महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 54

651 of 1995 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तं पार्थः प्रतिजग्राह वायुवेगम् इवोद्धतम् । (१।२)

taṃ pārthaḥ pratijagrāha vāyuvegam ivoddhatam |

1.3१.३

शरजालेन महता वर्षमाणम् इवाम्बुदम् ॥ (१।३)

śarajālena mahatā varṣamāṇam ivāmbudam ||

2.1२.१

तयोर् देवासुरसमः संनिपातो महान् अभूत् । (२।१)

tayor devāsurasamaḥ saṃnipāto mahān abhūt |

2.2२.२

किरतोः शरजालानि वृत्रवासवयोर् इव ॥ (२।२)

kiratoḥ śarajālāni vṛtravāsavayor iva ||

3.1३.१

न स्म सूर्यस्तदा भाति न च वाति समीरणः । (३।१)

na sma sūryastadā bhāti na ca vāti samīraṇaḥ |

3.2३.२

शरगाढे कृते व्योम्नि छायाभूते समन्ततः ॥ (३।२)

śaragāḍhe kṛte vyomni chāyābhūte samantataḥ ||

4.1४.१

महांश्चटचटाशब्दो योधयोर् हन्यमानयोः । (४।१)

mahāṃścaṭacaṭāśabdo yodhayor hanyamānayoḥ |

4.2४.२

दह्यताम् इव वेणूनाम् आसीत् परपुरंजय ॥ (४।२)

dahyatām iva veṇūnām āsīt parapuraṃjaya ||

5.1५.१

हयान् अस्यार्जुनः सर्वान् कृतवान् अल्पजीवितान् । (५।१)

hayān asyārjunaḥ sarvān kṛtavān alpajīvitān |

5.2५.२

स राजन्न प्रजानाति दिशं कांचन मोहितः ॥ (५।२)

sa rājanna prajānāti diśaṃ kāṃcana mohitaḥ ||

6.1६.१

ततो द्रौणिर् महावीर्यः पार्थस्य विचरिष्यतः । (६।१)

tato drauṇir mahāvīryaḥ pārthasya vicariṣyataḥ |

6.2६.२

विवरं सूक्ष्मम् आलोक्य ज्यां चिछेद क्षुरेण ह । (६।२)

vivaraṃ sūkṣmam ālokya jyāṃ cicheda kṣureṇa ha |

6.3६.३

तद् अस्यापूजयन् देवाः कर्म दृष्ट्वातिमानुषम् ॥ (६।३)

tad asyāpūjayan devāḥ karma dṛṣṭvātimānuṣam ||

7.1७.१

ततो द्रौणिर् धनूंष्यष्टौ व्यपक्रम्य नरर्षभम् । (७।१)

tato drauṇir dhanūṃṣyaṣṭau vyapakramya nararṣabham |

7.2७.२

पुनर् अभ्याहनत् पार्थं हृदये कङ्कपत्त्रिभिः ॥ (७।२)

punar abhyāhanat pārthaṃ hṛdaye kaṅkapattribhiḥ ||

8.1८.१

ततः पार्थो महाबाहुः प्रहस्य स्वनवत् तदा । (८।१)

tataḥ pārtho mahābāhuḥ prahasya svanavat tadā |

8.2८.२

योजयामास नवया मौर्व्या गाण्डीवम् ओजसा ॥ (८।२)

yojayāmāsa navayā maurvyā gāṇḍīvam ojasā ||

9.1९.१

ततो ऽर्धचन्द्रम् आवृत्य तेन पार्थः समागमत् । (९।१)

tato 'rdhacandram āvṛtya tena pārthaḥ samāgamat |

9.2९.२

वारणेनेव मत्तेन मत्तो वारणयूथपः ॥ (९।२)

vāraṇeneva mattena matto vāraṇayūthapaḥ ||

10.1१०.१

ततः प्रववृते युद्धं पृथिव्याम् एकवीरयोः । (१०।१)

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ pṛthivyām ekavīrayoḥ |

10.2१०.२

रणमध्ये द्वयोर् एव सुमहल्लोमहर्षणम् ॥ (१०।२)

raṇamadhye dvayor eva sumahallomaharṣaṇam ||

11.1११.१

तौ वीरौ कुरवः सर्वे ददृशुर् विस्मयान्विताः । (११।१)

tau vīrau kuravaḥ sarve dadṛśur vismayānvitāḥ |

11.2११.२

युध्यमानौ महात्मानौ यूथपाविव संगतौ ॥ (११।२)

yudhyamānau mahātmānau yūthapāviva saṃgatau ||

12.1१२.१

तौ समाजघ्नतुर् वीरावन्योन्यं पुरुषर्षभौ । (१२।१)

tau samājaghnatur vīrāvanyonyaṃ puruṣarṣabhau |

12.2१२.२

शरैर् आशीविषाकारैर् ज्वलद्भिर् इव पन्नगैः ॥ (१२।२)

śarair āśīviṣākārair jvaladbhir iva pannagaiḥ ||

13.1१३.१

अक्षय्याविषुधी दिव्यौ पाण्डवस्य महात्मनः । (१३।१)

akṣayyāviṣudhī divyau pāṇḍavasya mahātmanaḥ |

13.2१३.२

तेन पार्थो रणे शूरस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ (१३।२)

tena pārtho raṇe śūrastasthau girir ivācalaḥ ||

14.1१४.१

अश्वत्थाम्नः पुनर् बाणाः क्षिप्रम् अभ्यस्यतो रणे । (१४।१)

aśvatthāmnaḥ punar bāṇāḥ kṣipram abhyasyato raṇe |

14.2१४.२

जग्मुः परिक्षयं शीघ्रम् अभूत् तेनाधिको ऽर्जुनः ॥ (१४।२)

jagmuḥ parikṣayaṃ śīghram abhūt tenādhiko 'rjunaḥ ||

15.1१५.१

ततः कर्णो महच्चापं विकृष्याभ्यधिकं रुषा । (१५।१)

tataḥ karṇo mahaccāpaṃ vikṛṣyābhyadhikaṃ ruṣā |

15.2१५.२

अवाक्षिपत् ततः शब्दो हाहाकारो महान् अभूत् ॥ (१५।२)

avākṣipat tataḥ śabdo hāhākāro mahān abhūt ||

16.1१६.१

तत्र चक्षुर् दधे पार्थो यत्र विस्फार्यते धनुः । (१६।१)

tatra cakṣur dadhe pārtho yatra visphāryate dhanuḥ |

16.2१६.२

ददर्श तत्र राधेयं तस्य कोपो ऽत्यवीवृधत् ॥ (१६।२)

dadarśa tatra rādheyaṃ tasya kopo 'tyavīvṛdhat ||

17.1१७.१

स रोषवशम् आपन्नः कर्णम् एव जिघांसया । (१७।१)

sa roṣavaśam āpannaḥ karṇam eva jighāṃsayā |

17.2१७.२

अवैक्षत विवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां कुरुपुंगवः ॥ (१७।२)

avaikṣata vivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ kurupuṃgavaḥ ||

18.1१८.१

तथा तु विमुखे पार्थे द्रोणपुत्रस्य सायकान् । (१८।१)

tathā tu vimukhe pārthe droṇaputrasya sāyakān |

18.2१८.२

त्वरिताः पुरुषा राजन्न् उपाजह्रुः सहस्रशः ॥ (१८।२)

tvaritāḥ puruṣā rājann upājahruḥ sahasraśaḥ ||

19.1१९.१

उत्सृज्य च महाबाहुर् द्रोणपुत्रं धनंजयः । (१९।१)

utsṛjya ca mahābāhur droṇaputraṃ dhanaṃjayaḥ |

19.2१९.२

अभिदुद्राव सहसा कर्णम् एव सपत्नजित् ॥ (१९।२)

abhidudrāva sahasā karṇam eva sapatnajit ||

20.1२०.१

तम् अभिद्रुत्य कौन्तेयः क्रोधसंरक्तलोचनः । (२०।१)

tam abhidrutya kaunteyaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ |

20.2२०.२

कामयन् द्वैरथे युद्धम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

kāmayan dvairathe yuddham idaṃ vacanam abravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit