महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 54

1032 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तां निशां दुःखशोकार्तौ श्वसन्ताविव चोरगौ । (१।२)

tāṃ niśāṃ duḥkhaśokārtau śvasantāviva coragau |

1.3१.३

निद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनंजयौ ॥ (१।३)

nidrāṃ naivopalebhāte vāsudevadhanaṃjayau ||

2.1२.१

नरनारायणौ क्रुद्धौ ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । (२।१)

naranārāyaṇau kruddhau jñātvā devāḥ savāsavāḥ |

2.2२.२

व्यथिताश् चिन्तयामासुः किंस्विद् एतद् भविष्यति ॥ (२।२)

vyathitāś cintayāmāsuḥ kiṃsvid etad bhaviṣyati ||

3.1३.१

ववुश्च दारुणा वाता रूक्षा घोराभिशंसिनः । (३।१)

vavuśca dāruṇā vātā rūkṣā ghorābhiśaṃsinaḥ |

3.2३.२

सकबन्धस्तथादित्ये परिघः समदृश्यत ॥ (३।२)

sakabandhastathāditye parighaḥ samadṛśyata ||

4.1४.१

शुष्काशन्यश्च निष्पेतुः सनिर्घाताः सविद्युतः । (४।१)

śuṣkāśanyaśca niṣpetuḥ sanirghātāḥ savidyutaḥ |

4.2४.२

चचाल चापि पृथिवी सशैलवनकानना ॥ (४।२)

cacāla cāpi pṛthivī saśailavanakānanā ||

5.1५.१

चुक्षुभुश्च महाराज सागरा मकरालयाः । (५।१)

cukṣubhuśca mahārāja sāgarā makarālayāḥ |

5.2५.२

प्रतिस्रोतः प्रवृत्ताश्च तथा गन्तुं समुद्रगाः ॥ (५।२)

pratisrotaḥ pravṛttāśca tathā gantuṃ samudragāḥ ||

6.1६.१

रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तम् अधरोत्तरम् । (६।१)

rathāśvanaranāgānāṃ pravṛttam adharottaram |

6.2६.२

क्रव्यादानां प्रमोदार्थं यमराष्ट्रविवृद्धये ॥ (६।२)

kravyādānāṃ pramodārthaṃ yamarāṣṭravivṛddhaye ||

7.1७.१

वाहनानि शकृन्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्च ह । (७।१)

vāhanāni śakṛnmūtre mumucū ruruduśca ha |

7.2७.२

तान् दृष्ट्वा दारुणान् सर्वान् उत्पातांल् लोमहर्षणान् ॥ (७।२)

tān dṛṣṭvā dāruṇān sarvān utpātāṃl lomaharṣaṇān ||

8.1८.१

सर्वे ते व्यथिताः सैन्यास्त्वदीया भरतर्षभ । (८।१)

sarve te vyathitāḥ sainyāstvadīyā bharatarṣabha |

8.2८.२

श्रुत्वा महाबलस्योग्रां प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः ॥ (८।२)

śrutvā mahābalasyogrāṃ pratijñāṃ savyasācinaḥ ||

9.1९.१

अथ कृष्णं महाबाहुर् अब्रवीत् पाकशासनिः । (९।१)

atha kṛṣṇaṃ mahābāhur abravīt pākaśāsaniḥ |

9.2९.२

आश्वासय सुभद्रां त्वं भगिनीं स्नुषया सह ॥ (९।२)

āśvāsaya subhadrāṃ tvaṃ bhaginīṃ snuṣayā saha ||

10.1१०.१

स्नुषा श्वश्व्रानघायस्ते विशोके कुरु माधव । (१०।१)

snuṣā śvaśvrānaghāyaste viśoke kuru mādhava |

10.2१०.२

साम्ना सत्येन युक्तेन वचसाश्वासय प्रभो ॥ (१०।२)

sāmnā satyena yuktena vacasāśvāsaya prabho ||

11.1११.१

ततो ऽर्जुनगृहं गत्वा वासुदेवः सुदुर्मनाः । (११।१)

tato 'rjunagṛhaṃ gatvā vāsudevaḥ sudurmanāḥ |

11.2११.२

भगिनीं पुत्रशोकार्ताम् आश्वासयत दुःखिताम् ॥ (११।२)

bhaginīṃ putraśokārtām āśvāsayata duḥkhitām ||

12.1१२.१

मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि कुमारं प्रति सस्नुषा । (१२।१)

mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi kumāraṃ prati sasnuṣā |

12.2१२.२

सर्वेषां प्राणिनां भीरु निष्ठैषा कालनिर्मिता ॥ (१२।२)

sarveṣāṃ prāṇināṃ bhīru niṣṭhaiṣā kālanirmitā ||

13.1१३.१

कुले जातस्य वीरस्य क्षत्रियस्य विशेषतः । (१३।१)

kule jātasya vīrasya kṣatriyasya viśeṣataḥ |

13.2१३.२

सदृशं मरणं ह्येतत् तव पुत्रस्य मा शुचः ॥ (१३।२)

sadṛśaṃ maraṇaṃ hyetat tava putrasya mā śucaḥ ||

14.1१४.१

दिष्ट्या महारथो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः । (१४।१)

diṣṭyā mahāratho vīraḥ pitustulyaparākramaḥ |

14.2१४.२

क्षात्रेण विधिना प्राप्तो वीराभिलषितां गतिम् ॥ (१४।२)

kṣātreṇa vidhinā prāpto vīrābhilaṣitāṃ gatim ||

15.1१५.१

जित्वा सुबहुशः शत्रून् प्रेषयित्वा च मृत्यवे । (१५।१)

jitvā subahuśaḥ śatrūn preṣayitvā ca mṛtyave |

15.2१५.२

गतः पुण्यकृतां लोकान् सर्वकामदुहो ऽक्षयान् ॥ (१५।२)

gataḥ puṇyakṛtāṃ lokān sarvakāmaduho 'kṣayān ||

16.1१६.१

तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन प्रज्ञयापि च । (१६।१)

tapasā brahmacaryeṇa śrutena prajñayāpi ca |

16.2१६.२

सन्तो यां गतिम् इच्छन्ति प्राप्तस्तां तव पुत्रकः ॥ (१६।२)

santo yāṃ gatim icchanti prāptastāṃ tava putrakaḥ ||

17.1१७.१

वीरसूर् वीरपत्नी त्वं वीरश्वशुरबान्धवा । (१७।१)

vīrasūr vīrapatnī tvaṃ vīraśvaśurabāndhavā |

17.2१७.२

मा शुचस्तनयं भद्रे गतः स परमां गतिम् ॥ (१७।२)

mā śucastanayaṃ bhadre gataḥ sa paramāṃ gatim ||

18.1१८.१

प्राप्स्यते चाप्यसौ क्षुद्रः सैन्धवो बालघातकः । (१८।१)

prāpsyate cāpyasau kṣudraḥ saindhavo bālaghātakaḥ |

18.2१८.२

अस्यावलेपस्य फलं ससुहृद्गणबान्धवः ॥ (१८।२)

asyāvalepasya phalaṃ sasuhṛdgaṇabāndhavaḥ ||

19.1१९.१

व्युष्टायां तु वरारोहे रजन्यां पापकर्मकृत् । (१९।१)

vyuṣṭāyāṃ tu varārohe rajanyāṃ pāpakarmakṛt |

19.2१९.२

न हि मोक्ष्यति पार्थात् स प्रविष्टो ऽप्यमरावतीम् ॥ (१९।२)

na hi mokṣyati pārthāt sa praviṣṭo 'pyamarāvatīm ||

20.1२०.१

श्वः शिरः श्रोष्यसे तस्य सैन्धवस्य रणे हृतम् । (२०।१)

śvaḥ śiraḥ śroṣyase tasya saindhavasya raṇe hṛtam |

20.2२०.२

समन्तपञ्चकाद् बाह्यं विशोका भव मा रुदः ॥ (२०।२)

samantapañcakād bāhyaṃ viśokā bhava mā rudaḥ ||

21.1२१.१

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गतः शूरः सतां गतिम् । (२१।१)

kṣatradharmaṃ puraskṛtya gataḥ śūraḥ satāṃ gatim |

21.2२१.२

यां वयं प्राप्नुयामेह ये चान्ये शस्त्रजीविनः ॥ (२१।२)

yāṃ vayaṃ prāpnuyāmeha ye cānye śastrajīvinaḥ ||

22.1२२.१

व्यूढोरस्को महाबाहुर् अनिवर्ती वरप्रणुत् । (२२।१)

vyūḍhorasko mahābāhur anivartī varapraṇut |

22.2२२.२

गतस्तव वरारोहे पुत्रः स्वर्गं ज्वरं जहि ॥ (२२।२)

gatastava varārohe putraḥ svargaṃ jvaraṃ jahi ||

23.1२३.१

अनु जातश्च पितरं मातृपक्षं च वीर्यवान् । (२३।१)

anu jātaśca pitaraṃ mātṛpakṣaṃ ca vīryavān |

23.2२३.२

सहस्रशो रिपून् हत्वा हतः शूरो महारथः ॥ (२३।२)

sahasraśo ripūn hatvā hataḥ śūro mahārathaḥ ||

24.1२४.१

आश्वासय स्नुषां राज्ञि मा शुचः क्षत्रिये भृशम् । (२४।१)

āśvāsaya snuṣāṃ rājñi mā śucaḥ kṣatriye bhṛśam |

24.2२४.२

श्वः प्रियं सुमहच्छ्रुत्वा विशोका भव नन्दिनि ॥ (२४।२)

śvaḥ priyaṃ sumahacchrutvā viśokā bhava nandini ||

25.1२५.१

यत् पार्थेन प्रतिज्ञातं तत् तथा न तद् अन्यथा । (२५।१)

yat pārthena pratijñātaṃ tat tathā na tad anyathā |

25.2२५.२

चिकीर्षितं हि ते भर्तुर् न भवेज्जातु निष्फलम् ॥ (२५।२)

cikīrṣitaṃ hi te bhartur na bhavejjātu niṣphalam ||

26.1२६.१

यदि च मनुजपन्नगाः पिशाचा रजनिचराः पतगाः सुरासुराश्च । (२६।१)

yadi ca manujapannagāḥ piśācā rajanicarāḥ patagāḥ surāsurāśca |

26.2२६.२

रणगतम् अभियान्ति सिन्धुराजं न स भविता सह तैर् अपि प्रभाते ॥ (२६।२)

raṇagatam abhiyānti sindhurājaṃ na sa bhavitā saha tair api prabhāte ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit