महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 12

676 of 1995 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शल्य उवाच । (१।१)

śalya uvāca

1.2१.२

क्रुद्धं तु नहुषं ज्ञात्वा देवाः सर्षिपुरोगमाः । (१।२)

kruddhaṃ tu nahuṣaṃ jñātvā devāḥ sarṣipurogamāḥ |

1.3१.३

अब्रुवन् देवराजानं नहुषं घोरदर्शनम् ॥ (१।३)

abruvan devarājānaṃ nahuṣaṃ ghoradarśanam ||

2.1२.१

देवराज जहि क्रोधं त्वयि क्रुद्धे जगद्विभो । (२।१)

devarāja jahi krodhaṃ tvayi kruddhe jagadvibho |

2.2२.२

त्रस्तं सासुरगन्धर्वं सकिंनरमहोरगम् ॥ (२।२)

trastaṃ sāsuragandharvaṃ sakiṃnaramahoragam ||

3.1३.१

जहि क्रोधम् इमं साधो न क्रुध्यन्ति भवद्विधाः । (३।१)

jahi krodham imaṃ sādho na krudhyanti bhavadvidhāḥ |

3.2३.२

परस्य पत्नी सा देवी प्रसीदस्व सुरेश्वर ॥ (३।२)

parasya patnī sā devī prasīdasva sureśvara ||

4.1४.१

निवर्तय मनः पापात् परदाराभिमर्शनात् । (४।१)

nivartaya manaḥ pāpāt paradārābhimarśanāt |

4.2४.२

देवराजो ऽसि भद्रं ते प्रजा धर्मेण पालय ॥ (४।२)

devarājo 'si bhadraṃ te prajā dharmeṇa pālaya ||

5.1५.१

एवम् उक्तो न जग्राह तद् वचः काममोहितः । (५।१)

evam ukto na jagrāha tad vacaḥ kāmamohitaḥ |

5.2५.२

अथ देवान् उवाचेदम् इन्द्रं प्रति सुराधिपः ॥ (५।२)

atha devān uvācedam indraṃ prati surādhipaḥ ||

6.1६.१

अहल्या धर्षिता पूर्वम् ऋषिपत्नी यशस्विनी । (६।१)

ahalyā dharṣitā pūrvam ṛṣipatnī yaśasvinī |

6.2६.२

जीवतो भर्तुर् इन्द्रेण स वः किं न निवारितः ॥ (६।२)

jīvato bhartur indreṇa sa vaḥ kiṃ na nivāritaḥ ||

7.1७.१

बहूनि च नृशंसानि कृतानीन्द्रेण वै पुरा । (७।१)

bahūni ca nṛśaṃsāni kṛtānīndreṇa vai purā |

7.2७.२

वैधर्म्याण्युपधाश्चैव स वः किं न निवारितः ॥ (७।२)

vaidharmyāṇyupadhāścaiva sa vaḥ kiṃ na nivāritaḥ ||

8.1८.१

उपतिष्ठतु मां देवी एतद् अस्या हितं परम् । (८।१)

upatiṣṭhatu māṃ devī etad asyā hitaṃ param |

8.2८.२

युष्माकं च सदा देवाः शिवम् एवं भविष्यति ॥ (८।२)

yuṣmākaṃ ca sadā devāḥ śivam evaṃ bhaviṣyati ||

9.1९.१

देवा ऊचुः । (९।१)

devā ūcuḥ |

9.2९.२

इन्द्राणीम् आनयिष्यामो यथेच्छसि दिवस्पते । (९।२)

indrāṇīm ānayiṣyāmo yathecchasi divaspate |

9.3९.३

जहि क्रोधम् इमं वीर प्रीतो भव सुरेश्वर ॥ (९।३)

jahi krodham imaṃ vīra prīto bhava sureśvara ||

10.1१०.१

शल्य उवाच । (१०।१)

śalya uvāca

10.2१०.२

इत्युक्त्वा ते तदा देवा ऋषिभिः सह भारत । (१०।२)

ityuktvā te tadā devā ṛṣibhiḥ saha bhārata |

10.3१०.३

जग्मुर् बृहस्पतिं वक्तुम् इन्द्राणीं चाशुभं वचः ॥ (१०।३)

jagmur bṛhaspatiṃ vaktum indrāṇīṃ cāśubhaṃ vacaḥ ||

11.1११.१

जानीमः शरणं प्राप्ताम् इन्द्राणीं तव वेश्मनि । (११।१)

jānīmaḥ śaraṇaṃ prāptām indrāṇīṃ tava veśmani |

11.2११.२

दत्ताभयां च विप्रेन्द्र त्वया देवर्षिसत्तम ॥ (११।२)

dattābhayāṃ ca viprendra tvayā devarṣisattama ||

12.1१२.१

ते त्वां देवाः सगन्धर्वा ऋषयश्च महाद्युते । (१२।१)

te tvāṃ devāḥ sagandharvā ṛṣayaśca mahādyute |

12.2१२.२

प्रसादयन्ति चेन्द्राणी नहुषाय प्रदीयताम् ॥ (१२।२)

prasādayanti cendrāṇī nahuṣāya pradīyatām ||

13.1१३.१

इन्द्राद् विशिष्टो नहुषो देवराजो महाद्युतिः । (१३।१)

indrād viśiṣṭo nahuṣo devarājo mahādyutiḥ |

13.2१३.२

वृणोत्वियं वरारोहा भर्तृत्वे वरवर्णिनी ॥ (१३।२)

vṛṇotviyaṃ varārohā bhartṛtve varavarṇinī ||

14.1१४.१

एवम् उक्ते तु सा देवी बाष्पम् उत्सृज्य सस्वरम् । (१४।१)

evam ukte tu sā devī bāṣpam utsṛjya sasvaram |

14.2१४.२

उवाच रुदती दीना बृहस्पतिम् इदं वचः ॥ (१४।२)

uvāca rudatī dīnā bṛhaspatim idaṃ vacaḥ ||

15.1१५.१

नाहम् इच्छामि नहुषं पतिम् अन्वास्य तं प्रभुम् । (१५।१)

nāham icchāmi nahuṣaṃ patim anvāsya taṃ prabhum |

15.2१५.२

शरणागतास्मि ते ब्रह्मंस्त्राहि मां महतो भयात् ॥ (१५।२)

śaraṇāgatāsmi te brahmaṃstrāhi māṃ mahato bhayāt ||

16.1१६.१

बृहस्पतिर् उवाच । (१६।१)

bṛhaspatir uvāca

16.2१६.२

शरणागतां न त्यजेयम् इन्द्राणि मम निश्चितम् । (१६।२)

śaraṇāgatāṃ na tyajeyam indrāṇi mama niścitam |

16.3१६.३

धर्मज्ञां धर्मशीलां च न त्यजे त्वाम् अनिन्दिते ॥ (१६।३)

dharmajñāṃ dharmaśīlāṃ ca na tyaje tvām anindite ||

17.1१७.१

नाकार्यं कर्तुम् इच्छामि ब्राह्मणः सन् विशेषतः । (१७।१)

nākāryaṃ kartum icchāmi brāhmaṇaḥ san viśeṣataḥ |

17.2१७.२

श्रुतधर्मा सत्यशीलो जानन् धर्मानुशासनम् ॥ (१७।२)

śrutadharmā satyaśīlo jānan dharmānuśāsanam ||

18.1१८.१

नाहम् एतत् करिष्यामि गच्छध्वं वै सुरोत्तमाः । (१८।१)

nāham etat kariṣyāmi gacchadhvaṃ vai surottamāḥ |

18.2१८.२

अस्मिंश्चार्थे पुरा गीतं ब्रह्मणा श्रूयताम् इदम् ॥ (१८।२)

asmiṃścārthe purā gītaṃ brahmaṇā śrūyatām idam ||

19.1१९.१

न तस्य बीजं रोहति बीजकाले न चास्य वर्षं वर्षति वर्षकाले । (१९।१)

na tasya bījaṃ rohati bījakāle na cāsya varṣaṃ varṣati varṣakāle |

19.2१९.२

भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे न सो ऽन्तरं लभते त्राणम् इच्छन् ॥ (१९।२)

bhītaṃ prapannaṃ pradadāti śatrave na so 'ntaraṃ labhate trāṇam icchan ||

20.1२०.१

मोघम् अन्नं विन्दति चाप्यचेताः स्वर्गाल्लोकाद् भ्रश्यति नष्टचेष्टः । (२०।१)

mogham annaṃ vindati cāpyacetāḥ svargāllokād bhraśyati naṣṭaceṣṭaḥ |

20.2२०.२

भीतं प्रपन्नं प्रददाति यो वै न तस्य हव्यं प्रतिगृह्णन्ति देवाः ॥ (२०।२)

bhītaṃ prapannaṃ pradadāti yo vai na tasya havyaṃ pratigṛhṇanti devāḥ ||

21.1२१.१

प्रमीयते चास्य प्रजा ह्यकाले सदा विवासं पितरो ऽस्य कुर्वते । (२१।१)

pramīyate cāsya prajā hyakāle sadā vivāsaṃ pitaro 'sya kurvate |

21.2२१.२

भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम् ॥ (२१।२)

bhītaṃ prapannaṃ pradadāti śatrave sendrā devāḥ praharantyasya vajram ||

22.1२२.१

एतद् एवं विजानन् वै न दास्यामि शचीम् इमाम् । (२२।१)

etad evaṃ vijānan vai na dāsyāmi śacīm imām |

22.2२२.२

इन्द्राणीं विश्रुतां लोके शक्रस्य महिषीं प्रियाम् ॥ (२२।२)

indrāṇīṃ viśrutāṃ loke śakrasya mahiṣīṃ priyām ||

23.1२३.१

अस्या हितं भवेद् यच्च मम चापि हितं भवेत् । (२३।१)

asyā hitaṃ bhaved yacca mama cāpi hitaṃ bhavet |

23.2२३.२

क्रियतां तत् सुरश्रेष्ठा न हि दास्याम्यहं शचीम् ॥ (२३।२)

kriyatāṃ tat suraśreṣṭhā na hi dāsyāmyahaṃ śacīm ||

24.1२४.१

शल्य उवाच । (२४।१)

śalya uvāca

24.2२४.२

अथ देवास्तम् एवाहुर् गुरुम् अङ्गिरसां वरम् । (२४।२)

atha devāstam evāhur gurum aṅgirasāṃ varam |

24.3२४.३

कथं सुनीतं तु भवेन्मन्त्रयस्व बृहस्पते ॥ (२४।३)

kathaṃ sunītaṃ tu bhavenmantrayasva bṛhaspate ||

25.1२५.१

बृहस्पतिर् उवाच । (२५।१)

bṛhaspatir uvāca

25.2२५.२

नहुषं याचतां देवी किंचित् कालान्तरं शुभा । (२५।२)

nahuṣaṃ yācatāṃ devī kiṃcit kālāntaraṃ śubhā |

25.3२५.३

इन्द्राणीहितम् एतद्धि तथास्माकं भविष्यति ॥ (२५।३)

indrāṇīhitam etaddhi tathāsmākaṃ bhaviṣyati ||

26.1२६.१

बहुविघ्नकरः कालः कालः कालं नयिष्यति । (२६।१)

bahuvighnakaraḥ kālaḥ kālaḥ kālaṃ nayiṣyati |

26.2२६.२

दर्पितो बलवांश्चापि नहुषो वरसंश्रयात् ॥ (२६।२)

darpito balavāṃścāpi nahuṣo varasaṃśrayāt ||

27.1२७.१

शल्य उवाच । (२७।१)

śalya uvāca

27.2२७.२

ततस्तेन तथोक्ते तु प्रीता देवास्तम् अब्रुवन् । (२७।२)

tatastena tathokte tu prītā devāstam abruvan |

27.3२७.३

ब्रह्मन् साध्विदम् उक्तं ते हितं सर्वदिवौकसाम् । (२७।३)

brahman sādhvidam uktaṃ te hitaṃ sarvadivaukasām |

27.4२७.४

एवम् एतद् द्विजश्रेष्ठ देवी चेयं प्रसाद्यताम् ॥ (२७।४)

evam etad dvijaśreṣṭha devī ceyaṃ prasādyatām ||

28.1२८.१

ततः समस्ता इन्द्राणीं देवाः साग्निपुरोगमाः । (२८।१)

tataḥ samastā indrāṇīṃ devāḥ sāgnipurogamāḥ |

28.2२८.२

ऊचुर् वचनम् अव्यग्रा लोकानां हितकाम्यया ॥ (२८।२)

ūcur vacanam avyagrā lokānāṃ hitakāmyayā ||

29.1२९.१

त्वया जगद् इदं सर्वं धृतं स्थावरजङ्गमम् । (२९।१)

tvayā jagad idaṃ sarvaṃ dhṛtaṃ sthāvarajaṅgamam |

29.2२९.२

एकपत्न्यसि सत्या च गच्छस्व नहुषं प्रति ॥ (२९।२)

ekapatnyasi satyā ca gacchasva nahuṣaṃ prati ||

30.1३०.१

क्षिप्रं त्वाम् अभिकामश्च विनशिष्यति पार्थिवः । (३०।१)

kṣipraṃ tvām abhikāmaśca vinaśiṣyati pārthivaḥ |

30.2३०.२

नहुषो देवि शक्रश्च सुरैश्वर्यम् अवाप्स्यति ॥ (३०।२)

nahuṣo devi śakraśca suraiśvaryam avāpsyati ||

31.1३१.१

एवं विनिश्चयं कृत्वा इन्द्राणी कार्यसिद्धये । (३१।१)

evaṃ viniścayaṃ kṛtvā indrāṇī kāryasiddhaye |

31.2३१.२

अभ्यगच्छत सव्रीडा नहुषं घोरदर्शनम् ॥ (३१।२)

abhyagacchata savrīḍā nahuṣaṃ ghoradarśanam ||

32.1३२.१

दृष्ट्वा तां नहुषश्चापि वयोरूपसमन्विताम् । (३२।१)

dṛṣṭvā tāṃ nahuṣaścāpi vayorūpasamanvitām |

32.2३२.२

समहृष्यत दुष्टात्मा कामोपहतचेतनः ॥ (३२।२)

samahṛṣyata duṣṭātmā kāmopahatacetanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit