महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 100

1781 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

गार्हस्थ्यं धर्मम् अखिलं प्रब्रूहि भरतर्षभ । (१।२)

gārhasthyaṃ dharmam akhilaṃ prabrūhi bharatarṣabha |

1.3१.३

ऋद्धिम् आप्नोति किं कृत्वा मनुष्य इह पार्थिव ॥ (१।३)

ṛddhim āpnoti kiṃ kṛtvā manuṣya iha pārthiva ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप । (२।२)

atra te vartayiṣyāmi purāvṛttaṃ janādhipa |

2.3२.३

वासुदेवस्य संवादं पृथिव्याश्चैव भारत ॥ (२।३)

vāsudevasya saṃvādaṃ pṛthivyāścaiva bhārata ||

3.1३.१

संस्तूय पृथिवीं देवीं वासुदेवः प्रतापवान् । (३।१)

saṃstūya pṛthivīṃ devīṃ vāsudevaḥ pratāpavān |

3.2३.२

पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ यद् एतत् पृच्छसे ऽद्य माम् ॥ (३।२)

papraccha bharataśreṣṭha yad etat pṛcchase 'dya mām ||

4.1४.१

वासुदेव उवाच । (४।१)

vāsudeva uvāca

4.2४.२

गार्हस्थ्यं धर्मम् आश्रित्य मया वा मद्विधेन वा । (४।२)

gārhasthyaṃ dharmam āśritya mayā vā madvidhena vā |

4.3४.३

किम् अवश्यं धरे कार्यं किं वा कृत्वा सुखी भवेत् ॥ (४।३)

kim avaśyaṃ dhare kāryaṃ kiṃ vā kṛtvā sukhī bhavet ||

5.1५.१

पृथिव्युवाच । (५।१)

pṛthivyuvāca |

5.2५.२

ऋषयः पितरो देवा मनुष्याश्चैव माधव । (५।२)

ṛṣayaḥ pitaro devā manuṣyāścaiva mādhava |

5.3५.३

इज्याश्चैवार्चनीयाश्च यथा चैवं निबोध मे ॥ (५।३)

ijyāścaivārcanīyāśca yathā caivaṃ nibodha me ||

6.1६.१

सदा यज्ञेन देवांश्च आतिथ्येन च मानवान् । (६।१)

sadā yajñena devāṃśca ātithyena ca mānavān |

6.2६.२

छन्दतश्च यथानित्यम् अर्हान् युञ्जीत नित्यशः । (६।२)

chandataśca yathānityam arhān yuñjīta nityaśaḥ |

6.3६.३

तेन ह्य् ऋषिगणाः प्रीता भवन्ति मधुसूदन ॥ (६।३)

tena hy ṛṣigaṇāḥ prītā bhavanti madhusūdana ||

7.1७.१

नित्यम् अग्निं परिचरेद् अभुक्त्वा बलिकर्म च । (७।१)

nityam agniṃ paricared abhuktvā balikarma ca |

7.2७.२

कुर्यात् तथैव देवा वै प्रीयन्ते मधुसूदन ॥ (७।२)

kuryāt tathaiva devā vai prīyante madhusūdana ||

8.1८.१

कुर्याद् अहरहः श्राद्धम् अन्नाद्येनोदकेन वा । (८।१)

kuryād aharahaḥ śrāddham annādyenodakena vā |

8.2८.२

पयोमूलफलैर् वापि पितॄणां प्रीतिम् आहरन् ॥ (८।२)

payomūlaphalair vāpi pitṝṇāṃ prītim āharan ||

9.1९.१

सिद्धान्नाद् वैश्वदेवं वै कुर्याद् अग्नौ यथाविधि । (९।१)

siddhānnād vaiśvadevaṃ vai kuryād agnau yathāvidhi |

9.2९.२

अग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यम् अनन्तरम् ॥ (९।२)

agnīṣomaṃ vaiśvadevaṃ dhānvantaryam anantaram ||

10.1१०.१

प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते । (१०।१)

prajānāṃ pataye caiva pṛthagghomo vidhīyate |

10.2१०.२

तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत् ॥ (१०।२)

tathaiva cānupūrvyeṇa balikarma prayojayet ||

11.1११.१

दक्षिणायां यमायेह प्रतीच्यां वरुणाय च । (११।१)

dakṣiṇāyāṃ yamāyeha pratīcyāṃ varuṇāya ca |

11.2११.२

सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये द्विजातये ॥ (११।२)

somāya cāpyudīcyāṃ vai vāstumadhye dvijātaye ||

12.1१२.१

धन्वन्तरेः प्राग् उदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव । (१२।१)

dhanvantareḥ prāg udīcyāṃ prācyāṃ śakrāya mādhava |

12.2१२.२

मनोर् वै इति च प्राहुर् बलिं द्वारे गृहस्य वै । (१२।२)

manor vai iti ca prāhur baliṃ dvāre gṛhasya vai |

12.3१२.३

मरुद्भ्यो देवताभ्यश्च बलिम् अन्तर्गृहे हरेत् ॥ (१२।३)

marudbhyo devatābhyaśca balim antargṛhe haret ||

13.1१३.१

तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिम् आकाशतो हरेत् । (१३।१)

tathaiva viśvedevebhyo balim ākāśato haret |

13.2१३.२

निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं तथा हरेत् ॥ (१३।२)

niśācarebhyo bhūtebhyo baliṃ naktaṃ tathā haret ||

14.1१४.१

एवं कृत्वा बलिं सम्यग् दद्याद् भिक्षां द्विजातये । (१४।१)

evaṃ kṛtvā baliṃ samyag dadyād bhikṣāṃ dvijātaye |

14.2१४.२

अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रम् उत्क्षिप्य निक्षिपेत् ॥ (१४।२)

alābhe brāhmaṇasyāgnāvagram utkṣipya nikṣipet ||

15.1१५.१

यदा श्राद्धं पितृभ्यश्च दातुम् इच्छेत मानवः । (१५।१)

yadā śrāddhaṃ pitṛbhyaśca dātum iccheta mānavaḥ |

15.2१५.२

तदा पश्चात् प्रकुर्वीत निवृत्ते श्राद्धकर्मणि ॥ (१५।२)

tadā paścāt prakurvīta nivṛtte śrāddhakarmaṇi ||

16.1१६.१

पितॄन् संतर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद् विधानतः । (१६।१)

pitṝn saṃtarpayitvā tu baliṃ kuryād vidhānataḥ |

16.2१६.२

वैश्वदेवं ततः कुर्यात् पश्चाद् ब्राह्मणवाचनम् ॥ (१६।२)

vaiśvadevaṃ tataḥ kuryāt paścād brāhmaṇavācanam ||

17.1१७.१

ततो ऽन्नेनावशेषेण भोजयेद् अतिथीन् अपि । (१७।१)

tato 'nnenāvaśeṣeṇa bhojayed atithīn api |

17.2१७.२

अर्चापूर्वं महाराज ततः प्रीणाति मानुषान् ॥ (१७।२)

arcāpūrvaṃ mahārāja tataḥ prīṇāti mānuṣān ||

18.1१८.१

अनित्यं हि स्थितो यस्मात् तस्माद् अतिथिर् उच्यते ॥ (१८।१)

anityaṃ hi sthito yasmāt tasmād atithir ucyate ||

19.1१९.१

आचार्यस्य पितुश्चैव सख्युर् आप्तस्य चातिथेः । (१९।१)

ācāryasya pituścaiva sakhyur āptasya cātitheḥ |

19.2१९.२

इदम् अस्ति गृहे मह्यम् इति नित्यं निवेदयेत् ॥ (१९।२)

idam asti gṛhe mahyam iti nityaṃ nivedayet ||

20.1२०.१

ते यद् वदेयुस्तत् कुर्याद् इति धर्मो विधीयते । (२०।१)

te yad vadeyustat kuryād iti dharmo vidhīyate |

20.2२०.२

गृहस्थः पुरुषः कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत् ॥ (२०।२)

gṛhasthaḥ puruṣaḥ kṛṣṇa śiṣṭāśī ca sadā bhavet ||

21.1२१.१

राजर्त्विजं स्नातकं च गुरुं श्वशुरम् एव च । (२१।१)

rājartvijaṃ snātakaṃ ca guruṃ śvaśuram eva ca |

21.2२१.२

अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान् ॥ (२१।२)

arcayenmadhuparkeṇa parisaṃvatsaroṣitān ||

22.1२२.१

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद् भुवि । (२२।१)

śvabhyaśca śvapacebhyaśca vayobhyaścāvaped bhuvi |

22.2२२.२

वैश्वदेवं हि नामैतत् सायंप्रातर् विधीयते ॥ (२२।२)

vaiśvadevaṃ hi nāmaitat sāyaṃprātar vidhīyate ||

23.1२३.१

एतांस्तु धर्मान् गार्हस्थान् यः कुर्याद् अनसूयकः । (२३।१)

etāṃstu dharmān gārhasthān yaḥ kuryād anasūyakaḥ |

23.2२३.२

स इहर्द्धिं परां प्राप्य प्रेत्य नाके महीयते ॥ (२३।२)

sa iharddhiṃ parāṃ prāpya pretya nāke mahīyate ||

24.1२४.१

भीष्म उवाच । (२४।१)

bhīṣma uvāca

24.2२४.२

इति भूमेर् वचः श्रुत्वा वासुदेवः प्रतापवान् । (२४।२)

iti bhūmer vacaḥ śrutvā vāsudevaḥ pratāpavān |

24.3२४.३

तथा चकार सततं त्वम् अप्येवं समाचर ॥ (२४।३)

tathā cakāra satataṃ tvam apyevaṃ samācara ||

25.1२५.१

एवं गृहस्थधर्मं त्वं चेतयानो नराधिप । (२५।१)

evaṃ gṛhasthadharmaṃ tvaṃ cetayāno narādhipa |

25.2२५.२

इहलोके यशः प्राप्य प्रेत्य स्वर्गम् अवाप्स्यसि ॥ (२५।२)

ihaloke yaśaḥ prāpya pretya svargam avāpsyasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 100

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit