धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

तथा प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महारथे । (१।२)

कच्चित् कृपश्च भोजश्च भयार्तौ न न्यवर्तताम् ॥ (१।३)

कच्चिन्न वारितौ क्षुद्रै रक्षिभिर् नोपलक्षितौ । (२।१)

असह्यम् इति वा मत्वा न निवृत्तौ महारथौ ॥ (२।२)

कच्चित् प्रमथ्य शिबिरं हत्वा सोमकपाण्डवान् । (३।१)

दुर्योधनस्य पदवीं गतौ परमिकां रणे ॥ (३।२)

पाञ्चालैर् वा विनिहतौ कच्चिन्नास्वपतां क्षितौ । (४।१)

कच्चित् ताभ्यां कृतं कर्म तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (४।२)

संजय उवाच । (५।१)

तस्मिन् प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महात्मनि । (५।२)

कृपश्च कृतवर्मा च शिबिरद्वार्यतिष्ठताम् ॥ (५।३)

अश्वत्थामा तु तौ दृष्ट्वा यत्नवन्तौ महारथौ । (६।१)

प्रहृष्टः शनकै राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

यत्तौ भवन्तौ पर्याप्तौ सर्वक्षत्रस्य नाशने । (७।१)

किं पुनर् योधशेषस्य प्रसुप्तस्य विशेषतः ॥ (७।२)

अहं प्रवेक्ष्ये शिबिरं चरिष्यामि च कालवत् । (८।१)

यथा न कश्चिद् अपि मे जीवन्मुच्येत मानवः ॥ (८।२)

इत्युक्त्वा प्राविशद् द्रौणिः पार्थानां शिबिरं महत् । (९।१)

अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्य विहाय भयम् आत्मनः ॥ (९।२)

स प्रविश्य महाबाहुर् उद्देशज्ञश्च तस्य ह । (१०।१)

धृष्टद्युम्नस्य निलयं शनकैर् अभ्युपागमत् ॥ (१०।२)

ते तु कृत्वा महत् कर्म श्रान्ताश्च बलवद् रणे । (११।१)

प्रसुप्ता वै सुविश्वस्ताः स्वसैन्यपरिवारिताः ॥ (११।२)

अथ प्रविश्य तद् वेश्म धृष्टद्युम्नस्य भारत । (१२।१)

पाञ्चाल्यं शयने द्रौणिर् अपश्यत् सुप्तम् अन्तिकात् ॥ (१२।२)

क्षौमावदाते महति स्पर्ध्यास्तरणसंवृते । (१३।१)

माल्यप्रवरसंयुक्ते धूपैश्चूर्णैश्च वासिते ॥ (१३।२)

तं शयानं महात्मानं विस्रब्धम् अकुतोभयम् । (१४।१)

प्राबोधयत पादेन शयनस्थं महीपते ॥ (१४।२)

स बुद्ध्वा चरणस्पर्शम् उत्थाय रणदुर्मदः । (१५।१)

अभ्यजानद् अमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् ॥ (१५।२)

तम् उत्पतन्तं शयनाद् अश्वत्थामा महाबलः । (१६।१)

केशेष्वालम्ब्य पाणिभ्यां निष्पिपेष महीतले ॥ (१६।२)

स बलात् तेन निष्पिष्टः साध्वसेन च भारत । (१७।१)

निद्रया चैव पाञ्चाल्यो नाशकच्चेष्टितुं तदा ॥ (१७।२)

तम् आक्रम्य तदा राजन् कण्ठे चोरसि चोभयोः । (१८।१)

नदन्तं विस्फुरन्तं च पशुमारम् अमारयत् ॥ (१८।२)

तुदन्नखैस्तु स द्रौणिं नातिव्यक्तम् उदाहरत् । (१९।१)

आचार्यपुत्र शस्त्रेण जहि मा माचिरं कृथाः । (१९।२)

त्वत्कृते सुकृतांल् लोकान् गच्छेयं द्विपदां वर ॥ (१९।३)

तस्याव्यक्तां तु तां वाचं संश्रुत्य द्रौणिर् अब्रवीत् । (२०।१)

आचार्यघातिनां लोका न सन्ति कुलपांसन । (२०।२)

तस्माच्छस्त्रेण निधनं न त्वम् अर्हसि दुर्मते ॥ (२०।३)

एवं ब्रुवाणस्तं वीरं सिंहो मत्तम् इव द्विपम् । (२१।१)

मर्मस्वभ्यवधीत् क्रुद्धः पादाष्ठीलैः सुदारुणैः ॥ (२१।२)

तस्य वीरस्य शब्देन मार्यमाणस्य वेश्मनि । (२२।१)

अबुध्यन्त महाराज स्त्रियो ये चास्य रक्षिणः ॥ (२२।२)

ते दृष्ट्वा वर्ष्मवन्तं तम् अतिमानुषविक्रमम् । (२३।१)

भूतम् एव व्यवस्यन्तो न स्म प्रव्याहरन् भयात् ॥ (२३।२)

तं तु तेनाभ्युपायेन गमयित्वा यमक्षयम् । (२४।१)

अध्यतिष्ठत् स तेजस्वी रथं प्राप्य सुदर्शनम् ॥ (२४।२)

स तस्य भवनाद् राजन्निष्क्रम्यानादयन् दिशः । (२५।१)

रथेन शिबिरं प्रायाज्जिघांसुर् द्विषतो बली ॥ (२५।२)

अपक्रान्ते ततस्तस्मिन् द्रोणपुत्रे महारथे । (२६।१)

सह तै रक्षिभिः सर्वैः प्रणेदुर् योषितस्तदा ॥ (२६।२)

राजानं निहतं दृष्ट्वा भृशं शोकपरायणाः । (२७।१)

व्याक्रोशन् क्षत्रियाः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य भारत ॥ (२७।२)

तासां तु तेन शब्देन समीपे क्षत्रियर्षभाः । (२८।१)

क्षिप्रं च समनह्यन्त किम् एतद् इति चाब्रुवन् ॥ (२८।२)

स्त्रियस्तु राजन् वित्रस्ता भारद्वाजं निरीक्ष्य तम् । (२९।१)

अब्रुवन् दीनकण्ठेन क्षिप्रम् आद्रवतेति वै ॥ (२९।२)

राक्षसो वा मनुष्यो वा नैनं जानीमहे वयम् । (३०।१)

हत्वा पाञ्चालराजं यो रथम् आरुह्य तिष्ठति ॥ (३०।२)

ततस्ते योधमुख्यास्तं सहसा पर्यवारयन् । (३१।१)

स तान् आपततः सर्वान् रुद्रास्त्रेण व्यपोथयत् ॥ (३१।२)

धृष्टद्युम्नं च हत्वा स तांश्चैवास्य पदानुगान् । (३२।१)

अपश्यच्छयने सुप्तम् उत्तमौजसम् अन्तिके ॥ (३२।२)

तम् अप्याक्रम्य पादेन कण्ठे चोरसि चौजसा । (३३।१)

तथैव मारयामास विनर्दन्तम् अरिंदमम् ॥ (३३।२)

युधामन्युस्तु सम्प्राप्तो मत्त्वा तं रक्षसा हतम् । (३४।१)

गदाम् उद्यम्य वेगेन हृदि द्रौणिम् अताडयत् ॥ (३४।२)

तम् अभिद्रुत्य जग्राह क्षितौ चैनम् अपातयत् । (३५।१)

विस्फुरन्तं च पशुवत् तथैवैनम् अमारयत् ॥ (३५।२)

तथा स वीरो हत्वा तं ततो ऽन्यान् समुपाद्रवत् । (३६।१)

संसुप्तान् एव राजेन्द्र तत्र तत्र महारथान् । (३६।२)

स्फुरतो वेपमानांश्च शमितेव पशून्मखे ॥ (३६।३)

ततो निस्त्रिंशम् आदाय जघानान्यान् पृथग्जनान् । (३७।१)

भागशो विचरन्मार्गान् असियुद्धविशारदः ॥ (३७।२)

तथैव गुल्मे सम्प्रेक्ष्य शयानान्मध्यगौल्मिकान् । (३८।१)

श्रान्तान्न्यस्तायुधान् सर्वान् क्षणेनैव व्यपोथयत् ॥ (३८।२)

योधान् अश्वान् द्विपांश्चैव प्राछिनत् स वरासिना । (३९।१)

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गः कालसृष्ट इवान्तकः ॥ (३९।२)

विस्फुरद्भिश्च तैर् द्रौणिर् निस्त्रिंशस्योद्यमेन च । (४०।१)

आक्षेपेण तथैवासेस्त्रिधा रक्तोक्षितो ऽभवत् ॥ (४०।२)

तस्य लोहितसिक्तस्य दीप्तखड्गस्य युध्यतः । (४१।१)

अमानुष इवाकारो बभौ परमभीषणः ॥ (४१।२)

ये त्वजाग्रत कौरव्य ते ऽपि शब्देन मोहिताः । (४२।१)

निरीक्ष्यमाणा अन्योन्यं द्रौणिं दृष्ट्वा प्रविव्यथुः ॥ (४२।२)

तद् रूपं तस्य ते दृष्ट्वा क्षत्रियाः शत्रुकर्शनाः । (४३।१)

राक्षसं मन्यमानास्तं नयनानि न्यमीलयन् ॥ (४३।२)

स घोररूपो व्यचरत् कालवच्छिबिरे ततः । (४४।१)

अपश्यद् द्रौपदीपुत्रान् अवशिष्टांश्च सोमकान् ॥ (४४।२)

तेन शब्देन वित्रस्ता धनुर्हस्ता महारथाः । (४५।१)

धृष्टद्युम्नं हतं श्रुत्वा द्रौपदेया विशां पते । (४५।२)

अवाकिरञ् शरव्रातैर् भारद्वाजम् अभीतवत् ॥ (४५।३)

ततस्तेन निनादेन सम्प्रबुद्धाः प्रभद्रकाः । (४६।१)

शिलीमुखैः शिखण्डी च द्रोणपुत्रं समार्दयन् ॥ (४६।२)

भारद्वाजस्तु तान् दृष्ट्वा शरवर्षाणि वर्षतः । (४७।१)

ननाद बलवन्नादं जिघांसुस्तान् सुदुर्जयान् ॥ (४७।२)

ततः परमसंक्रुद्धः पितुर् वधम् अनुस्मरन् । (४८।१)

अवरुह्य रथोपस्थात् त्वरमाणो ऽभिदुद्रुवे ॥ (४८।२)

सहस्रचन्द्रं विपुलं गृहीत्वा चर्म संयुगे । (४९।१)

खड्गं च विपुलं दिव्यं जातरूपपरिष्कृतम् । (४९।२)

द्रौपदेयान् अभिद्रुत्य खड्गेन व्यचरद् बली ॥ (४९।३)

ततः स नरशार्दूलः प्रतिविन्ध्यं तम् आहवे । (५०।१)

कुक्षिदेशे ऽवधीद् राजन् स हतो न्यपतद् भुवि ॥ (५०।२)

प्रासेन विद्ध्वा द्रौणिं तु सुतसोमः प्रतापवान् । (५१।१)

पुनश्चासिं समुद्यम्य द्रोणपुत्रम् उपाद्रवत् ॥ (५१।२)

सुतसोमस्य सासिं तु बाहुं छित्त्वा नरर्षभः । (५२।१)

पुनर् अभ्यहनत् पार्श्वे स भिन्नहृदयो ऽपतत् ॥ (५२।२)

नाकुलिस्तु शतानीको रथचक्रेण वीर्यवान् । (५३।१)

दोर्भ्याम् उत्क्षिप्य वेगेन वक्षस्येनम् अताडयत् ॥ (५३।२)

अताडयच्छतानीकं मुक्तचक्रं द्विजस्तु सः । (५४।१)

स विह्वलो ययौ भूमिं ततो ऽस्यापाहरच्छिरः ॥ (५४।२)

श्रुतकर्मा तु परिघं गृहीत्वा समताडयत् । (५५।१)

अभिद्रुत्य ततो द्रौणिं सव्ये स फलके भृशम् ॥ (५५।२)

स तु तं श्रुतकर्माणम् आस्ये जघ्ने वरासिना । (५६।१)

स हतो न्यपतद् भूमौ विमूढो विकृताननः ॥ (५६।२)

तेन शब्देन वीरस्तु श्रुतकीर्तिर् महाधनुः । (५७।१)

अश्वत्थामानम् आसाद्य शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (५७।२)

तस्यापि शरवर्षाणि चर्मणा प्रतिवार्य सः । (५८।१)

सकुण्डलं शिरः कायाद् भ्राजमानम् अपाहरत् ॥ (५८।२)

ततो भीष्मनिहन्ता तं सह सर्वैः प्रभद्रकैः । (५९।१)

अहनत् सर्वतो वीरं नानाप्रहरणैर् बली । (५९।२)

शिलीमुखेन चाप्येनं भ्रुवोर् मध्ये समार्दयत् ॥ (५९।३)

स तु क्रोधसमाविष्टो द्रोणपुत्रो महाबलः । (६०।१)

शिखण्डिनं समासाद्य द्विधा चिछेद सो ऽसिना ॥ (६०।२)

शिखण्डिनं ततो हत्वा क्रोधाविष्टः परंतपः । (६१।१)

प्रभद्रकगणान् सर्वान् अभिदुद्राव वेगवान् । (६१।२)

यच्च शिष्टं विराटस्य बलं तच्च समाद्रवत् ॥ (६१।३)

द्रुपदस्य च पुत्राणां पौत्राणां सुहृदाम् अपि । (६२।१)

चकार कदनं घोरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा महाबलः ॥ (६२।२)

अन्यान् अन्यांश्च पुरुषान् अभिसृत्याभिसृत्य च । (६३।१)

न्यकृन्तद् असिना द्रौणिर् असिमार्गविशारदः ॥ (६३।२)

कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् । (६४।१)

रक्ताम्बरधराम् एकां पाशहस्तां शिखण्डिनीम् ॥ (६४।२)

ददृशुः कालरात्रिं ते स्मयमानाम् अवस्थिताम् । (६५।१)

नराश्वकुञ्जरान् पाशैर् बद्ध्वा घोरैः प्रतस्थुषीम् । (६५।२)

हरन्तीं विविधान् प्रेतान् पाशबद्धान् विमूर्धजान् ॥ (६५।३)

स्वप्ने सुप्तान्नयन्तीं तां रात्रिष्वन्यासु मारिष । (६६।१)

ददृशुर् योधमुख्यास्ते घ्नन्तं द्रौणिं च नित्यदा ॥ (६६।२)

यतः प्रवृत्तः संग्रामः कुरुपाण्डवसेनयोः । (६७।१)

ततः प्रभृति तां कृत्याम् अपश्यन् द्रौणिम् एव च ॥ (६७।२)

तांस्तु दैवहतान् पूर्वं पश्चाद् द्रौणिर् न्यपातयत् । (६८।१)

त्रासयन् सर्वभूतानि विनदन् भैरवान् रवान् ॥ (६८।२)

तद् अनुस्मृत्य ते वीरा दर्शनं पौर्वकालिकम् । (६९।१)

इदं तद् इत्यमन्यन्त दैवेनोपनिपीडिताः ॥ (६९।२)

ततस्तेन निनादेन प्रत्यबुध्यन्त धन्विनः । (७०।१)

शिबिरे पाण्डवेयानां शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (७०।२)

सो ऽछिनत् कस्यचित् पादौ जघनं चैव कस्यचित् । (७१।१)

कांश्चिद् बिभेद पार्श्वेषु कालसृष्ट इवान्तकः ॥ (७१।२)

अत्युग्रप्रतिपिष्टैश्च नदद्भिश्च भृशातुरैः । (७२।१)

गजाश्वमथितैश्चान्यैर् मही कीर्णाभवत् प्रभो ॥ (७२।२)

क्रोशतां किम् इदं को ऽयं किं शब्दः किं नु किं कृतम् । (७३।१)

एवं तेषां तदा द्रौणिर् अन्तकः समपद्यत ॥ (७३।२)

अपेतशस्त्रसंनाहान् संरब्धान् पाण्डुसृञ्जयान् । (७४।१)

प्राहिणोन्मृत्युलोकाय द्रौणिः प्रहरतां वरः ॥ (७४।२)

ततस्तच्छस्त्रवित्रस्ता उत्पतन्तो भयातुराः । (७५।१)

निद्रान्धा नष्टसंज्ञाश्च तत्र तत्र निलिल्यिरे ॥ (७५।२)

ऊरुस्तम्भगृहीताश्च कश्मलाभिहतौजसः । (७६।१)

विनदन्तो भृशं त्रस्ताः संन्यपेषन् परस्परम् ॥ (७६।२)

ततो रथं पुनर् द्रौणिर् आस्थितो भीमनिस्वनम् । (७७।१)

धनुष्पाणिः शरैर् अन्यान् प्रेषयद् वै यमक्षयम् ॥ (७७।२)

पुनर् उत्पततः कांश्चिद् दूराद् अपि नरोत्तमान् । (७८।१)

शूरान् संपततश्चान्यान् कालरात्र्यै न्यवेदयत् ॥ (७८।२)

तथैव स्यन्दनाग्रेण प्रमथन् स विधावति । (७९।१)

शरवर्षैश्च विविधैर् अवर्षच्छात्रवांस्ततः ॥ (७९।२)

पुनश्च सुविचित्रेण शतचन्द्रेण चर्मणा । (८०।१)

तेन चाकाशवर्णेन तदाचरत सो ऽसिना ॥ (८०।२)

तथा स शिबिरं तेषां द्रौणिर् आहवदुर्मदः । (८१।१)

व्यक्षोभयत राजेन्द्र महाह्रदम् इव द्विपः ॥ (८१।२)

उत्पेतुस्तेन शब्देन योधा राजन् विचेतसः । (८२।१)

निद्रार्ताश्च भयार्ताश्च व्यधावन्त ततस्ततः ॥ (८२।२)

विस्वरं चुक्रुशुश्चान्ये बह्वबद्धं तथावदन् । (८३।१)

न च स्म प्रतिपद्यन्ते शस्त्राणि वसनानि च ॥ (८३।२)

विमुक्तकेशाश्चाप्यन्ये नाभ्यजानन् परस्परम् । (८४।१)

उत्पतन्तः परे भीताः केचित् तत्र तथाभ्रमन् । (८४।२)

पुरीषम् असृजन् केचित् केचिन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥ (८४।३)

बन्धनानि च राजेन्द्र संछिद्य तुरगा द्विपाः । (८५।१)

समं पर्यपतंश्चान्ये कुर्वन्तो महद् आकुलम् ॥ (८५।२)

तत्र केचिन्नरा भीता व्यलीयन्त महीतले । (८६।१)

तथैव तान्निपतितान् अपिंषन् गजवाजिनः ॥ (८६।२)

तस्मिंस्तथा वर्तमाने रक्षांसि पुरुषर्षभ । (८७।१)

तृप्तानि व्यनदन्न् उच्चैर् मुदा भरतसत्तम ॥ (८७।२)

स शब्दः प्रेरितो राजन् भूतसंघैर् मुदा युतैः । (८८।१)

अपूरयद् दिशः सर्वा दिवं चापि महास्वनः ॥ (८८।२)

तेषाम् आर्तस्वरं श्रुत्वा वित्रस्ता गजवाजिनः । (८९।१)

मुक्ताः पर्यपतन् राजन्मृद्नन्तः शिबिरे जनम् ॥ (८९।२)

तैस्तत्र परिधावद्भिश्चरणोदीरितं रजः । (९०।१)

अकरोच्छिबिरे तेषां रजन्यां द्विगुणं तमः ॥ (९०।२)

तस्मिंस्तमसि संजाते प्रमूढाः सर्वतो जनाः । (९१।१)

नाजानन् पितरः पुत्रान् भ्रातॄन् भ्रातर एव च ॥ (९१।२)

गजा गजान् अतिक्रम्य निर्मनुष्या हया हयान् । (९२।१)

अताडयंस् तथाभञ्जंस् तथामृद्नंश्च भारत ॥ (९२।२)

ते भग्नाः प्रपतन्तश्च निघ्नन्तश्च परस्परम् । (९३।१)

न्यपातयन्त च परान् पातयित्वा तथापिषन् ॥ (९३।२)

विचेतसः सनिद्राश्च तमसा चावृता नराः । (९४।१)

जघ्नुः स्वान् एव तत्राथ कालेनाभिप्रचोदिताः ॥ (९४।२)

त्यक्त्वा द्वाराणि च द्वाःस्थास्तथा गुल्मांश्च गौल्मिकाः । (९५।१)

प्राद्रवन्त यथाशक्ति कांदिशीका विचेतसः ॥ (९५।२)

विप्रनष्टाश्च ते ऽन्योन्यं नाजानन्त तदा विभो । (९६।१)

क्रोशन्तस्तात पुत्रेति दैवोपहतचेतसः ॥ (९६।२)

पलायतां दिशस्तेषां स्वान् अप्युत्सृज्य बान्धवान् । (९७।१)

गोत्रनामभिर् अन्योन्यम् आक्रन्दन्त ततो जनाः ॥ (९७।२)

हाहाकारं च कुर्वाणाः पृथिव्यां शेरते परे । (९८।१)

तान् बुद्ध्वा रणमत्तो ऽसौ द्रोणपुत्रो व्यपोथयत् ॥ (९८।२)

तत्रापरे वध्यमाना मुहुर् मुहुर् अचेतसः । (९९।१)

शिबिरान्निष्पतन्ति स्म क्षत्रिया भयपीडिताः ॥ (९९।२)

तांस्तु निष्पततस्त्रस्ताञ् शिबिराञ् जीवितैषिणः । (१००।१)

कृतवर्मा कृपश्चैव द्वारदेशे निजघ्नतुः ॥ (१००।२)

विशस्त्रयन्त्रकवचान्मुक्तकेशान् कृताञ्जलीन् । (१०१।१)

वेपमानान् क्षितौ भीतान्नैव कांश्चिद् अमुञ्चताम् ॥ (१०१।२)

नामुच्यत तयोः कश्चिन्निष्क्रान्तः शिबिराद् बहिः । (१०२।१)

कृपस्य च महाराज हार्दिक्यस्य च दुर्मतेः ॥ (१०२।२)

भूयश्चैव चिकीर्षन्तौ द्रोणपुत्रस्य तौ प्रियम् । (१०३।१)

त्रिषु देशेषु ददतुः शिबिरस्य हुताशनम् ॥ (१०३।२)

ततः प्रकाशे शिबिरे खड्गेन पितृनन्दनः । (१०४।१)

अश्वत्थामा महाराज व्यचरत् कृतहस्तवत् ॥ (१०४।२)

कांश्चिद् आपततो वीरान् अपरांश्च प्रधावतः । (१०५।१)

व्ययोजयत खड्गेन प्राणैर् द्विजवरो नरान् ॥ (१०५।२)

कांश्चिद् योधान् स खड्गेन मध्ये संछिद्य वीर्यवान् । (१०६।१)

अपातयद् द्रोणसुतः संरब्धस्तिलकाण्डवत् ॥ (१०६।२)

विनदद्भिर् भृशायस्तैर् नराश्वद्विरदोत्तमैः । (१०७।१)

पतितैर् अभवत् कीर्णा मेदिनी भरतर्षभ ॥ (१०७।२)

मानुषाणां सहस्रेषु हतेषु पतितेषु च । (१०८।१)

उदतिष्ठन् कबन्धानि बहून्युत्थाय चापतन् ॥ (१०८।२)

सायुधान् साङ्गदान् बाहून्निचकर्त शिरांसि च । (१०९।१)

हस्तिहस्तोपमान् ऊरून् हस्तान् पादांश्च भारत ॥ (१०९।२)

पृष्ठच्छिन्नाञ् शिरश्छिन्नान् पार्श्वच्छिन्नांस्तथापरान् । (११०।१)

समासाद्याकरोद् द्रौणिः कांश्चिच्चापि पराङ्मुखान् ॥ (११०।२)

मध्यकायान्नरान् अन्यांश्चिछेदान्यांश्च कर्णतः । (१११।१)

अंसदेशे निहत्यान्यान् काये प्रावेशयच्छिरः ॥ (१११।२)

एवं विचरतस्तस्य निघ्नतः सुबहून्नरान् । (११२।१)

तमसा रजनी घोरा बभौ दारुणदर्शना ॥ (११२।२)

किंचित् प्राणैश्च पुरुषैर् हतैश्चान्यैः सहस्रशः । (११३।१)

बहुना च गजाश्वेन भूर् अभूद् भीमदर्शना ॥ (११३।२)

यक्षरक्षःसमाकीर्णे रथाश्वद्विपदारुणे । (११४।१)

क्रुद्धेन द्रोणपुत्रेण संछिन्नाः प्रापतन् भुवि ॥ (११४।२)

मातॄर् अन्ये पितॄन् अन्ये भ्रातॄन् अन्ये विचुक्रुशुः । (११५।१)

केचिद् ऊचुर् न तत् क्रुद्धैर् धार्तराष्ट्रैः कृतं रणे ॥ (११५।२)

यत् कृतं नः प्रसुप्तानां रक्षोभिः क्रूरकर्मभिः । (११६।१)

असांनिध्याद्धि पार्थानाम् इदं नः कदनं कृतम् ॥ (११६।२)

न देवासुरगन्धर्वैर् न यक्षैर् न च राक्षसैः । (११७।१)

शक्यो विजेतुं कौन्तेयो गोप्ता यस्य जनार्दनः ॥ (११७।२)

ब्रह्मण्यः सत्यवाग् दान्तः सर्वभूतानुकम्पकः । (११८।१)

न च सुप्तं प्रमत्तं वा न्यस्तशस्त्रं कृताञ्जलिम् । (११८।२)

धावन्तं मुक्तकेशं वा हन्ति पार्थो धनंजयः ॥ (११८।३)

तद् इदं नः कृतं घोरं रक्षोभिः क्रूरकर्मभिः । (११९।१)

इति लालप्यमानाः स्म शेरते बहवो जनाः ॥ (११९।२)

स्तनतां च मनुष्याणाम् अपरेषां च कूजताम् । (१२०।१)

ततो मुहूर्तात् प्राशाम्यत् स शब्दस्तुमुलो महान् ॥ (१२०।२)

शोणितव्यतिषिक्तायां वसुधायां च भूमिप । (१२१।१)

तद् रजस्तुमुलं घोरं क्षणेनान्तरधीयत ॥ (१२१।२)

संवेष्टमानान् उद्विग्नान्निरुत्साहान् सहस्रशः । (१२२।१)

न्यपातयन्नरान् क्रुद्धः पशून् पशुपतिर् यथा ॥ (१२२।२)

अन्योन्यं सम्परिष्वज्य शयानान् द्रवतो ऽपरान् । (१२३।१)

संलीनान् युध्यमानांश्च सर्वान् द्रौणिर् अपोथयत् ॥ (१२३।२)

दह्यमाना हुताशेन वध्यमानाश्च तेन ते । (१२४।१)

परस्परं तदा योधा अनयन् यमसादनम् ॥ (१२४।२)

तस्या रजन्यास्त्वर्धेन पाण्डवानां महद् बलम् । (१२५।१)

गमयामास राजेन्द्र द्रौणिर् यमनिवेशनम् ॥ (१२५।२)

निशाचराणां सत्त्वानां स रात्रिर् हर्षवर्धिनी । (१२६।१)

आसीन्नरगजाश्वानां रौद्री क्षयकरी भृशम् ॥ (१२६।२)

तत्रादृश्यन्त रक्षांसि पिशाचाश्च पृथग्विधाः । (१२७।१)

खादन्तो नरमांसानि पिबन्तः शोणितानि च ॥ (१२७।२)

करालाः पिङ्गला रौद्राः शैलदन्ता रजस्वलाः । (१२८।१)

जटिला दीर्घसक्थाश्च पञ्चपादा महोदराः ॥ (१२८।२)

पश्चाद् अङ्गुलयो रूक्षा विरूपा भैरवस्वनाः । (१२९।१)

घटजानवो ऽतिह्रस्वाश्च नीलकण्ठा विभीषणाः ॥ (१२९।२)

सपुत्रदाराः सुक्रूरा दुर्दर्शनसुनिर्घृणाः । (१३०।१)

विविधानि च रूपाणि तत्रादृश्यन्त रक्षसाम् ॥ (१३०।२)

पीत्वा च शोणितं हृष्टाः प्रानृत्यन् गणशो ऽपरे । (१३१।१)

इदं वरम् इदं मेध्यम् इदं स्वाद्विति चाब्रुवन् ॥ (१३१।२)

मेदोमज्जास्थिरक्तानां वसानां च भृशासिताः । (१३२।१)

परमांसानि खादन्तः क्रव्यादा मांसजीविनः ॥ (१३२।२)

वसां चाप्यपरे पीत्वा पर्यधावन् विकुक्षिलाः । (१३३।१)

नानावक्त्रास्तथा रौद्राः क्रव्यादाः पिशिताशिनः ॥ (१३३।२)

अयुतानि च तत्रासन् प्रयुतान्यर्बुदानि च । (१३४।१)

रक्षसां घोररूपाणां महतां क्रूरकर्मणाम् ॥ (१३४।२)

मुदितानां वितृप्तानां तस्मिन्महति वैशसे । (१३५।१)

समेतानि बहून्यासन् भूतानि च जनाधिप ॥ (१३५।२)

प्रत्यूषकाले शिबिरात् प्रतिगन्तुम् इयेष सः । (१३६।१)

नृशोणितावसिक्तस्य द्रौणेर् आसीद् असित्सरुः । (१३६।२)

पाणिना सह संश्लिष्ट एकीभूत इव प्रभो ॥ (१३६।३)

स निःशेषान् अरीन् कृत्वा विरराज जनक्षये । (१३७।१)

युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावकः ॥ (१३७।२)

यथाप्रतिज्ञं तत् कर्म कृत्वा द्रौणायनिः प्रभो । (१३८।१)

दुर्गमां पदवीं कृत्वा पितुर् आसीद् गतज्वरः ॥ (१३८।२)

यथैव संसुप्तजने शिबिरे प्राविशन्निशि । (१३९।१)

तथैव हत्वा निःशब्दे निश्चक्राम नरर्षभः ॥ (१३९।२)

निष्क्रम्य शिबिरात् तस्मात् ताभ्यां संगम्य वीर्यवान् । (१४०।१)

आचख्यौ कर्म तत् सर्वं हृष्टः संहर्षयन् विभो ॥ (१४०।२)

तावप्याचख्यतुस्तस्मै प्रियं प्रियकरौ तदा । (१४१।१)

पाञ्चालान् सृञ्जयांश्चैव विनिकृत्तान् सहस्रशः । (१४१।२)

प्रीत्या चोच्चैर् उदक्रोशंस्तथैवास्फोटयंस्तलान् ॥ (१४१।३)

एवंविधा हि सा रात्रिः सोमकानां जनक्षये । (१४२।१)

प्रसुप्तानां प्रमत्तानाम् आसीत् सुभृशदारुणा ॥ (१४२।२)

असंशयं हि कालस्य पर्यायो दुरतिक्रमः । (१४३।१)

तादृशा निहता यत्र कृत्वास्माकं जनक्षयम् ॥ (१४३।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (१४४।१)

प्राग् एव सुमहत् कर्म द्रौणिर् एतन्महारथः । (१४४।२)

नाकरोद् ईदृशं कस्मान्मत्पुत्रविजये धृतः ॥ (१४४।३)

अथ कस्माद्धते क्षत्रे कर्मेदं कृतवान् असौ । (१४५।१)

द्रोणपुत्रो महेष्वासस्तन्मे शंसितुम् अर्हसि ॥ (१४५।२)

संजय उवाच । (१४६।१)

तेषां नूनं भयान्नासौ कृतवान् कुरुनन्दन । (१४६।२)

असांनिध्याद्धि पार्थानां केशवस्य च धीमतः ॥ (१४६।३)

सात्यकेश्चापि कर्मेदं द्रोणपुत्रेण साधितम् । (१४७।१)

न हि तेषां समक्षं तान् हन्याद् अपि मरुत्पतिः ॥ (१४७।२)

एतद् ईदृशकं वृत्तं राजन् सुप्तजने विभो । (१४८।१)

ततो जनक्षयं कृत्वा पाण्डवानां महात्ययम् । (१४८।२)

दिष्ट्या दिष्ट्येति चान्योन्यं समेत्योचुर् महारथाः ॥ (१४८।३)

पर्यष्वजत् ततो द्रौणिस्ताभ्यां च प्रतिनन्दितः । (१४९।१)

इदं हर्षाच्च सुमहद् आददे वाक्यम् उत्तमम् ॥ (१४९।२)

पाञ्चाला निहताः सर्वे द्रौपदेयाश्च सर्वशः । (१५०।१)

सोमका मत्स्यशेषाश्च सर्वे विनिहता मया ॥ (१५०।२)

इदानीं कृतकृत्याः स्म याम तत्रैव माचिरम् । (१५१।१)

यदि जीवति नो राजा तस्मै शंसामहे प्रियम् ॥ (१५१।२)