वैशंपायन उवाच । (१।१)

सहदेवो ऽपि गोपानां कृत्वा वेषम् अनुत्तमम् । (१।२)

भाषां चैषां समास्थाय विराटम् उपयाद् अथ ॥ (१।३)

तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य भ्राजमानं नरर्षभम् । (२।१)

समुपस्थाय वै राजा पप्रच्छ कुरुनन्दनम् ॥ (२।२)

कस्य वा त्वं कुतो वा त्वं किं वा तात चिकीर्षसि । (३।१)

न हि मे दृष्टपूर्वस्त्वं तत्त्वं ब्रूहि नरर्षभ ॥ (३।२)

स प्राप्य राजानम् अमित्रतापनस् ततो ऽब्रवीन्मेघमहौघनिःस्वनः । (४।१)

वैश्यो ऽस्मि नाम्नाहम् अरिष्टनेमिर् गोसंख्य आसं कुरुपुंगवानाम् ॥ (४।२)

वस्तुं त्वयीच्छामि विशां वरिष्ठ तान् राजसिंहान्न हि वेद्मि पार्थान् । (५।१)

न शक्यते जीवितुम् अन्यकर्मणा न च त्वद् अन्यो मम रोचते नृपः ॥ (५।२)

विराट उवाच । (६।१)

त्वं ब्राह्मणो यदि वा क्षत्रियो ऽसि समुद्रनेमीश्वररूपवान् असि । (६।२)

आचक्ष्व मे तत्त्वम् अमित्रकर्शन न वैश्यकर्म त्वयि विद्यते समम् ॥ (६।३)

कस्यासि राज्ञो विषयाद् इहागतः किं चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम् । (७।१)

कथं त्वम् अस्मासु निवत्स्यसे सदा वदस्व किं चापि तवेह वेतनम् ॥ (७।२)

सहदेव उवाच । (८।१)

पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः । (८।२)

तस्याष्टशतसाहस्रा गवां वर्गाः शतं शताः ॥ (८।३)

अपरे दशसाहस्रा द्विस्तावन्तस्तथापरे । (९।१)

तेषां गोसंख्य आसं वै तन्तिपालेति मां विदुः ॥ (९।२)

भूतं भव्यं भविष्यच्च यच्च संख्यागतं क्वचित् । (१०।१)

न मे ऽस्त्यविदितं किंचित् समन्ताद् दशयोजनम् ॥ (१०।२)

गुणाः सुविदिता ह्यासन्मम तस्य महात्मनः । (११।१)

आसीच्च स मया तुष्टः कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ (११।२)

क्षिप्रं हि गावो बहुला भवन्ति न तासु रोगो भवतीह कश्चित् । (१२।१)

तैस्तैर् उपायैर् विदितं मयैतद् एतानि शिल्पानि मयि स्थितानि ॥ (१२।२)

वृषभांश्चापि जानामि राजन् पूजितलक्षणान् । (१३।१)

येषां मूत्रम् उपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते ॥ (१३।२)

विराट उवाच । (१४।१)

शतं सहस्राणि समाहितानि वर्णस्य वर्णस्य विनिश्चिता गुणैः । (१४।२)

पशून् सपालान् भवते ददाम्यहं त्वदाश्रया मे पशवो भवन्त्विह ॥ (१४।३)

वैशंपायन उवाच । (१५।१)

तथा स राज्ञो ऽविदितो विशां पते उवास तत्रैव सुखं नरेश्वरः । (१५।२)

न चैनम् अन्ये ऽपि विदुः कथंचन प्रादाच्च तस्मै भरणं यथेप्सितम् ॥ (१५।३)