MBh, 4, 54
Select a line for its word-by-word analysis.
तं पार्थः प्रतिजग्राह वायुवेगम् इवोद्धतम् । (१।२)
taṃ pārthaḥ pratijagrāha vāyuvegam ivoddhatam |
हयान् अस्यार्जुनः सर्वान् कृतवान् अल्पजीवितान् । (५।१)
hayān asyārjunaḥ sarvān kṛtavān alpajīvitān |
ततो द्रौणिर् महावीर्यः पार्थस्य विचरिष्यतः । (६।१)
tato drauṇir mahāvīryaḥ pārthasya vicariṣyataḥ |
विवरं सूक्ष्मम् आलोक्य ज्यां चिछेद क्षुरेण ह । (६।२)
vivaraṃ sūkṣmam ālokya jyāṃ cicheda kṣureṇa ha |
तद् अस्यापूजयन् देवाः कर्म दृष्ट्वातिमानुषम् ॥ (६।३)
tad asyāpūjayan devāḥ karma dṛṣṭvātimānuṣam ||
ततो द्रौणिर् धनूंष्यष्टौ व्यपक्रम्य नरर्षभम् । (७।१)
tato drauṇir dhanūṃṣyaṣṭau vyapakramya nararṣabham |
पुनर् अभ्याहनत् पार्थं हृदये कङ्कपत्त्रिभिः ॥ (७।२)
punar abhyāhanat pārthaṃ hṛdaye kaṅkapattribhiḥ ||
ततः पार्थो महाबाहुः प्रहस्य स्वनवत् तदा । (८।१)
tataḥ pārtho mahābāhuḥ prahasya svanavat tadā |
ततो ऽर्धचन्द्रम् आवृत्य तेन पार्थः समागमत् । (९।१)
tato 'rdhacandram āvṛtya tena pārthaḥ samāgamat |
ततः प्रववृते युद्धं पृथिव्याम् एकवीरयोः । (१०।१)
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ pṛthivyām ekavīrayoḥ |
तौ वीरौ कुरवः सर्वे ददृशुर् विस्मयान्विताः । (११।१)
tau vīrau kuravaḥ sarve dadṛśur vismayānvitāḥ |
तौ समाजघ्नतुर् वीरावन्योन्यं पुरुषर्षभौ । (१२।१)
tau samājaghnatur vīrāvanyonyaṃ puruṣarṣabhau |
शरैर् आशीविषाकारैर् ज्वलद्भिर् इव पन्नगैः ॥ (१२।२)
śarair āśīviṣākārair jvaladbhir iva pannagaiḥ ||
अक्षय्याविषुधी दिव्यौ पाण्डवस्य महात्मनः । (१३।१)
akṣayyāviṣudhī divyau pāṇḍavasya mahātmanaḥ |
तेन पार्थो रणे शूरस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ (१३।२)
tena pārtho raṇe śūrastasthau girir ivācalaḥ ||
अश्वत्थाम्नः पुनर् बाणाः क्षिप्रम् अभ्यस्यतो रणे । (१४।१)
aśvatthāmnaḥ punar bāṇāḥ kṣipram abhyasyato raṇe |
जग्मुः परिक्षयं शीघ्रम् अभूत् तेनाधिको ऽर्जुनः ॥ (१४।२)
jagmuḥ parikṣayaṃ śīghram abhūt tenādhiko 'rjunaḥ ||
ततः कर्णो महच्चापं विकृष्याभ्यधिकं रुषा । (१५।१)
tataḥ karṇo mahaccāpaṃ vikṛṣyābhyadhikaṃ ruṣā |
अवाक्षिपत् ततः शब्दो हाहाकारो महान् अभूत् ॥ (१५।२)
avākṣipat tataḥ śabdo hāhākāro mahān abhūt ||
तत्र चक्षुर् दधे पार्थो यत्र विस्फार्यते धनुः । (१६।१)
tatra cakṣur dadhe pārtho yatra visphāryate dhanuḥ |
ददर्श तत्र राधेयं तस्य कोपो ऽत्यवीवृधत् ॥ (१६।२)
dadarśa tatra rādheyaṃ tasya kopo 'tyavīvṛdhat ||
अवैक्षत विवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां कुरुपुंगवः ॥ (१७।२)
avaikṣata vivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ kurupuṃgavaḥ ||
तथा तु विमुखे पार्थे द्रोणपुत्रस्य सायकान् । (१८।१)
tathā tu vimukhe pārthe droṇaputrasya sāyakān |
त्वरिताः पुरुषा राजन्न् उपाजह्रुः सहस्रशः ॥ (१८।२)
tvaritāḥ puruṣā rājann upājahruḥ sahasraśaḥ ||
उत्सृज्य च महाबाहुर् द्रोणपुत्रं धनंजयः । (१९।१)
utsṛjya ca mahābāhur droṇaputraṃ dhanaṃjayaḥ |
तम् अभिद्रुत्य कौन्तेयः क्रोधसंरक्तलोचनः । (२०।१)
tam abhidrutya kaunteyaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ |
कामयन् द्वैरथे युद्धम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)
kāmayan dvairathe yuddham idaṃ vacanam abravīt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.