महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 81

1059 of 1995 · 97 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

अर्जुने सैन्धवं प्राप्ते भारद्वाजेन संवृताः । (१।२)

arjune saindhavaṃ prāpte bhāradvājena saṃvṛtāḥ |

1.3१.३

पाञ्चालाः कुरुभिः सार्धं किम् अकुर्वत संजय ॥ (१।३)

pāñcālāḥ kurubhiḥ sārdhaṃ kim akurvata saṃjaya ||

2.1२.१

संजय उवाच । (२।१)

saṃjaya uvāca

2.2२.२

अपराह्णे महाराज संग्रामे लोमहर्षणे । (२।२)

aparāhṇe mahārāja saṃgrāme lomaharṣaṇe |

2.3२.३

पाञ्चालानां कुरूणां च द्रोणे द्यूतम् अवर्तत ॥ (२।३)

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca droṇe dyūtam avartata ||

3.1३.१

पाञ्चाला हि जिघांसन्तो द्रोणं संहृष्टचेतसः । (३।१)

pāñcālā hi jighāṃsanto droṇaṃ saṃhṛṣṭacetasaḥ |

3.2३.२

अभ्यवर्षन्त गर्जन्तः शरवर्षाणि मारिष ॥ (३।२)

abhyavarṣanta garjantaḥ śaravarṣāṇi māriṣa ||

4.1४.१

ततः सुतुमुलस्तेषां संग्रामो ऽवर्तताद्भुतः । (४।१)

tataḥ sutumulasteṣāṃ saṃgrāmo 'vartatādbhutaḥ |

4.2४.२

पाञ्चालानां कुरूणां च घोरो देवासुरोपमः ॥ (४।२)

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca ghoro devāsuropamaḥ ||

5.1५.१

सर्वे द्रोणरथं प्राप्य पाञ्चालाः पाण्डवैः सह । (५।१)

sarve droṇarathaṃ prāpya pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha |

5.2५.२

तद् अनीकं बिभित्सन्तो महास्त्राणि व्यदर्शयन् ॥ (५।२)

tad anīkaṃ bibhitsanto mahāstrāṇi vyadarśayan ||

6.1६.१

द्रोणस्य रथपर्यन्तं रथिनो रथम् आस्थिताः । (६।१)

droṇasya rathaparyantaṃ rathino ratham āsthitāḥ |

6.2६.२

कम्पयन्तो ऽभ्यवर्तन्त वेगम् आस्थाय मध्यमम् ॥ (६।२)

kampayanto 'bhyavartanta vegam āsthāya madhyamam ||

7.1७.१

तम् अभ्यगाद् बृहत्क्षत्रः केकयानां महारथः । (७।१)

tam abhyagād bṛhatkṣatraḥ kekayānāṃ mahārathaḥ |

7.2७.२

प्रवपन्निशितान् बाणान्महेन्द्राशनिसंनिभान् ॥ (७।२)

pravapanniśitān bāṇānmahendrāśanisaṃnibhān ||

8.1८.१

तं तु प्रत्युदियाच्छीघ्रं क्षेमधूर्तिर् महायशाः । (८।१)

taṃ tu pratyudiyācchīghraṃ kṣemadhūrtir mahāyaśāḥ |

8.2८.२

विमुञ्चन्निशितान् बाणाञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (८।२)

vimuñcanniśitān bāṇāñ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

9.1९.१

धृष्टकेतुश्च चेदीनाम् ऋषभो ऽतिबलोदितः । (९।१)

dhṛṣṭaketuśca cedīnām ṛṣabho 'tibaloditaḥ |

9.2९.२

त्वरितो ऽभ्यद्रवद् द्रोणं महेन्द्र इव शम्बरम् ॥ (९।२)

tvarito 'bhyadravad droṇaṃ mahendra iva śambaram ||

10.1१०.१

तम् आपतन्तं सहसा व्यादितास्यम् इवान्तकम् । (१०।१)

tam āpatantaṃ sahasā vyāditāsyam ivāntakam |

10.2१०.२

वीरधन्वा महेष्वासस्त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ (१०।२)

vīradhanvā maheṣvāsastvaramāṇaḥ samabhyayāt ||

11.1११.१

युधिष्ठिरं महाराज जिगीषुं समवस्थितम् । (११।१)

yudhiṣṭhiraṃ mahārāja jigīṣuṃ samavasthitam |

11.2११.२

सहानीकं ततो द्रोणो न्यवारयत वीर्यवान् ॥ (११।२)

sahānīkaṃ tato droṇo nyavārayata vīryavān ||

12.1१२.१

नकुलं कुशलं युद्धे पराक्रान्तं पराक्रमी । (१२।१)

nakulaṃ kuśalaṃ yuddhe parākrāntaṃ parākramī |

12.2१२.२

अभ्यगच्छत् समायान्तं विकर्णस्ते सुतः प्रभो ॥ (१२।२)

abhyagacchat samāyāntaṃ vikarṇaste sutaḥ prabho ||

13.1१३.१

सहदेवं तथायान्तं दुर्मुखः शत्रुकर्शनः । (१३।१)

sahadevaṃ tathāyāntaṃ durmukhaḥ śatrukarśanaḥ |

13.2१३.२

शरैर् अनेकसाहस्रैः समवाकिरद् आशुगैः ॥ (१३।२)

śarair anekasāhasraiḥ samavākirad āśugaiḥ ||

14.1१४.१

सात्यकिं तु नरव्याघ्रं व्याघ्रदत्तस्त्ववारयत् । (१४।१)

sātyakiṃ tu naravyāghraṃ vyāghradattastvavārayat |

14.2१४.२

शरैः सुनिशितैस्तीक्ष्णैः कम्पयन् वै मुहुर् मुहुः ॥ (१४।२)

śaraiḥ suniśitaistīkṣṇaiḥ kampayan vai muhur muhuḥ ||

15.1१५.१

द्रौपदेयान्नरव्याघ्रान्मुञ्चतः सायकोत्तमान् । (१५।१)

draupadeyānnaravyāghrānmuñcataḥ sāyakottamān |

15.2१५.२

संरब्धान् रथिनां श्रेष्ठान् सौमदत्तिर् अवारयत् ॥ (१५।२)

saṃrabdhān rathināṃ śreṣṭhān saumadattir avārayat ||

16.1१६.१

भीमसेनं तथा क्रुद्धं भीमरूपो भयानकम् । (१६।१)

bhīmasenaṃ tathā kruddhaṃ bhīmarūpo bhayānakam |

16.2१६.२

प्रत्यवारयद् आयान्तम् आर्श्यशृङ्गिर् महारथः ॥ (१६।२)

pratyavārayad āyāntam ārśyaśṛṅgir mahārathaḥ ||

17.1१७.१

तयोः समभवद् युद्धं नरराक्षसयोर् मृधे । (१७।१)

tayoḥ samabhavad yuddhaṃ nararākṣasayor mṛdhe |

17.2१७.२

यादृग् एव पुरा वृत्तं रामरावणयोर् नृप ॥ (१७।२)

yādṛg eva purā vṛttaṃ rāmarāvaṇayor nṛpa ||

18.1१८.१

ततो युधिष्ठिरो द्रोणं नवत्या नतपर्वणाम् । (१८।१)

tato yudhiṣṭhiro droṇaṃ navatyā nataparvaṇām |

18.2१८.२

आजघ्ने भरतश्रेष्ठ सर्वमर्मसु भारत ॥ (१८।२)

ājaghne bharataśreṣṭha sarvamarmasu bhārata ||

19.1१९.१

तं द्रोणः पञ्चविंशत्या निजघान स्तनान्तरे । (१९।१)

taṃ droṇaḥ pañcaviṃśatyā nijaghāna stanāntare |

19.2१९.२

रोषितो भरतश्रेष्ठ कौन्तेयेन यशस्विना ॥ (१९।२)

roṣito bharataśreṣṭha kaunteyena yaśasvinā ||

20.1२०.१

भूय एव तु विंशत्या सायकानां समाचिनोत् । (२०।१)

bhūya eva tu viṃśatyā sāyakānāṃ samācinot |

20.2२०.२

साश्वसूतध्वजं द्रोणः पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ (२०।२)

sāśvasūtadhvajaṃ droṇaḥ paśyatāṃ sarvadhanvinām ||

21.1२१.१

ताञ् शरान् द्रोणमुक्तांस्तु शरवर्षेण पाण्डवः । (२१।१)

tāñ śarān droṇamuktāṃstu śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ |

21.2२१.२

अवारयत धर्मात्मा दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ (२१।२)

avārayata dharmātmā darśayan pāṇilāghavam ||

22.1२२.१

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो धर्मराजस्य संयुगे । (२२।१)

tato droṇo bhṛśaṃ kruddho dharmarājasya saṃyuge |

22.2२२.२

चिछेद सहसा धन्वी धनुस्तस्य महात्मनः ॥ (२२।२)

cicheda sahasā dhanvī dhanustasya mahātmanaḥ ||

23.1२३.१

अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथः । (२३।१)

athainaṃ chinnadhanvānaṃ tvaramāṇo mahārathaḥ |

23.2२३.२

शरैर् अनेकसाहस्रैः पूरयामास सर्वतः ॥ (२३।२)

śarair anekasāhasraiḥ pūrayāmāsa sarvataḥ ||

24.1२४.१

अदृश्यं दृश्य राजानं भारद्वाजस्य सायकैः । (२४।१)

adṛśyaṃ dṛśya rājānaṃ bhāradvājasya sāyakaiḥ |

24.2२४.२

सर्वभूतान्यमन्यन्त हतम् एव युधिष्ठिरम् ॥ (२४।२)

sarvabhūtānyamanyanta hatam eva yudhiṣṭhiram ||

25.1२५.१

केचिच्चैनम् अमन्यन्त तथा वै विमुखीकृतम् । (२५।१)

keciccainam amanyanta tathā vai vimukhīkṛtam |

25.2२५.२

हृतो राजेति राजेन्द्र ब्राह्मणेन यशस्विना ॥ (२५।२)

hṛto rājeti rājendra brāhmaṇena yaśasvinā ||

26.1२६.१

स कृच्छ्रं परमं प्राप्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः । (२६।१)

sa kṛcchraṃ paramaṃ prāpto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |

26.2२६.२

त्यक्त्वा तत् कार्मुकं छिन्नं भारद्वाजेन संयुगे । (२६।२)

tyaktvā tat kārmukaṃ chinnaṃ bhāradvājena saṃyuge |

26.3२६.३

आददे ऽन्यद् धनुर् दिव्यं भारघ्नं वेगवत्तरम् ॥ (२६।३)

ādade 'nyad dhanur divyaṃ bhāraghnaṃ vegavattaram ||

27.1२७.१

ततस्तान् सायकान् सर्वान् द्रोणमुक्तान् सहस्रशः । (२७।१)

tatastān sāyakān sarvān droṇamuktān sahasraśaḥ |

27.2२७.२

चिछेद समरे वीरस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२७।२)

cicheda samare vīrastad adbhutam ivābhavat ||

28.1२८.१

छित्त्वा च ताञ् शरान् राजा क्रोधसंरक्तलोचनः । (२८।१)

chittvā ca tāñ śarān rājā krodhasaṃraktalocanaḥ |

28.2२८.२

शक्तिं जग्राह समरे गिरीणाम् अपि दारणीम् । (२८।२)

śaktiṃ jagrāha samare girīṇām api dāraṇīm |

28.3२८.३

स्वर्णदण्डां महाघोराम् अष्टघण्टां भयावहाम् ॥ (२८।३)

svarṇadaṇḍāṃ mahāghorām aṣṭaghaṇṭāṃ bhayāvahām ||

29.1२९.१

समुत्क्षिप्य च तां हृष्टो ननाद बलवद् बली । (२९।१)

samutkṣipya ca tāṃ hṛṣṭo nanāda balavad balī |

29.2२९.२

नादेन सर्वभूतानि त्रासयन्न् इव भारत ॥ (२९।२)

nādena sarvabhūtāni trāsayann iva bhārata ||

30.1३०.१

शक्तिं समुद्यतां दृष्ट्वा धर्मराजेन संयुगे । (३०।१)

śaktiṃ samudyatāṃ dṛṣṭvā dharmarājena saṃyuge |

30.2३०.२

स्वस्ति द्रोणाय सहसा सर्वभूतान्यथाब्रुवन् ॥ (३०।२)

svasti droṇāya sahasā sarvabhūtānyathābruvan ||

31.1३१.१

सा राजभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसंनिभा । (३१।१)

sā rājabhujanirmuktā nirmuktoragasaṃnibhā |

31.2३१.२

प्रज्वालयन्ती गगनं दिशश्च विदिशस्तथा । (३१।२)

prajvālayantī gaganaṃ diśaśca vidiśastathā |

31.3३१.३

द्रोणान्तिकम् अनुप्राप्ता दीप्तास्या पन्नगी यथा ॥ (३१।३)

droṇāntikam anuprāptā dīptāsyā pannagī yathā ||

32.1३२.१

ताम् आपतन्तीं सहसा प्रेक्ष्य द्रोणो विशां पते । (३२।१)

tām āpatantīṃ sahasā prekṣya droṇo viśāṃ pate |

32.2३२.२

प्रादुश्चक्रे ततो ब्राह्मम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः ॥ (३२।२)

prāduścakre tato brāhmam astram astravidāṃ varaḥ ||

33.1३३.१

तद् अस्त्रं भस्मसात् कृत्वा तां शक्तिं घोरदर्शनाम् । (३३।१)

tad astraṃ bhasmasāt kṛtvā tāṃ śaktiṃ ghoradarśanām |

33.2३३.२

जगाम स्यन्दनं तूर्णं पाण्डवस्य यशस्विनः ॥ (३३।२)

jagāma syandanaṃ tūrṇaṃ pāṇḍavasya yaśasvinaḥ ||

34.1३४.१

ततो युधिष्ठिरो राजा द्रोणास्त्रं तत् समुद्यतम् । (३४।१)

tato yudhiṣṭhiro rājā droṇāstraṃ tat samudyatam |

34.2३४.२

अशामयन्महाप्राज्ञो ब्रह्मास्त्रेणैव भारत ॥ (३४।२)

aśāmayanmahāprājño brahmāstreṇaiva bhārata ||

35.1३५.१

विव्याध च रणे द्रोणं पञ्चभिर् नतपर्वभिः । (३५।१)

vivyādha ca raṇe droṇaṃ pañcabhir nataparvabhiḥ |

35.2३५.२

क्षुरप्रेण च तीक्ष्णेन चिछेदास्य महद् धनुः ॥ (३५।२)

kṣurapreṇa ca tīkṣṇena cichedāsya mahad dhanuḥ ||

36.1३६.१

तद् अपास्य धनुश्छिन्नं द्रोणः क्षत्रियमर्दनः । (३६।१)

tad apāsya dhanuśchinnaṃ droṇaḥ kṣatriyamardanaḥ |

36.2३६.२

गदां चिक्षेप सहसा धर्मपुत्राय मारिष ॥ (३६।२)

gadāṃ cikṣepa sahasā dharmaputrāya māriṣa ||

37.1३७.१

ताम् आपतन्तीं सहसा गदां दृष्ट्वा युधिष्ठिरः । (३७।१)

tām āpatantīṃ sahasā gadāṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ |

37.2३७.२

गदाम् एवाग्रहीत् क्रुद्धश्चिक्षेप च परंतपः ॥ (३७।२)

gadām evāgrahīt kruddhaścikṣepa ca paraṃtapaḥ ||

38.1३८.१

ते गदे सहसा मुक्ते समासाद्य परस्परम् । (३८।१)

te gade sahasā mukte samāsādya parasparam |

38.2३८.२

संघर्षात् पावकं मुक्त्वा समेयातां महीतले ॥ (३८।२)

saṃgharṣāt pāvakaṃ muktvā sameyātāṃ mahītale ||

39.1३९.१

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो धर्मराजस्य मारिष । (३९।१)

tato droṇo bhṛśaṃ kruddho dharmarājasya māriṣa |

39.2३९.२

चतुर्भिर् निशितैस्तीक्ष्णैर् हयाञ् जघ्ने शरोत्तमैः ॥ (३९।२)

caturbhir niśitaistīkṣṇair hayāñ jaghne śarottamaiḥ ||

40.1४०.१

धनुश्चैकेन बाणेन चिछेदेन्द्रध्वजोपमम् । (४०।१)

dhanuścaikena bāṇena cichedendradhvajopamam |

40.2४०.२

केतुम् एकेन चिछेद पाण्डवं चार्दयत् त्रिभिः ॥ (४०।२)

ketum ekena cicheda pāṇḍavaṃ cārdayat tribhiḥ ||

41.1४१.१

हताश्वात् तु रथात् तूर्णम् अवप्लुत्य युधिष्ठिरः । (४१।१)

hatāśvāt tu rathāt tūrṇam avaplutya yudhiṣṭhiraḥ |

41.2४१.२

तस्थावूर्ध्वभुजो राजा व्यायुधो भरतर्षभ ॥ (४१।२)

tasthāvūrdhvabhujo rājā vyāyudho bharatarṣabha ||

42.1४२.१

विरथं तं समालोक्य व्यायुधं च विशेषतः । (४२।१)

virathaṃ taṃ samālokya vyāyudhaṃ ca viśeṣataḥ |

42.2४२.२

द्रोणो व्यमोहयच्छत्रून् सर्वसैन्यानि चाभिभो ॥ (४२।२)

droṇo vyamohayacchatrūn sarvasainyāni cābhibho ||

43.1४३.१

मुञ्चन्न् इषुगणांस्तीक्ष्णांल् लघुहस्तो दृढव्रतः । (४३।१)

muñcann iṣugaṇāṃstīkṣṇāṃl laghuhasto dṛḍhavrataḥ |

43.2४३.२

अभिदुद्राव राजानं सिंहो मृगम् इवोल्बणः ॥ (४३।२)

abhidudrāva rājānaṃ siṃho mṛgam ivolbaṇaḥ ||

44.1४४.१

तम् अभिद्रुतम् आलोक्य द्रोणेनामित्रघातिना । (४४।१)

tam abhidrutam ālokya droṇenāmitraghātinā |

44.2४४.२

हा हेति सहसा शब्दः पाण्डूनां समजायत ॥ (४४।२)

hā heti sahasā śabdaḥ pāṇḍūnāṃ samajāyata ||

45.1४५.१

हृतो राजा हृतो राजा भारद्वाजेन मारिष । (४५।१)

hṛto rājā hṛto rājā bhāradvājena māriṣa |

45.2४५.२

इत्यासीत् सुमहाञ् शब्दः पाण्डुसैन्यस्य सर्वतः ॥ (४५।२)

ityāsīt sumahāñ śabdaḥ pāṇḍusainyasya sarvataḥ ||

46.1४६.१

ततस्त्वरितम् आरुह्य सहदेवरथं नृपः । (४६।१)

tatastvaritam āruhya sahadevarathaṃ nṛpaḥ |

46.2४६.२

अपायाज्जवनैर् अश्वैः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (४६।२)

apāyājjavanair aśvaiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 81

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit