भीम उवाच । (१।१)

पौरोगवो ब्रुवाणो ऽहं बल्लवो नाम नामतः । (१।२)

उपस्थास्यामि राजानं विराटम् इति मे मतिः । (१।३)

रसान्नानाविधांश्चापि स्वादुवन्मधुरांस्तथा ॥ (१।४)

सूपान् अस्य करिष्यामि कुशलो ऽस्मि महानसे । (२।१)

कृतपूर्वाणि यैर् अस्य व्यञ्जनानि सुशिक्षितैः । (२।२)

तान् अप्यभिभविष्यामि प्रीतिं संजनयन्न् अहम् । (२।३)

पूर्वम् अप्राशितांस्तेन कर्तास्मि सगुणान्वितान् । (२।४)

स्वादु व्यञ्जनम् आस्वाद्य मन्ये प्रीतो भविष्यति । (२।५)

कृतकृत्या हि ये तस्य भविष्यन्ति सुशिक्षिताः ॥ (२।६)

आहरिष्यामि दारूणां निचयान्महतो ऽपि च । (३।१)

तत् प्रेक्ष्य विपुलं कर्म राजा प्रीतो भविष्यति । (३।२)

अमानुषाणि कुर्वाणं तानि कर्माणि भारत । (३।३)

राज्ञस्तस्य परिप्रेष्या मंस्यन्ते मां यथा नृपम् । (३।४)

भक्ष्यान्नरसपानानां भविष्यामि तथेश्वरः । (३।५)

द्विपान् सिंहान् हनिष्यामि क्रीडार्थं तस्य पार्थिव । (३।६)

योधान् अन्यान् हनिष्यामि प्रीतिं तस्य विवर्धयन् ॥ (३।७)

द्विपा वा बलिनो राजन् वृषभा वा महाबलाः । (४।१)

विनिग्राह्या यदि मया निग्रहीष्यामि तान् अपि । (४।२)

वृषो वा महिषो वापि नागो वा षाष्टिहायनः । (४।३)

सिंहो व्याघ्रो यदा चास्य ग्रहीतव्यो भविष्यति । (४।४)

तान् सर्वान् दुर्ग्रहान् अन्यैर् आशीविषविषोपमान् । (४।५)

बलाद् अहं ग्रहीष्यामि मत्स्यराजस्य पश्यतः ॥ (४।६)

ये च केचिन्नियोत्स्यन्ति समाजेषु नियोधकाः । (५।१)

ये च तस्य महामल्लाः समरेष्वपराजिताः । (५।२)

कृतप्रतापा बहुशो राज्ञः प्रात्ययिका बले । (५।३)

रङ्गोपजीविनः साराः परेषां च भयावहाः । (५।४)

तान् अहं निहनिष्यामि प्रीतिं तस्य विवर्धयन् ॥ (५।५)

न त्वेतान् युध्यमानान् वै हनिष्यामि कथंचन । (६।१)

तथैतान् युध्यमानो ऽहं निहनिष्यामि सर्वशः । (६।२)

तथैतान् पातयिष्यामि यथा यास्यन्ति न क्षयम् । (६।३)

आरालिका वा सूदा वा ये ऽस्य युक्ता महानसे । (६।४)

तान् अहं प्रीणयिष्यामि मनुष्यान् स्वेन कर्मणा ॥ (६।५)

आरालिको गोविकर्ता सूपकर्ता नियोधकः । (७।१)

आसं युधिष्ठिरस्याहम् इति वक्ष्यामि पृच्छतः ॥ (७।२)

आत्मानम् आत्मना रक्षंश्चरिष्यामि विशां पते । (८।१)

विराटनगरे छन्नो मत्स्यराजसमीपतः । (८।२)

इत्येतत् प्रतिजानामि विहरिष्याम्यहं यथा ॥ (८।३)

युधिष्ठिर उवाच । (९।१)

यम् अग्निर् ब्राह्मणो भूत्वा समागच्छन्नृणां वरम् । (९।२)

दिधक्षुः खाण्डवं दावं दाशार्हसहितं पुरा ॥ (९।३)

महाबलं महाबाहुम् अजितं कुरुनन्दनम् । (१०।१)

सो ऽयं किं कर्म कौन्तेयः करिष्यति धनंजयः ॥ (१०।२)

यो ऽयम् आसाद्य तं दावं तर्पयामास पावकम् । (११।१)

विजित्यैकरथेनेन्द्रं हत्वा पन्नगराक्षसान् । (११।२)

वासुकेः सर्पराजस्य स्वसारं हृतवांश्च यः । (११।३)

श्रेष्ठः प्रतियुधां नाम सो ऽर्जुनः किं करिष्यति । (११।४)

पर्वतानां च हिमवान् कुरुक्षेत्रं च तीर्थतः । (११।५)

ग्रहाणाम् अपि शीतांशुर् गरुडः पक्षिणाम् अपि । (११।६)

वायुर् बलवतां श्रेष्ठस्तापसो भृगुसत्तमः ॥ (११।७)

सूर्यः प्रतपतां श्रेष्ठो द्विपदां ब्राह्मणो वरः । (१२।१)

आशीविषश्च सर्पाणाम् अग्निस्तेजस्विनां वरः ॥ (१२।२)

आयुधानां वरो वज्रः ककुद्मी च गवां वरः । (१३।१)

ह्रदानाम् उदधिः श्रेष्ठः पर्जन्यो वर्षतां वरः ॥ (१३।२)

धृतराष्ट्रश्च नागानां हस्तिष्वैरावतो वरः । (१४।१)

पुत्रः प्रियाणाम् अधिको भार्या च सुहृदां वरा । (१४।२)

माता गुरूणां प्रवरा वर्षतां जलदो वरः ॥ (१४।३)

यथैतानि विशिष्टानि जात्यां जात्यां वृकोदर । (१५।१)

एवं युवा गुडाकेशः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ (१५।२)

सो ऽयम् इन्द्राद् अनवरो वासुदेवाच्च भारत । (१६।१)

गाण्डीवधन्वा श्वेताश्वो बीभत्सुः किं करिष्यति ॥ (१६।२)

उषित्वा पञ्च वर्षाणि सहस्राक्षस्य वेश्मनि । (१७।१)

ब्रह्मचर्यव्रते युक्तः सर्वास्त्रेषूद्यतो ऽभवत् । (१७।२)

अस्त्रयोगं समाज्ञाय स्ववीर्यान्मानुषाद्भुतम् । (१७।३)

दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्तानि देवरूपेण भास्वता ॥ (१७।४)

यं मन्ये द्वादशं रुद्रम् आदित्यानां त्रयोदशम् । (१८।१)

वसूनां नवमं मन्ये ग्रहाणां दशमं तथा । (१८।२)

यस्य बाहू समौ दीर्घौ ज्याघातकठिनत्वचौ । (१८।३)

दक्षिणे चैव सव्ये च गवाम् इव वहः कृतः ॥ (१८।४)

हिमवान् इव शैलानां समुद्रः सरिताम् इव । (१९।१)

त्रिदशानां यथा शक्रो वसूनाम् इव हव्यवाट् । (१९।२)

ग्रहाणाम् इव वै सूर्यो नक्षत्राणां निशाकरः । (१९।३)

मेरुः सर्वगिरीणां च सर्पाणाम् इव वासुकिः ॥ (१९।४)

मृगाणाम् इव शार्दूलो गरुडः पतताम् इव । (२०।१)

वरः संनह्यमानानाम् अर्जुनः किं करिष्यति । (२०।२)

युधिष्ठिरः । (२०।३)

अग्निर् ब्राह्मणरूपेण प्रच्छन्नो ऽन्नम् अयाचत । (२०।४)

महाशनं ब्राह्मणं मां प्रमुञ्चार्जुन खाण्डवे । (२०।५)

संशुश्रुवे च धर्मात्मा यस्तम् अर्थं चकार ह । (२०।६)

तस्मै ब्राह्मणरूपाय हुताशाय महायशाः । (२०।७)

यस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वाश् चैकरथो ऽजयत् । (२०।८)

स भीमधन्वा श्वेताश्वः पाण्डवः किं करिष्यति । (२०।९)

आशीविषसमस्पर्शो नागानाम् इव वासुकिः । (२०।१०)

दृष्टीविष इवाहीनाम् अग्निस्तेजस्विनाम् इव । (२०।११)

समुद्र इव सिन्धूनां शैलानां हिमवान् इव । (२०।१२)

महेन्द्र इव देवानां दानवानां बलिर् यथा । (२०।१३)

सुप्रतीको गजानां च युग्यानां तुरगो यथा । (२०।१४)

कुबेर इव यक्षाणां मृगाणां केसरी यथा । (२०।१५)

राक्षसानां दशग्रीवो दैत्यानाम् इव शम्बरः । (२०।१६)

रुद्राणाम् इव कापाली विष्णुर् बलवताम् इव । (२०।१७)

रोषामर्षसमायुक्तो भुजंगानां च तक्षकः । (२०।१८)

वायुवेगबलोद्धूतो गरुडः पतताम् इव । (२०।१९)

तपताम् इव चादित्यः प्रजानां ब्राह्मणो यथा । (२०।२०)

ह्रदानाम् इव पातालं पर्जन्यो ददताम् इव । (२०।२१)

आयुधानां वरो वज्रः ककुद्मांश्च गवां वरः । (२०।२२)

धृतराष्ट्रश्च नागानां हस्तिष्वैरावतो वरः । (२०।२३)

पुत्रः प्रियाणाम् अधिको भार्या च सुहृदां वरा । (२०।२४)

गिरीणां प्रवरो मेरुर् देवानां मधुसूदनः । (२०।२५)

ग्रहाणां प्रवरश्चन्द्रः सरसां मानसो वरः । (२०।२६)

यथैतानि विशिष्टानि स्वस्यां जात्यां वृकोदर । (२०।२७)

एवं युवा गुडाकेशः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् । (२०।२८)

सो ऽयम् इन्द्राद् अनवमो वासुदेवाच्च भारत । (२०।२९)

उषित्वा पञ्च वर्षाणि सहस्राक्षस्य वेश्मनि । (२०।३०)

ब्रह्मचारी व्रते युक्तः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (२०।३१)

अवाप चास्त्रम् अस्रज्ञः सर्वं सर्वज्ञसंमतः । (२०।३२)

क्षिप्रं चाणुं च चित्रं च ध्रुवं च वदतां वरः । (२०।३३)

अनुज्ञातः सुरेन्द्रेण पुनः प्रत्यागतो महीम् । (२०।३४)

धार्तराष्ट्रविनाशाय पाण्डवानां जयाय च । (२०।३५)

यं मन्ये द्वादशं रुद्रम् आदित्यानां त्रयोदशम् । (२०।३६)

यस्य दीर्घौ समौ बाहू ज्याघातेन किणीकृतौ । (२०।३७)

दक्षिणं चैव सव्यं च वाहावनडुहो यथा । (२०।३८)

तलाङ्गुलित्राभ्युचितौ नागराजकरोपमौ । (२०।३९)

श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः । (२०।४०)

गाण्डीवधन्वा श्वेताश्वः किरीटी वानरध्वजः । (२०।४१)

किंरूपधारी किंकर्मा किंचेष्टः किंपराक्रमः । (२०।४२)

बीभत्सुर् भीमधन्वा च किं करिष्यति चार्जुनः । (२०।४३)

कुन्तीपुत्रो विराटस्य रंस्यते केन कर्मणा । (२०।४४)

गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो यथा । (२०।४५)

जनौ परिघसंकाशौ सदा मृदुतरौ शुभौ । (२०।४६)

वासुदेवसमौ लोके यशसा विक्रमेण च । (२०।४७)

सो ऽयं राज्ञो विराटस्य भवने भरतर्षभ । (२०।४८)

अर्जुन त्वं कथं कर्म तस्य राष्ट्रे चरिष्यसि ॥ (२०।४९)

अर्जुन उवाच । (२१।१)

प्रतिज्ञां षण्ढको ऽस्मीति करिष्यामि महीपते । (२१।२)

ज्याघातौ हि महान्तौ मे संवर्तुं नृप दुष्करौ । (२१।३)

शप्तो ऽहम् आसं पूर्वं वै उर्वश्या कारणान्तरे । (२१।४)

तच्छापं प्रेरयन् राजन् विहरिष्यामि भारत । (२१।५)

इमौ किणीकृतौ बाहू ज्याघाततलपीडनात् । (२१।६)

नित्यं कञ्चुकसंछन्नौ नान्यथा गोप्तुम् उत्सहे । (२१।७)

किं तु कार्यवशाद् एतद् आचरिष्यामि कुत्सितम् । (२१।८)

बाहू मे भरतश्रेष्ठ महाव्यञ्जनलक्षितौ । (२१।९)

वलयैश्छादयिष्यामि बाहू किणकृताविमौ । (२१।१०)

पिनद्धकम्बुः पाणिभ्यां तृतीयां प्रकृतिं गतः । (२१।११)

सो ऽहं क्लैब्येन वेषेण षण्ढको ऽहम् इति ब्रुवन् ॥ (२१।१२)

कर्णयोः प्रतिमुच्याहं कुण्डले ज्वलनोपमे । (२२।१)

वेणीकृतशिरा राजन्नाम्ना चैव बृहन्नडः ॥ (२२।२)

पठन्न् आख्यायिकां नाम स्त्रीभावेन पुनः पुनः । (२३।१)

रमयिष्ये महीपालम् अन्यांश्चान्तःपुरे जनान् ॥ (२३।२)

गीतं नृत्तं विचित्रं च वादित्रं विविधं तथा । (२४।१)

शिक्षयिष्याम्यहं राजन् विराटभवने स्त्रियः । (२४।२)

स्त्रीभावसमुदाचारो नृत्तगीतकथाश्रयैः ॥ (२४।३)

प्रजानां समुदाचारं बहु कर्मकृतं वदन् । (२५।१)

छादयिष्यामि कौन्तेय माययात्मानम् आत्मना ॥ (२५।२)

युधिष्ठिरस्य गेहे ऽस्मि द्रौपद्याः परिचारिका । (२६।१)

उषितास्मीति वक्ष्यामि पृष्टो राज्ञा च भारत । (२६।२)

उर्वश्या अपि शापेन प्राप्तो ऽस्मि नृप षण्डताम् । (२६।३)

शक्रप्रसादान्मुक्तो ऽहं वर्षाणां तु त्रयोदशम् ॥ (२६।४)

एतेन विधिना छन्नः कृतकेन यथा नलः । (२७।१)

विहरिष्यामि राजेन्द्र विराटभवने सुखम् । (२७।२)

इत्येवम् उक्त्वा पुरुषप्रवीरस्तदार्जुनो धर्मभृतां वरिष्ठः । (२७।३)

वाक्यं तदासौ विरराम भूयो नृपो ऽपरं भ्रातरम् आबभाषे ॥ (२७।४)