MBh, 3, 99
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः स वज्री बलिभिर् दैवतैर् अभिरक्षितः । (१।२)
tataḥ sa vajrī balibhir daivatair abhirakṣitaḥ |
आसीत् सुतुमुलः शब्दः शरीरेष्व् अभिपात्यताम् ॥ (४।२)
āsīt sutumulaḥ śabdaḥ śarīreṣv abhipātyatām ||
शिरोभिः प्रपतद्भिश् च अन्तरिक्षान् महीतलम् । (५।१)
śirobhiḥ prapatadbhiś ca antarikṣān mahītalam |
तालैर् इव महीपाल वृन्ताद् भ्रष्टैर् अदृश्यत ॥ (५।२)
tālair iva mahīpāla vṛntād bhraṣṭair adṛśyata ||
न शेकुस् त्रिदशाः सोढुं ते भग्नाः प्राद्रवन् भयात् ॥ (७।२)
na śekus tridaśāḥ soḍhuṃ te bhagnāḥ prādravan bhayāt ||
तान् दृष्ट्वा द्रवतो भीतान् सहस्राक्षः पुरंदरः । (८।१)
tān dṛṣṭvā dravato bhītān sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ |
तं शक्रं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः । (९।१)
taṃ śakraṃ kaśmalāviṣṭaṃ dṛṣṭvā viṣṇuḥ sanātanaḥ |
स्वतेजो व्यदधाच्छक्रे बलम् अस्य विवर्धयन् ॥ (९।२)
svatejo vyadadhācchakre balam asya vivardhayan ||
विष्णुनाप्यायितं शक्रं दृष्ट्वा देवगणास्ततः । (१०।१)
viṣṇunāpyāyitaṃ śakraṃ dṛṣṭvā devagaṇāstataḥ |
स्वं स्वं तेजः समादध्युस् तथा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः ॥ (१०।२)
svaṃ svaṃ tejaḥ samādadhyus tathā brahmarṣayo 'malāḥ ||
स समाप्यायितः शक्रो विष्णुना दैवतैः सह । (११।१)
sa samāpyāyitaḥ śakro viṣṇunā daivataiḥ saha |
ज्ञात्वा बलस्थं त्रिदशाधिपं तु ननाद वृत्रो महतो निनादान् । (१२।१)
jñātvā balasthaṃ tridaśādhipaṃ tu nanāda vṛtro mahato ninādān |
तस्य प्रणादेन धरा दिशश्च खं द्यौर् नगाश् चापि चचाल सर्वम् ॥ (१२।२)
tasya praṇādena dharā diśaśca khaṃ dyaur nagāś cāpi cacāla sarvam ||
ततो महेन्द्रः परमाभितप्तः श्रुत्वा रवं घोररूपं महान्तम् । (१३।१)
tato mahendraḥ paramābhitaptaḥ śrutvā ravaṃ ghorarūpaṃ mahāntam |
भये निमग्नस् त्वरितं मुमोच वज्रं महत् तस्य वधाय राजन् ॥ (१३।२)
bhaye nimagnas tvaritaṃ mumoca vajraṃ mahat tasya vadhāya rājan ||
स शक्रवज्राभिहतः पपात महासुरः काञ्चनमाल्यधारी । (१४।१)
sa śakravajrābhihataḥ papāta mahāsuraḥ kāñcanamālyadhārī |
यथा महाञ्शैलवरः पुरस्तात् स मन्दरो विष्णुकरात् प्रमुक्तः ॥ (१४।२)
yathā mahāñśailavaraḥ purastāt sa mandaro viṣṇukarāt pramuktaḥ ||
तस्मिन् हते दैत्यवरे भयार्तः शक्रः प्रदुद्राव सरः प्रवेष्टुम् । (१५।१)
tasmin hate daityavare bhayārtaḥ śakraḥ pradudrāva saraḥ praveṣṭum |
वज्रं न मेने स्वकरात् प्रमुक्तं वृत्रं हतं चापि भयान् न मेने ॥ (१५।२)
vajraṃ na mene svakarāt pramuktaṃ vṛtraṃ hataṃ cāpi bhayān na mene ||
सर्वे च देवा मुदिताः प्रहृष्टा महर्षयश्चेन्द्रम् अभिष्टुवन्तः । (१६।१)
sarve ca devā muditāḥ prahṛṣṭā maharṣayaścendram abhiṣṭuvantaḥ |
सर्वांश्च दैत्यांस् त्वरिताः समेत्य जघ्नुः सुरा वृत्रवधाभितप्तान् ॥ (१६।२)
sarvāṃśca daityāṃs tvaritāḥ sametya jaghnuḥ surā vṛtravadhābhitaptān ||
ते वध्यमानास् त्रिदशैस् तदानीं समुद्रम् एवाविविशुर् भयार्ताः । (१७।१)
te vadhyamānās tridaśais tadānīṃ samudram evāviviśur bhayārtāḥ |
प्रविश्य चैवोदधिम् अप्रमेयं झषाकुलं रत्नसमाकुलं च ॥ (१७।२)
praviśya caivodadhim aprameyaṃ jhaṣākulaṃ ratnasamākulaṃ ca ||
तदा स्म मन्त्रं सहिताः प्रचक्रुस् त्रैलोक्यनाशार्थम् अभिस्मयन्तः । (१८।१)
tadā sma mantraṃ sahitāḥ pracakrus trailokyanāśārtham abhismayantaḥ |
तत्र स्म केचिन्मतिनिश्चयज्ञास् तांस् तान् उपायान् अनुवर्णयन्ति ॥ (१८।२)
tatra sma kecinmatiniścayajñās tāṃs tān upāyān anuvarṇayanti ||
तेषां तु तत्र क्रमकालयोगाद् घोरा मतिश् चिन्तयतां बभूव । (१९।१)
teṣāṃ tu tatra kramakālayogād ghorā matiś cintayatāṃ babhūva |
ये सन्ति विद्यातपसोपपन्नास् तेषां विनाशः प्रथमं तु कार्यः ॥ (१९।२)
ye santi vidyātapasopapannās teṣāṃ vināśaḥ prathamaṃ tu kāryaḥ ||
लोका हि सर्वे तपसा ध्रियन्ते तस्मात् त्वरध्वं तपसः क्षयाय । (२०।१)
lokā hi sarve tapasā dhriyante tasmāt tvaradhvaṃ tapasaḥ kṣayāya |
ये सन्ति केचिद्धि वसुंधरायां तपस्विनो धर्मविदश् च तज्ज्ञाः । (२०।२)
ye santi keciddhi vasuṃdharāyāṃ tapasvino dharmavidaś ca tajjñāḥ |
तेषां वधः क्रियतां क्षिप्रम् एव तेषु प्रनष्टेषु जगत् प्रनष्टम् ॥ (२०।३)
teṣāṃ vadhaḥ kriyatāṃ kṣipram eva teṣu pranaṣṭeṣu jagat pranaṣṭam ||
एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः । (२१।१)
evaṃ hi sarve gatabuddhibhāvā jagadvināśe paramaprahṛṣṭāḥ |
दुर्गं समाश्रित्य महोर्मिमन्तं रत्नाकरं वरुणस्यालयं स्म ॥ (२१।२)
durgaṃ samāśritya mahormimantaṃ ratnākaraṃ varuṇasyālayaṃ sma ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.