महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 52

1887 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तथा प्रयान्तं वार्ष्णेयं द्वारकां भरतर्षभाः । (१।२)

tathā prayāntaṃ vārṣṇeyaṃ dvārakāṃ bharatarṣabhāḥ |

1.3१.३

परिष्वज्य न्यवर्तन्त सानुयात्राः परंतपाः ॥ (१।३)

pariṣvajya nyavartanta sānuyātrāḥ paraṃtapāḥ ||

2.1२.१

पुनः पुनश्च वार्ष्णेयं पर्यष्वजत फल्गुनः । (२।१)

punaḥ punaśca vārṣṇeyaṃ paryaṣvajata phalgunaḥ |

2.2२.२

आ चक्षुर्विषयाच्चैनं ददर्श च पुनः पुनः ॥ (२।२)

ā cakṣurviṣayāccainaṃ dadarśa ca punaḥ punaḥ ||

3.1३.१

कृच्छ्रेणैव च तां पार्थो गोविन्दे विनिवेशिताम् । (३।१)

kṛcchreṇaiva ca tāṃ pārtho govinde viniveśitām |

3.2३.२

संजहार तदा दृष्टिं कृष्णश्चाप्यपराजितः ॥ (३।२)

saṃjahāra tadā dṛṣṭiṃ kṛṣṇaścāpyaparājitaḥ ||

4.1४.१

तस्य प्रयाणे यान्यासन्निमित्तानि महात्मनः । (४।१)

tasya prayāṇe yānyāsannimittāni mahātmanaḥ |

4.2४.२

बहून्यद्भुतरूपाणि तानि मे गदतः शृणु ॥ (४।२)

bahūnyadbhutarūpāṇi tāni me gadataḥ śṛṇu ||

5.1५.१

वायुर् वेगेन महता रथस्य पुरतो ववौ । (५।१)

vāyur vegena mahatā rathasya purato vavau |

5.2५.२

कुर्वन्निःशर्करं मार्गं विरजस्कम् अकण्टकम् ॥ (५।२)

kurvanniḥśarkaraṃ mārgaṃ virajaskam akaṇṭakam ||

6.1६.१

ववर्ष वासवश्चापि तोयं शुचि सुगन्धि च । (६।१)

vavarṣa vāsavaścāpi toyaṃ śuci sugandhi ca |

6.2६.२

दिव्यानि चैव पुष्पाणि पुरतः शार्ङ्गधन्वनः ॥ (६।२)

divyāni caiva puṣpāṇi purataḥ śārṅgadhanvanaḥ ||

7.1७.१

स प्रयातो महाबाहुः समेषु मरुधन्वसु । (७।१)

sa prayāto mahābāhuḥ sameṣu marudhanvasu |

7.2७.२

ददर्शाथ मुनिश्रेष्ठम् उत्तङ्कम् अमितौजसम् ॥ (७।२)

dadarśātha muniśreṣṭham uttaṅkam amitaujasam ||

8.1८.१

स तं सम्पूज्य तेजस्वी मुनिं पृथुललोचनः । (८।१)

sa taṃ sampūjya tejasvī muniṃ pṛthulalocanaḥ |

8.2८.२

पूजितस्तेन च तदा पर्यपृच्छद् अनामयम् ॥ (८।२)

pūjitastena ca tadā paryapṛcchad anāmayam ||

9.1९.१

स पृष्टः कुशलं तेन सम्पूज्य मधुसूदनम् । (९।१)

sa pṛṣṭaḥ kuśalaṃ tena sampūjya madhusūdanam |

9.2९.२

उत्तङ्को ब्राह्मणश्रेष्ठस्ततः पप्रच्छ माधवम् ॥ (९।२)

uttaṅko brāhmaṇaśreṣṭhastataḥ papraccha mādhavam ||

10.1१०.१

कच्चिच्छौरे त्वया गत्वा कुरुपाण्डवसद्म तत् । (१०।१)

kaccicchaure tvayā gatvā kurupāṇḍavasadma tat |

10.2१०.२

कृतं सौभ्रात्रम् अचलं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (१०।२)

kṛtaṃ saubhrātram acalaṃ tanme vyākhyātum arhasi ||

11.1११.१

अभिसंधाय तान् वीरान् उपावृत्तो ऽसि केशव । (११।१)

abhisaṃdhāya tān vīrān upāvṛtto 'si keśava |

11.2११.२

संबन्धिनः सुदयितान् सततं वृष्णिपुंगव ॥ (११।२)

saṃbandhinaḥ sudayitān satataṃ vṛṣṇipuṃgava ||

12.1१२.१

कच्चित् पाण्डुसुताः पञ्च धृतराष्ट्रस्य चात्मजाः । (१२।१)

kaccit pāṇḍusutāḥ pañca dhṛtarāṣṭrasya cātmajāḥ |

12.2१२.२

लोकेषु विहरिष्यन्ति त्वया सह परंतप ॥ (१२।२)

lokeṣu vihariṣyanti tvayā saha paraṃtapa ||

13.1१३.१

स्वराष्ट्रेषु च राजानः कच्चित् प्राप्स्यन्ति वै सुखम् । (१३।१)

svarāṣṭreṣu ca rājānaḥ kaccit prāpsyanti vai sukham |

13.2१३.२

कौरवेषु प्रशान्तेषु त्वया नाथेन माधव ॥ (१३।२)

kauraveṣu praśānteṣu tvayā nāthena mādhava ||

14.1१४.१

या मे संभावना तात त्वयि नित्यम् अवर्तत । (१४।१)

yā me saṃbhāvanā tāta tvayi nityam avartata |

14.2१४.२

अपि सा सफला कृष्ण कृता ते भरतान् प्रति ॥ (१४।२)

api sā saphalā kṛṣṇa kṛtā te bharatān prati ||

15.1१५.१

वासुदेव उवाच । (१५।१)

vāsudeva uvāca

15.2१५.२

कृतो यत्नो मया ब्रह्मन् सौभ्रात्रे कौरवान् प्रति । (१५।२)

kṛto yatno mayā brahman saubhrātre kauravān prati |

15.3१५.३

न चाशक्यन्त संधातुं ते ऽधर्मरुचयो मया ॥ (१५।३)

na cāśakyanta saṃdhātuṃ te 'dharmarucayo mayā ||

16.1१६.१

ततस्ते निधनं प्राप्ताः सर्वे ससुतबान्धवाः । (१६।१)

tataste nidhanaṃ prāptāḥ sarve sasutabāndhavāḥ |

16.2१६.२

न दिष्टम् अभ्यतिक्रान्तुं शक्यं बुद्ध्या बलेन वा । (१६।२)

na diṣṭam abhyatikrāntuṃ śakyaṃ buddhyā balena vā |

16.3१६.३

महर्षे विदितं नूनं सर्वम् एतत् तवानघ ॥ (१६।३)

maharṣe viditaṃ nūnaṃ sarvam etat tavānagha ||

17.1१७.१

ते ऽत्यक्रामन्मतिं मह्यं भीष्मस्य विदुरस्य च । (१७।१)

te 'tyakrāmanmatiṃ mahyaṃ bhīṣmasya vidurasya ca |

17.2१७.२

ततो यमक्षयं जग्मुः समासाद्येतरेतरम् ॥ (१७।२)

tato yamakṣayaṃ jagmuḥ samāsādyetaretaram ||

18.1१८.१

पञ्च वै पाण्डवाः शिष्टा हतमित्रा हतात्मजाः । (१८।१)

pañca vai pāṇḍavāḥ śiṣṭā hatamitrā hatātmajāḥ |

18.2१८.२

धार्तराष्ट्राश्च निहताः सर्वे ससुतबान्धवाः ॥ (१८।२)

dhārtarāṣṭrāśca nihatāḥ sarve sasutabāndhavāḥ ||

19.1१९.१

इत्युक्तवचने कृष्णे भृशं क्रोधसमन्वितः । (१९।१)

ityuktavacane kṛṣṇe bhṛśaṃ krodhasamanvitaḥ |

19.2१९.२

उत्तङ्कः प्रत्युवाचैनं रोषाद् उत्फाल्य लोचने ॥ (१९।२)

uttaṅkaḥ pratyuvācainaṃ roṣād utphālya locane ||

20.1२०.१

यस्माच्छक्तेन ते कृष्ण न त्राताः कुरुपाण्डवाः । (२०।१)

yasmācchaktena te kṛṣṇa na trātāḥ kurupāṇḍavāḥ |

20.2२०.२

संबन्धिनः प्रियास्तस्माच्छप्स्ये ऽहं त्वाम् असंशयम् ॥ (२०।२)

saṃbandhinaḥ priyāstasmācchapsye 'haṃ tvām asaṃśayam ||

21.1२१.१

न च ते प्रसभं यस्मात् ते निगृह्य निवर्तिताः । (२१।१)

na ca te prasabhaṃ yasmāt te nigṛhya nivartitāḥ |

21.2२१.२

तस्मान्मन्युपरीतस्त्वां शप्स्यामि मधुसूदन ॥ (२१।२)

tasmānmanyuparītastvāṃ śapsyāmi madhusūdana ||

22.1२२.१

त्वया हि शक्तेन सता मिथ्याचारेण माधव । (२२।१)

tvayā hi śaktena satā mithyācāreṇa mādhava |

22.2२२.२

उपचीर्णाः कुरुश्रेष्ठा यस्त्वेतान् समुपेक्षथाः ॥ (२२।२)

upacīrṇāḥ kuruśreṣṭhā yastvetān samupekṣathāḥ ||

23.1२३.१

वासुदेव उवाच । (२३।१)

vāsudeva uvāca

23.2२३.२

शृणु मे विस्तरेणेदं यद् वक्ष्ये भृगुनन्दन । (२३।२)

śṛṇu me vistareṇedaṃ yad vakṣye bhṛgunandana |

23.3२३.३

गृहाणानुनयं चापि तपस्वी ह्यसि भार्गव ॥ (२३।३)

gṛhāṇānunayaṃ cāpi tapasvī hyasi bhārgava ||

24.1२४.१

श्रुत्वा त्वम् एतद् अध्यात्मं मुञ्चेथाः शापम् अद्य वै । (२४।१)

śrutvā tvam etad adhyātmaṃ muñcethāḥ śāpam adya vai |

24.2२४.२

न च मां तपसाल्पेन शक्तो ऽभिभवितुं पुमान् ॥ (२४।२)

na ca māṃ tapasālpena śakto 'bhibhavituṃ pumān ||

25.1२५.१

न च ते तपसो नाशम् इच्छामि जपतां वर । (२५।१)

na ca te tapaso nāśam icchāmi japatāṃ vara |

25.2२५.२

तपस्ते सुमहद् दीप्तं गुरवश्चापि तोषिताः ॥ (२५।२)

tapaste sumahad dīptaṃ guravaścāpi toṣitāḥ ||

26.1२६.१

कौमारं ब्रह्मचर्यं ते जानामि द्विजसत्तम । (२६।१)

kaumāraṃ brahmacaryaṃ te jānāmi dvijasattama |

26.2२६.२

दुःखार्जितस्य तपसस्तस्मान्नेच्छामि ते व्ययम् ॥ (२६।२)

duḥkhārjitasya tapasastasmānnecchāmi te vyayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit