MBh, 5, 82
Select a line for its word-by-word analysis.
भोज्यं च विपुलं राजन् प्रेष्याश्च शतशो ऽपरे ॥ (२।२)
bhojyaṃ ca vipulaṃ rājan preṣyāśca śataśo 'pare ||
तस्य प्रयाणे यान्यासन्न् अद्भुतानि महात्मनः । (४।२)
tasya prayāṇe yānyāsann adbhutāni mahātmanaḥ |
तानि मे शृणु दिव्यानि दैवान्यौत्पातिकानि च ॥ (४।३)
tāni me śṛṇu divyāni daivānyautpātikāni ca ||
अन्वग् एव च पर्जन्यः प्रावर्षद् विघने भृशम् ॥ (५।२)
anvag eva ca parjanyaḥ prāvarṣad vighane bhṛśam ||
प्रत्यग् ऊहुर् महानद्यः प्राङ्मुखाः सिन्धुसत्तमाः । (६।१)
pratyag ūhur mahānadyaḥ prāṅmukhāḥ sindhusattamāḥ |
उदपानाश्च कुम्भाश्च प्रासिञ्चञ् शतशो जलम् ॥ (७।२)
udapānāśca kumbhāśca prāsiñcañ śataśo jalam ||
न दिशो नादिशो राजन् प्रज्ञायन्ते स्म रेणुना ॥ (८।२)
na diśo nādiśo rājan prajñāyante sma reṇunā ||
प्रादुरासीन्महाञ् शब्दः खे शरीरं न दृश्यते । (९।१)
prādurāsīnmahāñ śabdaḥ khe śarīraṃ na dṛśyate |
सर्वेषु राजन् देशेषु तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (९।२)
sarveṣu rājan deśeṣu tad adbhutam ivābhavat ||
प्रामथ्नाद्धास्तिनपुरं वातो दक्षिणपश्चिमः । (१०।१)
prāmathnāddhāstinapuraṃ vāto dakṣiṇapaścimaḥ |
यत्र यत्र तु वार्ष्णेयो वर्तते पथि भारत । (११।१)
yatra yatra tu vārṣṇeyo vartate pathi bhārata |
तत्र तत्र सुखो वायुः सर्वं चासीत् प्रदक्षिणम् ॥ (११।२)
tatra tatra sukho vāyuḥ sarvaṃ cāsīt pradakṣiṇam ||
समश्च पन्था निर्दुःखो व्यपेतकुशकण्टकः ॥ (१२।२)
samaśca panthā nirduḥkho vyapetakuśakaṇṭakaḥ ||
स गच्छन् ब्राह्मणै राजंस्तत्र तत्र महाभुजः । (१३।१)
sa gacchan brāhmaṇai rājaṃstatra tatra mahābhujaḥ |
अर्च्यते मधुपर्कैश्च सुमनोभिर् वसुप्रदः ॥ (१३।२)
arcyate madhuparkaiśca sumanobhir vasupradaḥ ||
तं किरन्ति महात्मानं वन्यैः पुष्पैः सुगन्धिभिः । (१४।१)
taṃ kiranti mahātmānaṃ vanyaiḥ puṣpaiḥ sugandhibhiḥ |
स्त्रियः पथि समागम्य सर्वभूतहिते रतम् ॥ (१४।२)
striyaḥ pathi samāgamya sarvabhūtahite ratam ||
सुखं परमधर्मिष्ठम् अत्यगाद् भरतर्षभ ॥ (१५।२)
sukhaṃ paramadharmiṣṭham atyagād bharatarṣabha ||
पश्यन् बहुपशून् ग्रामान् रम्यान् हृदयतोषणान् । (१६।१)
paśyan bahupaśūn grāmān ramyān hṛdayatoṣaṇān |
पुराणि च व्यतिक्रामन् राष्ट्राणि विविधानि च ॥ (१६।२)
purāṇi ca vyatikrāman rāṣṭrāṇi vividhāni ca ||
नित्यहृष्टाः सुमनसो भारतैर् अभिरक्षिताः । (१७।१)
nityahṛṣṭāḥ sumanaso bhāratair abhirakṣitāḥ |
नोद्विग्नाः परचक्राणाम् अनयानाम् अकोविदाः ॥ (१७।२)
nodvignāḥ paracakrāṇām anayānām akovidāḥ ||
पथ्यतिष्ठन्त सहिता विष्वक्सेनदिदृक्षया ॥ (१८।२)
pathyatiṣṭhanta sahitā viṣvaksenadidṛkṣayā ||
ते तु सर्वे सुनामानम् अग्निम् इद्धम् इव प्रभुम् । (१९।१)
te tu sarve sunāmānam agnim iddham iva prabhum |
अर्चयामासुर् अर्च्यं तं देशातिथिम् उपस्थितम् ॥ (१९।२)
arcayāmāsur arcyaṃ taṃ deśātithim upasthitam ||
अवतीर्य रथात् तूर्णं कृत्वा शौचं यथाविधि । (२१।१)
avatīrya rathāt tūrṇaṃ kṛtvā śaucaṃ yathāvidhi |
दारुको ऽपि हयान्मुक्त्वा परिचर्य च शास्त्रतः । (२२।१)
dāruko 'pi hayānmuktvā paricarya ca śāstrataḥ |
मुमोच सर्वं वर्माणि मुक्त्वा चैनान् अवासृजत् ॥ (२२।२)
mumoca sarvaṃ varmāṇi muktvā cainān avāsṛjat ||
युधिष्ठिरस्य कार्यार्थम् इह वत्स्यामहे क्षपाम् ॥ (२३।२)
yudhiṣṭhirasya kāryārtham iha vatsyāmahe kṣapām ||
तस्य तन्मतम् आज्ञाय चक्रुर् आवसथं नराः । (२४।१)
tasya tanmatam ājñāya cakrur āvasathaṃ narāḥ |
तस्मिन् ग्रामे प्रधानास्तु य आसन् ब्राह्मणा नृप । (२५।१)
tasmin grāme pradhānāstu ya āsan brāhmaṇā nṛpa |
आर्याः कुलीना ह्रीमन्तो ब्राह्मीं वृत्तिम् अनुष्ठिताः ॥ (२५।२)
āryāḥ kulīnā hrīmanto brāhmīṃ vṛttim anuṣṭhitāḥ ||
ते ऽभिगम्य महात्मानं हृषीकेशम् अरिंदमम् । (२६।१)
te 'bhigamya mahātmānaṃ hṛṣīkeśam ariṃdamam |
पूजां चक्रुर् यथान्यायम् आशीर्मङ्गलसंयुताम् ॥ (२६।२)
pūjāṃ cakrur yathānyāyam āśīrmaṅgalasaṃyutām ||
ते पूजयित्वा दाशार्हं सर्वलोकेषु पूजितम् । (२७।१)
te pūjayitvā dāśārhaṃ sarvalokeṣu pūjitam |
तान् प्रभुः कृतम् इत्युक्त्वा सत्कृत्य च यथार्हतः । (२८।१)
tān prabhuḥ kṛtam ityuktvā satkṛtya ca yathārhataḥ |
अभ्येत्य तेषां वेश्मानि पुनर् आयात् सहैव तैः ॥ (२८।२)
abhyetya teṣāṃ veśmāni punar āyāt sahaiva taiḥ ||
सुमृष्टं भोजयित्वा च ब्राह्मणांस्तत्र केशवः । (२९।१)
sumṛṣṭaṃ bhojayitvā ca brāhmaṇāṃstatra keśavaḥ |
भुक्त्वा च सह तैः सर्वैर् अवसत् तां क्षपां सुखम् ॥ (२९।२)
bhuktvā ca saha taiḥ sarvair avasat tāṃ kṣapāṃ sukham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.