संजय उवाच । (१।१)

त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि । (१।२)

न तु दुर्योधने दोषम् इमम् आसक्तुम् अर्हसि ॥ (१।३)

य आत्मनो दुश्चरिताद् अशुभं प्राप्नुयान्नरः । (२।१)

एनसा तेन नान्यं स उपाशङ्कितुम् अर्हति ॥ (२।२)

महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वम् आचरेत् । (३।१)

स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन् ॥ (३।२)

निकारो निकृतिप्रज्ञैः पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया । (४।१)

अनुभूतः सहामात्यैः क्षान्तं च सुचिरं वने ॥ (४।२)

हयानां च गजानां च शूराणां चामितौजसाम् । (५।१)

प्रत्यक्षं यन्मया दृष्टं दृष्टं योगबलेन च ॥ (५।२)

शृणु तत् पृथिवीपाल मा च शोके मनः कृथाः । (६।१)

दिष्टम् एतत् पुरा नूनम् एवंभावि नराधिप ॥ (६।२)

नमस्कृत्वा पितुस्ते ऽहं पाराशर्याय धीमते । (७।१)

यस्य प्रसादाद् दिव्यं मे प्राप्तं ज्ञानम् अनुत्तमम् ॥ (७।२)

दृष्टिश्चातीन्द्रिया राजन् दूराच्छ्रवणम् एव च । (८।१)

परचित्तस्य विज्ञानम् अतीतानागतस्य च ॥ (८।२)

व्युत्थितोत्पत्तिविज्ञानम् आकाशे च गतिः सदा । (९।१)

शस्त्रैर् असङ्गो युद्धेषु वरदानान्महात्मनः ॥ (९।२)

शृणु मे विस्तरेणेदं विचित्रं परमाद्भुतम् । (१०।१)

भारतानां महद् युद्धं यथाभूल् लोमहर्षणम् ॥ (१०।२)

तेष्वनीकेषु यत् तेषु व्यूढेषु च विधानतः । (११।१)

दुर्योधनो महाराज दुःशासनम् अथाब्रवीत् ॥ (११।२)

दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः । (१२।१)

अनीकानि च सर्वाणि शीघ्रं त्वम् अनुचोदय ॥ (१२।२)

अयं मा समनुप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः । (१३।१)

पाण्डवानां ससैन्यानां कुरूणां च समागमः ॥ (१३।२)

नातः कार्यतमं मन्ये रणे भीष्मस्य रक्षणात् । (१४।१)

हन्याद् गुप्तो ह्यसौ पार्थान् सोमकांश्च ससृञ्जयान् ॥ (१४।२)

अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । (१५।१)

श्रूयते स्त्री ह्यसौ पूर्वं तस्माद् वर्ज्यो रणे मम ॥ (१५।२)

तस्माद् भीष्मो रक्षितव्यो विशेषेणेति मे मतिः । (१६।१)

शिखण्डिनो वधे यत्ताः सर्वे तिष्ठन्तु मामकाः ॥ (१६।२)

तथा प्राच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्योत्तरापथाः । (१७।१)

सर्वशस्त्रास्त्रकुशलास्ते रक्षन्तु पितामहम् ॥ (१७।२)

अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात् सिंहं महाबलम् । (१८।१)

मा सिंहं जम्बुकेनेव घातयामः शिखण्डिना ॥ (१८।२)

वामं चक्रं युधामन्युर् उत्तमौजाश्च दक्षिणम् । (१९।१)

गोप्तारौ फल्गुनस्यैतौ फल्गुनो ऽपि शिखण्डिनः ॥ (१९।२)

संरक्ष्यमाणः पार्थेन भीष्मेण च विवर्जितः । (२०।१)

यथा न हन्याद् गाङ्गेयं दुःशासन तथा कुरु ॥ (२०।२)

ततो रजन्यां व्युष्टायां शब्दः समभवन्महान् । (२१।१)

क्रोशतां भूमिपालानां युज्यतां युज्यताम् इति ॥ (२१।२)

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सिंहनादैश्च भारत । (२२।१)

हयहेषितशब्दैश्च रथनेमिस्वनैस्तथा ॥ (२२।२)

गजानां बृंहतां चैव योधानां चाभिगर्जताम् । (२३।१)

क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैस्तुमुलं सर्वतो ऽभवत् ॥ (२३।२)

उदतिष्ठन्महाराज सर्वं युक्तम् अशेषतः । (२४।१)

सूर्योदये महत् सैन्यं कुरुपाण्डवसेनयोः । (२४।२)

तव राजेन्द्र पुत्राणां पाण्डवानां तथैव च ॥ (२४।३)

तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदपरिष्कृताः । (२५।१)

विभ्राजमाना दृश्यन्ते मेघा इव सविद्युतः ॥ (२५।२)

रथानीकान्यदृश्यन्त नगराणीव भूरिशः । (२६।१)

अतीव शुशुभे तत्र पिता ते पूर्णचन्द्रवत् ॥ (२६।२)

धनुर्भिर् ऋष्टिभिः खड्गैर् गदाभिः शक्तितोमरैः । (२७।१)

योधाः प्रहरणैः शुभ्रैः स्वेष्वनीकेष्ववस्थिताः ॥ (२७।२)

गजा रथाः पदाताश्च तुरगाश्च विशां पते । (२८।१)

व्यतिष्ठन् वागुराकाराः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२८।२)

ध्वजा बहुविधाकारा व्यदृश्यन्त समुच्छ्रिताः । (२९।१)

स्वेषां चैव परेषां च द्युतिमन्तः सहस्रशः ॥ (२९।२)

काञ्चना मणिचित्राङ्गा ज्वलन्त इव पावकाः । (३०।१)

अर्चिष्मन्तो व्यरोचन्त ध्वजा राज्ञां सहस्रशः ॥ (३०।२)

महेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव । (३१।१)

संनद्धास्तेषु ते वीरा ददृशुर् युद्धकाङ्क्षिणः ॥ (३१।२)

उद्यतैर् आयुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः । (३२।१)

ऋषभाक्षा मनुष्येन्द्राश्चमूमुखगता बभुः ॥ (३२।२)

शकुनिः सौबलः शल्यः सैन्धवो ऽथ जयद्रथः । (३३।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च सुदक्षिणः ॥ (३३।२)

श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयत्सेनश्च पार्थिवः । (३४।१)

बृहद्बलश्च कौशल्यः कृतवर्मा च सात्वतः ॥ (३४।२)

दशैते पुरुषव्याघ्राः शूराः परिघबाहवः । (३५।१)

अक्षौहिणीनां पतयो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ (३५।२)

एते चान्ये च बहवो दुर्योधनवशानुगाः । (३६।१)

राजानो राजपुत्राश्च नीतिमन्तो महाबलाः ॥ (३६।२)

संनद्धाः समदृश्यन्त स्वेष्वनीकेष्ववस्थिताः । (३७।१)

बद्धकृष्णाजिनाः सर्वे ध्वजिनो मुञ्जमालिनः ॥ (३७।२)

सृष्टा दुर्योधनस्यार्थे ब्रह्मलोकाय दीक्षिताः । (३८।१)

समृद्धा दश वाहिन्यः परिगृह्य व्यवस्थिताः ॥ (३८।२)

एकादशी धार्तराष्ट्री कौरवाणां महाचमूः । (३९।१)

अग्रतः सर्वसैन्यानां यत्र शांतनवो ऽग्रणीः ॥ (३९।२)

श्वेतोष्णीषं श्वेतहयं श्वेतवर्माणम् अच्युतम् । (४०।१)

अपश्याम महाराज भीष्मं चन्द्रम् इवोदितम् ॥ (४०।२)

हेमतालध्वजं भीष्मं राजते स्यन्दने स्थितम् । (४१।१)

श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशुं ददृशुः कुरुपाण्डवाः ॥ (४१।२)

दृष्ट्वा चमूमुखे भीष्मं समकम्पन्त पाण्डवाः । (४२।१)

सृञ्जयाश्च महेष्वासा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ (४२।२)

जृम्भमाणं महासिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा यथा । (४३।१)

धृष्टद्युम्नमुखाः सर्वे समुद्विविजिरे मुहुः ॥ (४३।२)

एकादशैताः श्रीजुष्टा वाहिन्यस्तव भारत । (४४।१)

पाण्डवानां तथा सप्त महापुरुषपालिताः ॥ (४४।२)

उन्मत्तमकरावर्तौ महाग्राहसमाकुलौ । (४५।१)

युगान्ते समुपेतौ द्वौ दृश्येते सागराविव ॥ (४५।२)

नैव नस्तादृशो राजन् दृष्टपूर्वो न च श्रुतः । (४६।१)

अनीकानां समेतानां समवायस्तथाविधः ॥ (४६।२)