महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 156

454 of 1995 · 64 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

युधिष्ठिरस् तम् आसाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम् । (१।२)

yudhiṣṭhiras tam āsādya tapasā dagdhakilbiṣam |

1.3१.३

अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन् ॥ (१।३)

abhyavādayata prītaḥ śirasā nāma kīrtayan ||

2.1२.१

ततः कृष्णा च भीमश् च यमौ चापि यशस्विनौ । (२।१)

tataḥ kṛṣṇā ca bhīmaś ca yamau cāpi yaśasvinau |

2.2२.२

शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे ॥ (२।२)

śirobhiḥ prāpya rājarṣiṃ parivāryopatasthire ||

3.1३.१

तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः । (३।१)

tathaiva dhaumyo dharmajñaḥ pāṇḍavānāṃ purohitaḥ |

3.2३.२

यथान्यायम् उपाक्रान्तस् तम् ऋषिं संशितव्रतम् ॥ (३।२)

yathānyāyam upākrāntas tam ṛṣiṃ saṃśitavratam ||

4.1४.१

अन्वजानात् स धर्मज्ञो मुनिर् दिव्येन चक्षुषा । (४।१)

anvajānāt sa dharmajño munir divyena cakṣuṣā |

4.2४.२

पाण्डोः पुत्रान् कुरुश्रेष्ठान् आस्यताम् इति चाब्रवीत् ॥ (४।२)

pāṇḍoḥ putrān kuruśreṣṭhān āsyatām iti cābravīt ||

5.1५.१

कुरूणाम् ऋषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः । (५।१)

kurūṇām ṛṣabhaṃ prājñaṃ pūjayitvā mahātapāḥ |

5.2५.२

सह भ्रातृभिर् आसीनं पर्यपृच्छद् अनामयम् ॥ (५।२)

saha bhrātṛbhir āsīnaṃ paryapṛcchad anāmayam ||

6.1६.१

नानृते कुरुषे भावं कच्चिद् धर्मे च वर्तसे । (६।१)

nānṛte kuruṣe bhāvaṃ kaccid dharme ca vartase |

6.2६.२

मातापित्रोश् च ते वृत्तिः कच्चित् पार्थ न सीदति ॥ (६।२)

mātāpitroś ca te vṛttiḥ kaccit pārtha na sīdati ||

7.1७.१

कच्चित् ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश् च पूजिताः । (७।१)

kaccit te guravaḥ sarve vṛddhā vaidyāś ca pūjitāḥ |

7.2७.२

कच्चिन् न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु ॥ (७।२)

kaccin na kuruṣe bhāvaṃ pārtha pāpeṣu karmasu ||

8.1८.१

सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद् धातुं च दुष्कृतम् । (८।१)

sukṛtaṃ pratikartuṃ ca kaccid dhātuṃ ca duṣkṛtam |

8.2८.२

यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न च कत्थसे ॥ (८।२)

yathānyāyaṃ kuruśreṣṭha jānāsi na ca katthase ||

9.1९.१

यथार्हं मानिताः कच्चित् त्वया नन्दन्ति साधवः । (९।१)

yathārhaṃ mānitāḥ kaccit tvayā nandanti sādhavaḥ |

9.2९.२

वनेष्वपि वसन् कच्चिद् धर्मम् एवानुवर्तसे ॥ (९।२)

vaneṣvapi vasan kaccid dharmam evānuvartase ||

10.1१०.१

कच्चिद् धौम्यस् त्वदाचारैर् न पार्थ परितप्यते । (१०।१)

kaccid dhaumyas tvadācārair na pārtha paritapyate |

10.2१०.२

दानधर्मतपःशौचैर् आर्जवेन तितिक्षया ॥ (१०।२)

dānadharmatapaḥśaucair ārjavena titikṣayā ||

11.1११.१

पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित् पार्थानुवर्तसे । (११।१)

pitṛpaitāmahaṃ vṛttaṃ kaccit pārthānuvartase |

11.2११.२

कच्चिद् राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव ॥ (११।२)

kaccid rājarṣiyātena pathā gacchasi pāṇḍava ||

12.1१२.१

स्वे स्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः । (१२।१)

sve sve kila kule jāte putre naptari vā punaḥ |

12.2१२.२

पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च हसन्ति च ॥ (१२।२)

pitaraḥ pitṛlokasthāḥ śocanti ca hasanti ca ||

13.1१३.१

किं न्वस्य दुष्कृते ऽस्माभिः सम्प्राप्तव्यं भविष्यति । (१३।१)

kiṃ nvasya duṣkṛte 'smābhiḥ samprāptavyaṃ bhaviṣyati |

13.2१३.२

किं चास्य सुकृते ऽस्माभिः प्राप्तव्यम् इति शोभनम् ॥ (१३।२)

kiṃ cāsya sukṛte 'smābhiḥ prāptavyam iti śobhanam ||

14.1१४.१

पिता माता तथैवाग्निर् गुरुर् आत्मा च पञ्चमः । (१४।१)

pitā mātā tathaivāgnir gurur ātmā ca pañcamaḥ |

14.2१४.२

यस्यैते पूजिताः पार्थ तस्य लोकावुभौ जितौ ॥ (१४।२)

yasyaite pūjitāḥ pārtha tasya lokāvubhau jitau ||

15.1१५.१

अब्भक्षा वायुभक्षाश् च प्लवमाना विहायसा । (१५।१)

abbhakṣā vāyubhakṣāś ca plavamānā vihāyasā |

15.2१५.२

जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठम् ऋषयः पर्वसंधिषु ॥ (१५।२)

juṣante parvataśreṣṭham ṛṣayaḥ parvasaṃdhiṣu ||

16.1१६.१

कामिनः सह कान्ताभिः परस्परम् अनुव्रताः । (१६।१)

kāminaḥ saha kāntābhiḥ parasparam anuvratāḥ |

16.2१६.२

दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्थास् तथा किम्पुरुषा नृप ॥ (१६।२)

dṛśyante śailaśṛṅgasthās tathā kimpuruṣā nṛpa ||

17.1१७.१

अरजांसि च वासांसि वसानाः कौशिकानि च । (१७।१)

arajāṃsi ca vāsāṃsi vasānāḥ kauśikāni ca |

17.2१७.२

दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ (१७।२)

dṛśyante bahavaḥ pārtha gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ ||

18.1१८.१

विद्याधरगणाश् चैव स्रग्विणः प्रियदर्शनाः । (१८।१)

vidyādharagaṇāś caiva sragviṇaḥ priyadarśanāḥ |

18.2१८.२

महोरगगणाश् चैव सुपर्णाश् चोरगादयः ॥ (१८।२)

mahoragagaṇāś caiva suparṇāś coragādayaḥ ||

19.1१९.१

अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसंधिषु । (१९।१)

asya copari śailasya śrūyate parvasaṃdhiṣu |

19.2१९.२

भेरीपणवशङ्खानां मृदङ्गानां च निस्वनः ॥ (१९।२)

bherīpaṇavaśaṅkhānāṃ mṛdaṅgānāṃ ca nisvanaḥ ||

20.1२०.१

इहस्थैर् एव तत् सर्वं श्रोतव्यं भरतर्षभाः । (२०।१)

ihasthair eva tat sarvaṃ śrotavyaṃ bharatarṣabhāḥ |

20.2२०.२

न कार्या वः कथंचित् स्यात् तत्राभिसरणे मतिः ॥ (२०।२)

na kāryā vaḥ kathaṃcit syāt tatrābhisaraṇe matiḥ ||

21.1२१.१

न चाप्यतः परं शक्यं गन्तुं भरतसत्तमाः । (२१।१)

na cāpyataḥ paraṃ śakyaṃ gantuṃ bharatasattamāḥ |

21.2२१.२

विहारो ह्यत्र देवानाम् अमानुषगतिस् तु सा ॥ (२१।२)

vihāro hyatra devānām amānuṣagatis tu sā ||

22.1२२.१

ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यम् इह भारत । (२२।१)

īṣaccapalakarmāṇaṃ manuṣyam iha bhārata |

22.2२२.२

द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसाः ॥ (२२।२)

dviṣanti sarvabhūtāni tāḍayanti ca rākṣasāḥ ||

23.1२३.१

अभ्यतिक्रम्य शिखरं शैलस्यास्य युधिष्ठिर । (२३।१)

abhyatikramya śikharaṃ śailasyāsya yudhiṣṭhira |

23.2२३.२

गतिः परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते ॥ (२३।२)

gatiḥ paramasiddhānāṃ devarṣīṇāṃ prakāśate ||

24.1२४.१

चापलाद् इह गच्छन्तं पार्थ यानम् अतः परम् । (२४।१)

cāpalād iha gacchantaṃ pārtha yānam ataḥ param |

24.2२४.२

अयःशूलादिभिर् घ्नन्ति राक्षसाः शत्रुसूदन ॥ (२४।२)

ayaḥśūlādibhir ghnanti rākṣasāḥ śatrusūdana ||

25.1२५.१

अप्सरोभिः परिवृतः समृद्ध्या नरवाहनः । (२५।१)

apsarobhiḥ parivṛtaḥ samṛddhyā naravāhanaḥ |

25.2२५.२

इह वैश्रवणस् तात पर्वसंधिषु दृश्यते ॥ (२५।२)

iha vaiśravaṇas tāta parvasaṃdhiṣu dṛśyate ||

26.1२६.१

शिखरे तं समासीनम् अधिपं सर्वरक्षसाम् । (२६।१)

śikhare taṃ samāsīnam adhipaṃ sarvarakṣasām |

26.2२६.२

प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि भानुमन्तम् इवोदितम् ॥ (२६।२)

prekṣante sarvabhūtāni bhānumantam ivoditam ||

27.1२७.१

देवदानवसिद्धानां तथा वैश्रवणस्य च । (२७।१)

devadānavasiddhānāṃ tathā vaiśravaṇasya ca |

27.2२७.२

गिरेः शिखरम् उद्यानम् इदं भरतसत्तम ॥ (२७।२)

gireḥ śikharam udyānam idaṃ bharatasattama ||

28.1२८.१

उपासीनस्य धनदं तुम्बुरोः पर्वसंधिषु । (२८।१)

upāsīnasya dhanadaṃ tumburoḥ parvasaṃdhiṣu |

28.2२८.२

गीतसामस्वनस् तात श्रूयते गन्धमादने ॥ (२८।२)

gītasāmasvanas tāta śrūyate gandhamādane ||

29.1२९.१

एतद् एवंविधं चित्रम् इह तात युधिष्ठिर । (२९।१)

etad evaṃvidhaṃ citram iha tāta yudhiṣṭhira |

29.2२९.२

प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि बहुशः पर्वसंधिषु ॥ (२९।२)

prekṣante sarvabhūtāni bahuśaḥ parvasaṃdhiṣu ||

30.1३०.१

भुञ्जानाः सर्वभोज्यानि रसवन्ति फलानि च । (३०।१)

bhuñjānāḥ sarvabhojyāni rasavanti phalāni ca |

30.2३०.२

वसध्वं पाण्डवश्रेष्ठा यावद् अर्जुनदर्शनम् ॥ (३०।२)

vasadhvaṃ pāṇḍavaśreṣṭhā yāvad arjunadarśanam ||

31.1३१.१

न तात चपलैर् भाव्यम् इह प्राप्तैः कथंचन । (३१।१)

na tāta capalair bhāvyam iha prāptaiḥ kathaṃcana |

31.2३१.२

उषित्वेह यथाकामं यथाश्रद्धं विहृत्य च । (३१।२)

uṣitveha yathākāmaṃ yathāśraddhaṃ vihṛtya ca |

31.3३१.३

ततः शस्त्रभृतां श्रेष्ठ पृथिवीं पालयिष्यसि ॥ (३१।३)

tataḥ śastrabhṛtāṃ śreṣṭha pṛthivīṃ pālayiṣyasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 156

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit