महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 8

1843 of 1995 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संवर्त उवाच । (१।१)

saṃvarta uvāca

1.2१.२

गिरेर् हिमवतः पृष्ठे मुञ्जवान्नाम पर्वतः । (१।२)

girer himavataḥ pṛṣṭhe muñjavānnāma parvataḥ |

1.3१.३

तप्यते यत्र भगवांस्तपो नित्यम् उमापतिः ॥ (१।३)

tapyate yatra bhagavāṃstapo nityam umāpatiḥ ||

2.1२.१

वनस्पतीनां मूलेषु टङ्केषु शिखरेषु च । (२।१)

vanaspatīnāṃ mūleṣu ṭaṅkeṣu śikhareṣu ca |

2.2२.२

गुहासु शैलराजस्य यथाकामं यथासुखम् ॥ (२।२)

guhāsu śailarājasya yathākāmaṃ yathāsukham ||

3.1३.१

उमासहायो भगवान् यत्र नित्यं महेश्वरः । (३।१)

umāsahāyo bhagavān yatra nityaṃ maheśvaraḥ |

3.2३.२

आस्ते शूली महातेजा नानाभूतगणावृतः ॥ (३।२)

āste śūlī mahātejā nānābhūtagaṇāvṛtaḥ ||

4.1४.१

तत्र रुद्राश्च साध्याश्च विश्वे ऽथ वसवस्तथा । (४।१)

tatra rudrāśca sādhyāśca viśve 'tha vasavastathā |

4.2४.२

यमश्च वरुणश्चैव कुबेरश्च सहानुगः ॥ (४।२)

yamaśca varuṇaścaiva kuberaśca sahānugaḥ ||

5.1५.१

भूतानि च पिशाचाश्च नासत्यावश्विनावपि । (५।१)

bhūtāni ca piśācāśca nāsatyāvaśvināvapi |

5.2५.२

गन्धर्वाप्सरसश्चैव यक्षा देवर्षयस्तथा ॥ (५।२)

gandharvāpsarasaścaiva yakṣā devarṣayastathā ||

6.1६.१

आदित्या मरुतश्चैव यातुधानाश्च सर्वशः । (६।१)

ādityā marutaścaiva yātudhānāśca sarvaśaḥ |

6.2६.२

उपासन्ते महात्मानं बहुरूपम् उमापतिम् ॥ (६।२)

upāsante mahātmānaṃ bahurūpam umāpatim ||

7.1७.१

रमते भगवांस्तत्र कुबेरानुचरैः सह । (७।१)

ramate bhagavāṃstatra kuberānucaraiḥ saha |

7.2७.२

विकृतैर् विकृताकारैः क्रीडद्भिः पृथिवीपते । (७।२)

vikṛtair vikṛtākāraiḥ krīḍadbhiḥ pṛthivīpate |

7.3७.३

श्रिया ज्वलन् दृश्यते वै बालादित्यसमद्युतिः ॥ (७।३)

śriyā jvalan dṛśyate vai bālādityasamadyutiḥ ||

8.1८.१

न रूपं दृश्यते तस्य संस्थानं वा कथंचन । (८।१)

na rūpaṃ dṛśyate tasya saṃsthānaṃ vā kathaṃcana |

8.2८.२

निर्देष्टुं प्राणिभिः कैश्चित् प्राकृतैर् मांसलोचनैः ॥ (८।२)

nirdeṣṭuṃ prāṇibhiḥ kaiścit prākṛtair māṃsalocanaiḥ ||

9.1९.१

नोष्णं न शिशिरं तत्र न वायुर् न च भास्करः । (९।१)

noṣṇaṃ na śiśiraṃ tatra na vāyur na ca bhāskaraḥ |

9.2९.२

न जरा क्षुत्पिपासे वा न मृत्युर् न भयं नृप ॥ (९।२)

na jarā kṣutpipāse vā na mṛtyur na bhayaṃ nṛpa ||

10.1१०.१

तस्य शैलस्य पार्श्वेषु सर्वेषु जयतां वर । (१०।१)

tasya śailasya pārśveṣu sarveṣu jayatāṃ vara |

10.2१०.२

धातवो जातरूपस्य रश्मयः सवितुर् यथा ॥ (१०।२)

dhātavo jātarūpasya raśmayaḥ savitur yathā ||

11.1११.१

रक्ष्यन्ते ते कुबेरस्य सहायैर् उद्यतायुधैः । (११।१)

rakṣyante te kuberasya sahāyair udyatāyudhaiḥ |

11.2११.२

चिकीर्षद्भिः प्रियं राजन् कुबेरस्य महात्मनः ॥ (११।२)

cikīrṣadbhiḥ priyaṃ rājan kuberasya mahātmanaḥ ||

12.1१२.१

तस्मै भगवते कृत्वा नमः शर्वाय वेधसे । (१२।१)

tasmai bhagavate kṛtvā namaḥ śarvāya vedhase |

12.2१२.२

रुद्राय शितिकण्ठाय सुरूपाय सुवर्चसे ॥ (१२।२)

rudrāya śitikaṇṭhāya surūpāya suvarcase ||

13.1१३.१

कपर्दिने करालाय हर्यक्ष्णे वरदाय च । (१३।१)

kapardine karālāya haryakṣṇe varadāya ca |

13.2१३.२

त्र्यक्ष्णे पूष्णो दन्तभिदे वामनाय शिवाय च ॥ (१३।२)

tryakṣṇe pūṣṇo dantabhide vāmanāya śivāya ca ||

14.1१४.१

याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शंकराय च । (१४।१)

yāmyāyāvyaktakeśāya sadvṛtte śaṃkarāya ca |

14.2१४.२

क्षेम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च ॥ (१४।२)

kṣemyāya harinetrāya sthāṇave puruṣāya ca ||

15.1१५.१

हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च । (१५।१)

harikeśāya muṇḍāya kṛśāyottāraṇāya ca |

15.2१५.२

भास्कराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ॥ (१५।२)

bhāskarāya sutīrthāya devadevāya raṃhase ||

16.1१६.१

उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे । (१६।१)

uṣṇīṣiṇe suvaktrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe |

16.2१६.२

गिरिशाय प्रशान्ताय यतये चीरवाससे ॥ (१६।२)

giriśāya praśāntāya yataye cīravāsase ||

17.1१७.१

बिल्वदण्डाय सिद्धाय सर्वदण्डधराय च । (१७।१)

bilvadaṇḍāya siddhāya sarvadaṇḍadharāya ca |

17.2१७.२

मृगव्याधाय महते धन्विने ऽथ भवाय च ॥ (१७।२)

mṛgavyādhāya mahate dhanvine 'tha bhavāya ca ||

18.1१८.१

वराय सौम्यवक्त्राय पशुहस्ताय वर्षिणे । (१८।१)

varāya saumyavaktrāya paśuhastāya varṣiṇe |

18.2१८.२

हिरण्यबाहवे राजन्न् उग्राय पतये दिशाम् ॥ (१८।२)

hiraṇyabāhave rājann ugrāya pataye diśām ||

19.1१९.१

पशूनां पतये चैव भूतानां पतये तथा । (१९।१)

paśūnāṃ pataye caiva bhūtānāṃ pataye tathā |

19.2१९.२

वृषाय मातृभक्ताय सेनान्ये मध्यमाय च ॥ (१९।२)

vṛṣāya mātṛbhaktāya senānye madhyamāya ca ||

20.1२०.१

स्रुवहस्ताय पतये धन्विने भार्गवाय च । (२०।१)

sruvahastāya pataye dhanvine bhārgavāya ca |

20.2२०.२

अजाय कृष्णनेत्राय विरूपाक्षाय चैव ह ॥ (२०।२)

ajāya kṛṣṇanetrāya virūpākṣāya caiva ha ||

21.1२१.१

तीक्ष्णदंष्ट्राय तीक्ष्णाय वैश्वानरमुखाय च । (२१।१)

tīkṣṇadaṃṣṭrāya tīkṣṇāya vaiśvānaramukhāya ca |

21.2२१.२

महाद्युतये ऽनङ्गाय सर्वाङ्गाय प्रजावते ॥ (२१।२)

mahādyutaye 'naṅgāya sarvāṅgāya prajāvate ||

22.1२२.१

तथा शुक्राधिपतये पृथवे कृत्तिवाससे । (२२।१)

tathā śukrādhipataye pṛthave kṛttivāsase |

22.2२२.२

कपालमालिने नित्यं सुवर्णमुकुटाय च ॥ (२२।२)

kapālamāline nityaṃ suvarṇamukuṭāya ca ||

23.1२३.१

महादेवाय कृष्णाय त्र्यम्बकायानघाय च । (२३।१)

mahādevāya kṛṣṇāya tryambakāyānaghāya ca |

23.2२३.२

क्रोधनाय नृशंसाय मृदवे बाहुशालिने ॥ (२३।२)

krodhanāya nṛśaṃsāya mṛdave bāhuśāline ||

24.1२४.१

दण्डिने तप्ततपसे तथैव क्रूरकर्मणे । (२४।१)

daṇḍine taptatapase tathaiva krūrakarmaṇe |

24.2२४.२

सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च । (२४।२)

sahasraśirase caiva sahasracaraṇāya ca |

24.3२४.३

नमः स्वधास्वरूपाय बहुरूपाय दंष्ट्रिणे ॥ (२४।३)

namaḥ svadhāsvarūpāya bahurūpāya daṃṣṭriṇe ||

25.1२५.१

पिनाकिनं महादेवं महायोगिनम् अव्ययम् । (२५।१)

pinākinaṃ mahādevaṃ mahāyoginam avyayam |

25.2२५.२

त्रिशूलपाणिं वरदं त्र्यम्बकं भुवनेश्वरम् ॥ (२५।२)

triśūlapāṇiṃ varadaṃ tryambakaṃ bhuvaneśvaram ||

26.1२६.१

त्रिपुरघ्नं त्रिनयनं त्रिलोकेशं महौजसम् । (२६।१)

tripuraghnaṃ trinayanaṃ trilokeśaṃ mahaujasam |

26.2२६.२

प्रभवं सर्वभूतानां धारणं धरणीधरम् ॥ (२६।२)

prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ dhāraṇaṃ dharaṇīdharam ||

27.1२७.१

ईशानं शंकरं सर्वं शिवं विश्वेश्वरं भवम् । (२७।१)

īśānaṃ śaṃkaraṃ sarvaṃ śivaṃ viśveśvaraṃ bhavam |

27.2२७.२

उमापतिं पशुपतिं विश्वरूपं महेश्वरम् ॥ (२७।२)

umāpatiṃ paśupatiṃ viśvarūpaṃ maheśvaram ||

28.1२८.१

विरूपाक्षं दशभुजं तिष्यगोवृषभध्वजम् । (२८।१)

virūpākṣaṃ daśabhujaṃ tiṣyagovṛṣabhadhvajam |

28.2२८.२

उग्रं स्थाणुं शिवं घोरं शर्वं गौरीशम् ईश्वरम् ॥ (२८।२)

ugraṃ sthāṇuṃ śivaṃ ghoraṃ śarvaṃ gaurīśam īśvaram ||

29.1२९.१

शितिकण्ठम् अजं शुक्रं पृथुं पृथुहरं हरम् । (२९।१)

śitikaṇṭham ajaṃ śukraṃ pṛthuṃ pṛthuharaṃ haram |

29.2२९.२

विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपम् उमापतिम् ॥ (२९।२)

viśvarūpaṃ virūpākṣaṃ bahurūpam umāpatim ||

30.1३०.१

प्रणम्य शिरसा देवम् अनङ्गाङ्गहरं हरम् । (३०।१)

praṇamya śirasā devam anaṅgāṅgaharaṃ haram |

30.2३०.२

शरण्यं शरणं याहि महादेवं चतुर्मुखम् ॥ (३०।२)

śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yāhi mahādevaṃ caturmukham ||

31.1३१.१

एवं कृत्वा नमस्तस्मै महादेवाय रंहसे । (३१।१)

evaṃ kṛtvā namastasmai mahādevāya raṃhase |

31.2३१.२

महात्मने क्षितिपते तत् सुवर्णम् अवाप्स्यसि । (३१।२)

mahātmane kṣitipate tat suvarṇam avāpsyasi |

31.3३१.३

सुवर्णम् आहरिष्यन्तस्तत्र गच्छन्तु ते नराः ॥ (३१।३)

suvarṇam āhariṣyantastatra gacchantu te narāḥ ||

32.1३२.१

व्यास उवाच । (३२।१)

vyāsa uvāca

32.2३२.२

इत्युक्तः स वचस्तस्य चक्रे कारंधमात्मजः । (३२।२)

ityuktaḥ sa vacastasya cakre kāraṃdhamātmajaḥ |

32.3३२.३

ततो ऽतिमानुषं सर्वं चक्रे यज्ञस्य संविधिम् । (३२।३)

tato 'timānuṣaṃ sarvaṃ cakre yajñasya saṃvidhim |

32.4३२.४

सौवर्णानि च भाण्डानि संचक्रुस्तत्र शिल्पिनः ॥ (३२।४)

sauvarṇāni ca bhāṇḍāni saṃcakrustatra śilpinaḥ ||

33.1३३.१

बृहस्पतिस्तु तां श्रुत्वा मरुत्तस्य महीपतेः । (३३।१)

bṛhaspatistu tāṃ śrutvā maruttasya mahīpateḥ |

33.2३३.२

समृद्धिम् अति देवेभ्यः संतापम् अकरोद् भृशम् ॥ (३३।२)

samṛddhim ati devebhyaḥ saṃtāpam akarod bhṛśam ||

34.1३४.१

स तप्यमानो वैवर्ण्यं कृशत्वं चागमत् परम् । (३४।१)

sa tapyamāno vaivarṇyaṃ kṛśatvaṃ cāgamat param |

34.2३४.२

भविष्यति हि मे शत्रुः संवर्तो वसुमान् इति ॥ (३४।२)

bhaviṣyati hi me śatruḥ saṃvarto vasumān iti ||

35.1३५.१

तं श्रुत्वा भृशसंतप्तं देवराजो बृहस्पतिम् । (३५।१)

taṃ śrutvā bhṛśasaṃtaptaṃ devarājo bṛhaspatim |

35.2३५.२

अभिगम्यामरवृतः प्रोवाचेदं वचस्तदा ॥ (३५।२)

abhigamyāmaravṛtaḥ provācedaṃ vacastadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit