MBh, 9, 33
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्मिन् युद्धे महाराज सम्प्रवृत्ते सुदारुणे । (१।२)
tasmin yuddhe mahārāja sampravṛtte sudāruṇe |
श्रुत्वा तच्छिष्ययो राजन्न् आजगाम हलायुधः ॥ (२।२)
śrutvā tacchiṣyayo rājann ājagāma halāyudhaḥ ||
तं दृष्ट्वा परमप्रीताः पूजयित्वा नराधिपाः । (३।१)
taṃ dṛṣṭvā paramaprītāḥ pūjayitvā narādhipāḥ |
शिष्ययोः कौशलं युद्धे पश्य रामेति चाब्रुवन् ॥ (३।२)
śiṣyayoḥ kauśalaṃ yuddhe paśya rāmeti cābruvan ||
अब्रवीच्च तदा रामो दृष्ट्वा कृष्णं च पाण्डवम् । (४।१)
abravīcca tadā rāmo dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ ca pāṇḍavam |
दुर्योधनं च कौरव्यं गदापाणिम् अवस्थितम् ॥ (४।२)
duryodhanaṃ ca kauravyaṃ gadāpāṇim avasthitam ||
चत्वारिंशद् अहान्यद्य द्वे च मे निःसृतस्य वै । (५।१)
catvāriṃśad ahānyadya dve ca me niḥsṛtasya vai |
शिष्ययोर् वै गदायुद्धं द्रष्टुकामो ऽस्मि माधव ॥ (५।३)
śiṣyayor vai gadāyuddhaṃ draṣṭukāmo 'smi mādhava ||
स्वागतं कुशलं चास्मै पर्यपृच्छद् यथातथम् ॥ (६।२)
svāgataṃ kuśalaṃ cāsmai paryapṛcchad yathātatham ||
माद्रीपुत्रौ तथा शूरौ द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः । (८।१)
mādrīputrau tathā śūrau draupadyāḥ pañca cātmajāḥ |
स्वागतेन च ते तत्र प्रतिपूज्य पुनः पुनः । (१०।१)
svāgatena ca te tatra pratipūjya punaḥ punaḥ |
पश्य युद्धं महाबाहो इति ते रामम् अब्रुवन् । (१०।२)
paśya yuddhaṃ mahābāho iti te rāmam abruvan |
एवम् ऊचुर् महात्मानं रौहिणेयं नराधिपाः ॥ (१०।३)
evam ūcur mahātmānaṃ rauhiṇeyaṃ narādhipāḥ ||
परिष्वज्य तदा रामः पाण्डवान् सृञ्जयान् अपि । (११।१)
pariṣvajya tadā rāmaḥ pāṇḍavān sṛñjayān api |
अपृच्छत् कुशलं सर्वान् पाण्डवांश्चामितौजसः । (११।२)
apṛcchat kuśalaṃ sarvān pāṇḍavāṃścāmitaujasaḥ |
तथैव ते समासाद्य पप्रच्छुस्तम् अनामयम् ॥ (११।३)
tathaiva te samāsādya papracchustam anāmayam ||
प्रत्यभ्यर्च्य हली सर्वान् क्षत्रियांश्च महामनाः । (१२।१)
pratyabhyarcya halī sarvān kṣatriyāṃśca mahāmanāḥ |
कृत्वा कुशलसंयुक्तां संविदं च यथावयः ॥ (१२।२)
kṛtvā kuśalasaṃyuktāṃ saṃvidaṃ ca yathāvayaḥ ||
जनार्दनं सात्यकिं च प्रेम्णा स परिषस्वजे । (१३।१)
janārdanaṃ sātyakiṃ ca premṇā sa pariṣasvaje |
मूर्ध्नि चैतावुपाघ्राय कुशलं पर्यपृच्छत ॥ (१३।२)
mūrdhni caitāvupāghrāya kuśalaṃ paryapṛcchata ||
तौ चैनं विधिवद् राजन् पूजयामासतुर् गुरुम् । (१४।१)
tau cainaṃ vidhivad rājan pūjayāmāsatur gurum |
ब्रह्माणम् इव देवेशम् इन्द्रोपेन्द्रौ मुदा युतौ ॥ (१४।२)
brahmāṇam iva deveśam indropendrau mudā yutau ||
ततो ऽब्रवीद् धर्मसुतो रौहिणेयम् अरिंदमम् । (१५।१)
tato 'bravīd dharmasuto rauhiṇeyam ariṃdamam |
इदं भ्रात्रोर् महायुद्धं पश्य रामेति भारत ॥ (१५।२)
idaṃ bhrātror mahāyuddhaṃ paśya rāmeti bhārata ||
तेषां मध्ये महाबाहुः श्रीमान् केशवपूर्वजः । (१६।१)
teṣāṃ madhye mahābāhuḥ śrīmān keśavapūrvajaḥ |
स बभौ राजमध्यस्थो नीलवासाः सितप्रभः । (१७।१)
sa babhau rājamadhyastho nīlavāsāḥ sitaprabhaḥ |
आसीद् अन्तकरो राजन् वैरस्य तव पुत्रयोः ॥ (१८।२)
āsīd antakaro rājan vairasya tava putrayoḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.