MBh, 3, 289
Select a line for its word-by-word analysis.
सा तु कन्या महाराज ब्राह्मणं संशितव्रतम् । (१।२)
sā tu kanyā mahārāja brāhmaṇaṃ saṃśitavratam |
प्रातर् आयास्य इत्युक्त्वा कदाचिद् द्विजसत्तमः । (२।१)
prātar āyāsya ityuktvā kadācid dvijasattamaḥ |
तं च सर्वासु वेलासु भक्ष्यभोज्यप्रतिश्रयैः । (३।१)
taṃ ca sarvāsu velāsu bhakṣyabhojyapratiśrayaiḥ |
ब्राह्मणस्य पृथा राजन् न चकाराप्रियं तदा ॥ (५।२)
brāhmaṇasya pṛthā rājan na cakārāpriyaṃ tadā ||
व्यस्ते काले पुनश्चैति न चैति बहुशो द्विजः । (६।१)
vyaste kāle punaścaiti na caiti bahuśo dvijaḥ |
दुर्लभ्यम् अपि चैवान्नं दीयताम् इति सो ऽब्रवीत् ॥ (६।२)
durlabhyam api caivānnaṃ dīyatām iti so 'bravīt ||
कृतम् एव च तत् सर्वं पृथा तस्मै न्यवेदयत् । (७।१)
kṛtam eva ca tat sarvaṃ pṛthā tasmai nyavedayat |
प्रीतिम् उत्पादयामास कन्या यत्नैर् अनिन्दिता ॥ (८।२)
prītim utpādayāmāsa kanyā yatnair aninditā ||
तां प्रभाते च साये च पिता पप्रच्छ भारत । (१०।१)
tāṃ prabhāte ca sāye ca pitā papraccha bhārata |
अपि तुष्यति ते पुत्रि ब्राह्मणः परिचर्यया ॥ (१०।२)
api tuṣyati te putri brāhmaṇaḥ paricaryayā ||
ततः प्रीतिम् अवापाग्र्यां कुन्तिभोजो महामनाः ॥ (११।२)
tataḥ prītim avāpāgryāṃ kuntibhojo mahāmanāḥ ||
नापश्यद् दुष्कृतं किंचित्पृथायाः सौहृदे रतः ॥ (१२।२)
nāpaśyad duṣkṛtaṃ kiṃcitpṛthāyāḥ sauhṛde rataḥ ||
ततः प्रीतमना भूत्वा स एनां ब्राह्मणो ऽब्रवीत् । (१३।१)
tataḥ prītamanā bhūtvā sa enāṃ brāhmaṇo 'bravīt |
प्रीतो ऽस्मि परमं भद्रे परिचारेण ते शुभे ॥ (१३।२)
prīto 'smi paramaṃ bhadre paricāreṇa te śubhe ||
वरान् वृणीष्व कल्याणि दुरापान् मानुषैर् इह । (१४।१)
varān vṛṇīṣva kalyāṇi durāpān mānuṣair iha |
यैस्त्वं सीमन्तिनीः सर्वा यशसाभिभविष्यसि ॥ (१४।२)
yaistvaṃ sīmantinīḥ sarvā yaśasābhibhaviṣyasi ||
त्वं प्रसन्नः पिता चैव कृतं विप्र वरैर् मम ॥ (१५।३)
tvaṃ prasannaḥ pitā caiva kṛtaṃ vipra varair mama ||
यदि नेच्छसि भद्रे त्वं वरं मत्तः शुचिस्मिते । (१६।२)
yadi necchasi bhadre tvaṃ varaṃ mattaḥ śucismite |
इमं मन्त्रं गृहाण त्वम् आह्वानाय दिवौकसाम् ॥ (१६।३)
imaṃ mantraṃ gṛhāṇa tvam āhvānāya divaukasām ||
यं यं देवं त्वम् एतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि । (१७।१)
yaṃ yaṃ devaṃ tvam etena mantreṇāvāhayiṣyasi |
तेन तेन वशे भद्रे स्थातव्यं ते भविष्यति ॥ (१७।२)
tena tena vaśe bhadre sthātavyaṃ te bhaviṣyati ||
विबुधो मन्त्रसंशान्तो वाक्ये भृत्य इवानतः ॥ (१८।२)
vibudho mantrasaṃśānto vākye bhṛtya ivānataḥ ||
न शशाक द्वितीयं सा प्रत्याख्यातुम् अनिन्दिता । (१९।२)
na śaśāka dvitīyaṃ sā pratyākhyātum aninditā |
तं वै द्विजातिप्रवरं तदा शापभयान् नृप ॥ (१९।३)
taṃ vai dvijātipravaraṃ tadā śāpabhayān nṛpa ||
ततस् ताम् अनवद्याङ्गीं ग्राहयामास वै द्विजः । (२०।१)
tatas tām anavadyāṅgīṃ grāhayāmāsa vai dvijaḥ |
मन्त्रग्रामं तदा राजन्न् अथर्वशिरसि श्रुतम् ॥ (२०।२)
mantragrāmaṃ tadā rājann atharvaśirasi śrutam ||
तं प्रदाय तु राजेन्द्र कुन्तिभोजम् उवाच ह । (२१।१)
taṃ pradāya tu rājendra kuntibhojam uvāca ha |
उषितो ऽस्मि सुखं राजन् कन्यया परितोषितः ॥ (२१।२)
uṣito 'smi sukhaṃ rājan kanyayā paritoṣitaḥ ||
स तु राजा द्विजं दृष्ट्वा तत्रैवान्तर्हितं तदा । (२३।१)
sa tu rājā dvijaṃ dṛṣṭvā tatraivāntarhitaṃ tadā |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.