक्रिरे विप्रा राजसूयाय भारत ॥ (४३।२)

दीक्षितः स तु धर्मात्मा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४४।१)

जगाम यज्ञायतनं वृतो विप्रैः सहस्रशः ॥ (४४।२)

भ्रातृभिर् ज्ञातिभिश्चैव सुहृद्भिः सचिवैस्तथा । (४५।१)

क्षत्रियैश्च मनुष्येन्द्र नानादेशसमागतैः । (४५।२)

अमात्यैश्च नृपश्रेष्ठो धर्मो विग्रहवान् इव ॥ (४५।३)

आजग्मुर् ब्राह्मणास्तत्र विषयेभ्यस्ततस्ततः । (४६।१)

सर्वविद्यासु निष्णाता वेदवेदाङ्गपारगाः ॥ (४६।२)

तेषाम् आवसथांश्चक्रुर् धर्मराजस्य शासनात् । (४७।१)

बह्वन्नाञ् शयनैर् युक्तान् सगणानां पृथक् पृथक् । (४७।२)

सर्वर्तुगुणसम्पन्नाञ्शिल्पिनो ऽथ सहस्रशः ॥ (४७।३)

तेषु ते न्यवसन् राजन् ब्राह्मणा भृशसत्कृताः । (४८।१)

कथयन्तः कथा बह्वीः पश्यन्तो नटनर्तकान् ॥ (४८।२)

भुञ्जतां चैव विप्राणां वदतां च महास्वनः । (४९।१)

अनिशं श्रूयते स्मात्र मुदितानां महात्मनाम् ॥ (४९।२)

दीयतां दीयताम् एषां भुज्यतां भुज्यताम् इति । (५०।१)

एवंप्रकाराः संजल्पाः श्रूयन्ते स्मात्र नित्यशः ॥ (५०।२)

गवां शतसहस्राणि शयनानां च भारत । (५१।१)

रुक्मस्य योषितां चैव धर्मराजः पृथग् ददौ ॥ (५१।२)

प्रावर्ततैवं यज्ञः स पाण्डवस्य महात्मनः । (५२।१)

पृथिव्याम् एकवीरस्य शक्रस्येव त्रिविष्टपे ॥ (५२।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रेषयामास पाण्डवम् । (५३।१)

नकुलं हास्तिनपुरं भीष्माय भरतर्षभ ॥ (५३।२)

द्रोणाय धृतराष्ट्राय विदुराय कृपाय च । (५४।१)

भ्रातॄणां चैव सर्वेषां ये ऽनुरक्ता युधिष्ठिरे ॥ (५४।२)