महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 289

587 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

सा तु कन्या महाराज ब्राह्मणं संशितव्रतम् । (१।२)

sā tu kanyā mahārāja brāhmaṇaṃ saṃśitavratam |

1.3१.३

तोषयामास शुद्धेन मनसा संशितव्रता ॥ (१।३)

toṣayāmāsa śuddhena manasā saṃśitavratā ||

2.1२.१

प्रातर् आयास्य इत्युक्त्वा कदाचिद् द्विजसत्तमः । (२।१)

prātar āyāsya ityuktvā kadācid dvijasattamaḥ |

2.2२.२

तत आयाति राजेन्द्र साये रात्रावथो पुनः ॥ (२।२)

tata āyāti rājendra sāye rātrāvatho punaḥ ||

3.1३.१

तं च सर्वासु वेलासु भक्ष्यभोज्यप्रतिश्रयैः । (३।१)

taṃ ca sarvāsu velāsu bhakṣyabhojyapratiśrayaiḥ |

3.2३.२

पूजयामास सा कन्या वर्धमानैस् तु सर्वदा ॥ (३।२)

pūjayāmāsa sā kanyā vardhamānais tu sarvadā ||

4.1४.१

अन्नादिसमुदाचारः शय्यासनकृतस् तथा । (४।१)

annādisamudācāraḥ śayyāsanakṛtas tathā |

4.2४.२

दिवसे दिवसे तस्य वर्धते न तु हीयते ॥ (४।२)

divase divase tasya vardhate na tu hīyate ||

5.1५.१

निर्भर्त्सनापवादैश्च तथैवाप्रियया गिरा । (५।१)

nirbhartsanāpavādaiśca tathaivāpriyayā girā |

5.2५.२

ब्राह्मणस्य पृथा राजन् न चकाराप्रियं तदा ॥ (५।२)

brāhmaṇasya pṛthā rājan na cakārāpriyaṃ tadā ||

6.1६.१

व्यस्ते काले पुनश्चैति न चैति बहुशो द्विजः । (६।१)

vyaste kāle punaścaiti na caiti bahuśo dvijaḥ |

6.2६.२

दुर्लभ्यम् अपि चैवान्नं दीयताम् इति सो ऽब्रवीत् ॥ (६।२)

durlabhyam api caivānnaṃ dīyatām iti so 'bravīt ||

7.1७.१

कृतम् एव च तत् सर्वं पृथा तस्मै न्यवेदयत् । (७।१)

kṛtam eva ca tat sarvaṃ pṛthā tasmai nyavedayat |

7.2७.२

शिष्यवत् पुत्रवच्चैव स्वसृवच्च सुसंयता ॥ (७।२)

śiṣyavat putravaccaiva svasṛvacca susaṃyatā ||

8.1८.१

यथोपजोषं राजेन्द्र द्विजातिप्रवरस्य सा । (८।१)

yathopajoṣaṃ rājendra dvijātipravarasya sā |

8.2८.२

प्रीतिम् उत्पादयामास कन्या यत्नैर् अनिन्दिता ॥ (८।२)

prītim utpādayāmāsa kanyā yatnair aninditā ||

9.1९.१

तस्यास् तु शीलवृत्तेन तुतोष द्विजसत्तमः । (९।१)

tasyās tu śīlavṛttena tutoṣa dvijasattamaḥ |

9.2९.२

अवधानेन भूयो ऽस्य परं यत्नम् अथाकरोत् ॥ (९।२)

avadhānena bhūyo 'sya paraṃ yatnam athākarot ||

10.1१०.१

तां प्रभाते च साये च पिता पप्रच्छ भारत । (१०।१)

tāṃ prabhāte ca sāye ca pitā papraccha bhārata |

10.2१०.२

अपि तुष्यति ते पुत्रि ब्राह्मणः परिचर्यया ॥ (१०।२)

api tuṣyati te putri brāhmaṇaḥ paricaryayā ||

11.1११.१

तं सा परमम् इत्येव प्रत्युवाच यशस्विनी । (११।१)

taṃ sā paramam ityeva pratyuvāca yaśasvinī |

11.2११.२

ततः प्रीतिम् अवापाग्र्यां कुन्तिभोजो महामनाः ॥ (११।२)

tataḥ prītim avāpāgryāṃ kuntibhojo mahāmanāḥ ||

12.1१२.१

ततः संवत्सरे पूर्णे यदासौ जपतां वरः । (१२।१)

tataḥ saṃvatsare pūrṇe yadāsau japatāṃ varaḥ |

12.2१२.२

नापश्यद् दुष्कृतं किंचित्पृथायाः सौहृदे रतः ॥ (१२।२)

nāpaśyad duṣkṛtaṃ kiṃcitpṛthāyāḥ sauhṛde rataḥ ||

13.1१३.१

ततः प्रीतमना भूत्वा स एनां ब्राह्मणो ऽब्रवीत् । (१३।१)

tataḥ prītamanā bhūtvā sa enāṃ brāhmaṇo 'bravīt |

13.2१३.२

प्रीतो ऽस्मि परमं भद्रे परिचारेण ते शुभे ॥ (१३।२)

prīto 'smi paramaṃ bhadre paricāreṇa te śubhe ||

14.1१४.१

वरान् वृणीष्व कल्याणि दुरापान् मानुषैर् इह । (१४।१)

varān vṛṇīṣva kalyāṇi durāpān mānuṣair iha |

14.2१४.२

यैस्त्वं सीमन्तिनीः सर्वा यशसाभिभविष्यसि ॥ (१४।२)

yaistvaṃ sīmantinīḥ sarvā yaśasābhibhaviṣyasi ||

15.1१५.१

कुन्त्युवाच । (१५।१)

kuntyuvāca |

15.2१५.२

कृतानि मम सर्वाणि यस्या मे वेदवित्तम । (१५।२)

kṛtāni mama sarvāṇi yasyā me vedavittama |

15.3१५.३

त्वं प्रसन्नः पिता चैव कृतं विप्र वरैर् मम ॥ (१५।३)

tvaṃ prasannaḥ pitā caiva kṛtaṃ vipra varair mama ||

16.1१६.१

ब्राह्मण उवाच । (१६।१)

brāhmaṇa uvāca

16.2१६.२

यदि नेच्छसि भद्रे त्वं वरं मत्तः शुचिस्मिते । (१६।२)

yadi necchasi bhadre tvaṃ varaṃ mattaḥ śucismite |

16.3१६.३

इमं मन्त्रं गृहाण त्वम् आह्वानाय दिवौकसाम् ॥ (१६।३)

imaṃ mantraṃ gṛhāṇa tvam āhvānāya divaukasām ||

17.1१७.१

यं यं देवं त्वम् एतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि । (१७।१)

yaṃ yaṃ devaṃ tvam etena mantreṇāvāhayiṣyasi |

17.2१७.२

तेन तेन वशे भद्रे स्थातव्यं ते भविष्यति ॥ (१७।२)

tena tena vaśe bhadre sthātavyaṃ te bhaviṣyati ||

18.1१८.१

अकामो वा सकामो वा न स नैष्यति ते वशम् । (१८।१)

akāmo vā sakāmo vā na sa naiṣyati te vaśam |

18.2१८.२

विबुधो मन्त्रसंशान्तो वाक्ये भृत्य इवानतः ॥ (१८।२)

vibudho mantrasaṃśānto vākye bhṛtya ivānataḥ ||

19.1१९.१

वैशम्पायन उवाच । (१९।१)

vaiśampāyana uvāca

19.2१९.२

न शशाक द्वितीयं सा प्रत्याख्यातुम् अनिन्दिता । (१९।२)

na śaśāka dvitīyaṃ sā pratyākhyātum aninditā |

19.3१९.३

तं वै द्विजातिप्रवरं तदा शापभयान् नृप ॥ (१९।३)

taṃ vai dvijātipravaraṃ tadā śāpabhayān nṛpa ||

20.1२०.१

ततस् ताम् अनवद्याङ्गीं ग्राहयामास वै द्विजः । (२०।१)

tatas tām anavadyāṅgīṃ grāhayāmāsa vai dvijaḥ |

20.2२०.२

मन्त्रग्रामं तदा राजन्न् अथर्वशिरसि श्रुतम् ॥ (२०।२)

mantragrāmaṃ tadā rājann atharvaśirasi śrutam ||

21.1२१.१

तं प्रदाय तु राजेन्द्र कुन्तिभोजम् उवाच ह । (२१।१)

taṃ pradāya tu rājendra kuntibhojam uvāca ha |

21.2२१.२

उषितो ऽस्मि सुखं राजन् कन्यया परितोषितः ॥ (२१।२)

uṣito 'smi sukhaṃ rājan kanyayā paritoṣitaḥ ||

22.1२२.१

तव गेहे सुविहितः सदा सुप्रतिपूजितः । (२२।१)

tava gehe suvihitaḥ sadā supratipūjitaḥ |

22.2२२.२

साधयिष्यामहे तावद् इत्युक्त्वान्तरधीयत ॥ (२२।२)

sādhayiṣyāmahe tāvad ityuktvāntaradhīyata ||

23.1२३.१

स तु राजा द्विजं दृष्ट्वा तत्रैवान्तर्हितं तदा । (२३।१)

sa tu rājā dvijaṃ dṛṣṭvā tatraivāntarhitaṃ tadā |

23.2२३.२

बभूव विस्मयाविष्टः पृथां च समपूजयत् ॥ (२३।२)

babhūva vismayāviṣṭaḥ pṛthāṃ ca samapūjayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 289

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit