महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 82

746 of 1995 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

प्रयान्तं देवकीपुत्रं परवीररुजो दश । (१।२)

prayāntaṃ devakīputraṃ paravīrarujo daśa |

1.3१.३

महारथा महाबाहुम् अन्वयुः शस्त्रपाणयः ॥ (१।३)

mahārathā mahābāhum anvayuḥ śastrapāṇayaḥ ||

2.1२.१

पदातीनां सहस्रं च सादिनां च परंतप । (२।१)

padātīnāṃ sahasraṃ ca sādināṃ ca paraṃtapa |

2.2२.२

भोज्यं च विपुलं राजन् प्रेष्याश्च शतशो ऽपरे ॥ (२।२)

bhojyaṃ ca vipulaṃ rājan preṣyāśca śataśo 'pare ||

3.1३.१

जनमेजय उवाच । (३।१)

janamejaya uvāca

3.2३.२

कथं प्रयातो दाशार्हो महात्मा मधुसूदनः । (३।२)

kathaṃ prayāto dāśārho mahātmā madhusūdanaḥ |

3.3३.३

कानि वा व्रजतस्तस्य निमित्तानि महौजसः ॥ (३।३)

kāni vā vrajatastasya nimittāni mahaujasaḥ ||

4.1४.१

वैशंपायन उवाच । (४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

4.2४.२

तस्य प्रयाणे यान्यासन्न् अद्भुतानि महात्मनः । (४।२)

tasya prayāṇe yānyāsann adbhutāni mahātmanaḥ |

4.3४.३

तानि मे शृणु दिव्यानि दैवान्यौत्पातिकानि च ॥ (४।३)

tāni me śṛṇu divyāni daivānyautpātikāni ca ||

5.1५.१

अनभ्रे ऽशनिनिर्घोषः सविद्युत्समजायत । (५।१)

anabhre 'śaninirghoṣaḥ savidyutsamajāyata |

5.2५.२

अन्वग् एव च पर्जन्यः प्रावर्षद् विघने भृशम् ॥ (५।२)

anvag eva ca parjanyaḥ prāvarṣad vighane bhṛśam ||

6.1६.१

प्रत्यग् ऊहुर् महानद्यः प्राङ्मुखाः सिन्धुसत्तमाः । (६।१)

pratyag ūhur mahānadyaḥ prāṅmukhāḥ sindhusattamāḥ |

6.2६.२

विपरीता दिशः सर्वा न प्राज्ञायत किंचन ॥ (६।२)

viparītā diśaḥ sarvā na prājñāyata kiṃcana ||

7.1७.१

प्राज्वलन्न् अग्नयो राजन् पृथिवी समकम्पत । (७।१)

prājvalann agnayo rājan pṛthivī samakampata |

7.2७.२

उदपानाश्च कुम्भाश्च प्रासिञ्चञ् शतशो जलम् ॥ (७।२)

udapānāśca kumbhāśca prāsiñcañ śataśo jalam ||

8.1८.१

तमःसंवृतम् अप्यासीत् सर्वं जगद् इदं तदा । (८।१)

tamaḥsaṃvṛtam apyāsīt sarvaṃ jagad idaṃ tadā |

8.2८.२

न दिशो नादिशो राजन् प्रज्ञायन्ते स्म रेणुना ॥ (८।२)

na diśo nādiśo rājan prajñāyante sma reṇunā ||

9.1९.१

प्रादुरासीन्महाञ् शब्दः खे शरीरं न दृश्यते । (९।१)

prādurāsīnmahāñ śabdaḥ khe śarīraṃ na dṛśyate |

9.2९.२

सर्वेषु राजन् देशेषु तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (९।२)

sarveṣu rājan deśeṣu tad adbhutam ivābhavat ||

10.1१०.१

प्रामथ्नाद्धास्तिनपुरं वातो दक्षिणपश्चिमः । (१०।१)

prāmathnāddhāstinapuraṃ vāto dakṣiṇapaścimaḥ |

10.2१०.२

आरुजन् गणशो वृक्षान् परुषो भीमनिस्वनः ॥ (१०।२)

ārujan gaṇaśo vṛkṣān paruṣo bhīmanisvanaḥ ||

11.1११.१

यत्र यत्र तु वार्ष्णेयो वर्तते पथि भारत । (११।१)

yatra yatra tu vārṣṇeyo vartate pathi bhārata |

11.2११.२

तत्र तत्र सुखो वायुः सर्वं चासीत् प्रदक्षिणम् ॥ (११।२)

tatra tatra sukho vāyuḥ sarvaṃ cāsīt pradakṣiṇam ||

12.1१२.१

ववर्ष पुष्पवर्षं च कमलानि च भूरिशः । (१२।१)

vavarṣa puṣpavarṣaṃ ca kamalāni ca bhūriśaḥ |

12.2१२.२

समश्च पन्था निर्दुःखो व्यपेतकुशकण्टकः ॥ (१२।२)

samaśca panthā nirduḥkho vyapetakuśakaṇṭakaḥ ||

13.1१३.१

स गच्छन् ब्राह्मणै राजंस्तत्र तत्र महाभुजः । (१३।१)

sa gacchan brāhmaṇai rājaṃstatra tatra mahābhujaḥ |

13.2१३.२

अर्च्यते मधुपर्कैश्च सुमनोभिर् वसुप्रदः ॥ (१३।२)

arcyate madhuparkaiśca sumanobhir vasupradaḥ ||

14.1१४.१

तं किरन्ति महात्मानं वन्यैः पुष्पैः सुगन्धिभिः । (१४।१)

taṃ kiranti mahātmānaṃ vanyaiḥ puṣpaiḥ sugandhibhiḥ |

14.2१४.२

स्त्रियः पथि समागम्य सर्वभूतहिते रतम् ॥ (१४।२)

striyaḥ pathi samāgamya sarvabhūtahite ratam ||

15.1१५.१

स शालिभवनं रम्यं सर्वसस्यसमाचितम् । (१५।१)

sa śālibhavanaṃ ramyaṃ sarvasasyasamācitam |

15.2१५.२

सुखं परमधर्मिष्ठम् अत्यगाद् भरतर्षभ ॥ (१५।२)

sukhaṃ paramadharmiṣṭham atyagād bharatarṣabha ||

16.1१६.१

पश्यन् बहुपशून् ग्रामान् रम्यान् हृदयतोषणान् । (१६।१)

paśyan bahupaśūn grāmān ramyān hṛdayatoṣaṇān |

16.2१६.२

पुराणि च व्यतिक्रामन् राष्ट्राणि विविधानि च ॥ (१६।२)

purāṇi ca vyatikrāman rāṣṭrāṇi vividhāni ca ||

17.1१७.१

नित्यहृष्टाः सुमनसो भारतैर् अभिरक्षिताः । (१७।१)

nityahṛṣṭāḥ sumanaso bhāratair abhirakṣitāḥ |

17.2१७.२

नोद्विग्नाः परचक्राणाम् अनयानाम् अकोविदाः ॥ (१७।२)

nodvignāḥ paracakrāṇām anayānām akovidāḥ ||

18.1१८.१

उपप्लव्याद् अथायान्तं जनाः पुरनिवासिनः । (१८।१)

upaplavyād athāyāntaṃ janāḥ puranivāsinaḥ |

18.2१८.२

पथ्यतिष्ठन्त सहिता विष्वक्सेनदिदृक्षया ॥ (१८।२)

pathyatiṣṭhanta sahitā viṣvaksenadidṛkṣayā ||

19.1१९.१

ते तु सर्वे सुनामानम् अग्निम् इद्धम् इव प्रभुम् । (१९।१)

te tu sarve sunāmānam agnim iddham iva prabhum |

19.2१९.२

अर्चयामासुर् अर्च्यं तं देशातिथिम् उपस्थितम् ॥ (१९।२)

arcayāmāsur arcyaṃ taṃ deśātithim upasthitam ||

20.1२०.१

वृकस्थलं समासाद्य केशवः परवीरहा । (२०।१)

vṛkasthalaṃ samāsādya keśavaḥ paravīrahā |

20.2२०.२

प्रकीर्णरश्मावादित्ये विमले लोहितायति ॥ (२०।२)

prakīrṇaraśmāvāditye vimale lohitāyati ||

21.1२१.१

अवतीर्य रथात् तूर्णं कृत्वा शौचं यथाविधि । (२१।१)

avatīrya rathāt tūrṇaṃ kṛtvā śaucaṃ yathāvidhi |

21.2२१.२

रथमोचनम् आदिश्य संध्याम् उपविवेश ह ॥ (२१।२)

rathamocanam ādiśya saṃdhyām upaviveśa ha ||

22.1२२.१

दारुको ऽपि हयान्मुक्त्वा परिचर्य च शास्त्रतः । (२२।१)

dāruko 'pi hayānmuktvā paricarya ca śāstrataḥ |

22.2२२.२

मुमोच सर्वं वर्माणि मुक्त्वा चैनान् अवासृजत् ॥ (२२।२)

mumoca sarvaṃ varmāṇi muktvā cainān avāsṛjat ||

23.1२३.१

अभ्यतीत्य तु तत् सर्वम् उवाच मधुसूदनः । (२३।१)

abhyatītya tu tat sarvam uvāca madhusūdanaḥ |

23.2२३.२

युधिष्ठिरस्य कार्यार्थम् इह वत्स्यामहे क्षपाम् ॥ (२३।२)

yudhiṣṭhirasya kāryārtham iha vatsyāmahe kṣapām ||

24.1२४.१

तस्य तन्मतम् आज्ञाय चक्रुर् आवसथं नराः । (२४।१)

tasya tanmatam ājñāya cakrur āvasathaṃ narāḥ |

24.2२४.२

क्षणेन चान्नपानानि गुणवन्ति समार्जयन् ॥ (२४।२)

kṣaṇena cānnapānāni guṇavanti samārjayan ||

25.1२५.१

तस्मिन् ग्रामे प्रधानास्तु य आसन् ब्राह्मणा नृप । (२५।१)

tasmin grāme pradhānāstu ya āsan brāhmaṇā nṛpa |

25.2२५.२

आर्याः कुलीना ह्रीमन्तो ब्राह्मीं वृत्तिम् अनुष्ठिताः ॥ (२५।२)

āryāḥ kulīnā hrīmanto brāhmīṃ vṛttim anuṣṭhitāḥ ||

26.1२६.१

ते ऽभिगम्य महात्मानं हृषीकेशम् अरिंदमम् । (२६।१)

te 'bhigamya mahātmānaṃ hṛṣīkeśam ariṃdamam |

26.2२६.२

पूजां चक्रुर् यथान्यायम् आशीर्मङ्गलसंयुताम् ॥ (२६।२)

pūjāṃ cakrur yathānyāyam āśīrmaṅgalasaṃyutām ||

27.1२७.१

ते पूजयित्वा दाशार्हं सर्वलोकेषु पूजितम् । (२७।१)

te pūjayitvā dāśārhaṃ sarvalokeṣu pūjitam |

27.2२७.२

न्यवेदयन्त वेश्मानि रत्नवन्ति महात्मने ॥ (२७।२)

nyavedayanta veśmāni ratnavanti mahātmane ||

28.1२८.१

तान् प्रभुः कृतम् इत्युक्त्वा सत्कृत्य च यथार्हतः । (२८।१)

tān prabhuḥ kṛtam ityuktvā satkṛtya ca yathārhataḥ |

28.2२८.२

अभ्येत्य तेषां वेश्मानि पुनर् आयात् सहैव तैः ॥ (२८।२)

abhyetya teṣāṃ veśmāni punar āyāt sahaiva taiḥ ||

29.1२९.१

सुमृष्टं भोजयित्वा च ब्राह्मणांस्तत्र केशवः । (२९।१)

sumṛṣṭaṃ bhojayitvā ca brāhmaṇāṃstatra keśavaḥ |

29.2२९.२

भुक्त्वा च सह तैः सर्वैर् अवसत् तां क्षपां सुखम् ॥ (२९।२)

bhuktvā ca saha taiḥ sarvair avasat tāṃ kṣapāṃ sukham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 82

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit