महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 11

1339 of 1995 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

1.3१.३

तापसैः सह संवादं शक्रस्य भरतर्षभ ॥ (१।३)

tāpasaiḥ saha saṃvādaṃ śakrasya bharatarṣabha ||

2.1२.१

केचिद् गृहान् परित्यज्य वनम् अभ्यगमन् द्विजाः । (२।१)

kecid gṛhān parityajya vanam abhyagaman dvijāḥ |

2.2२.२

अजातश्मश्रवो मन्दाः कुले जाताः प्रवव्रजुः ॥ (२।२)

ajātaśmaśravo mandāḥ kule jātāḥ pravavrajuḥ ||

3.1३.१

धर्मो ऽयम् इति मन्वाना ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिताः । (३।१)

dharmo 'yam iti manvānā brahmacarye vyavasthitāḥ |

3.2३.२

त्यक्त्वा गृहान् पितॄंश्चैव तान् इन्द्रो ऽन्वकृपायत ॥ (३।२)

tyaktvā gṛhān pitṝṃścaiva tān indro 'nvakṛpāyata ||

4.1४.१

तान् आबभाषे भगवान् पक्षी भूत्वा हिरण्मयः । (४।१)

tān ābabhāṣe bhagavān pakṣī bhūtvā hiraṇmayaḥ |

4.2४.२

सुदुष्करं मनुष्यैश्च यत् कृतं विघसाशिभिः ॥ (४।२)

suduṣkaraṃ manuṣyaiśca yat kṛtaṃ vighasāśibhiḥ ||

5.1५.१

पुण्यं च बत कर्मैषां प्रशस्तं चैव जीवितम् । (५।१)

puṇyaṃ ca bata karmaiṣāṃ praśastaṃ caiva jīvitam |

5.2५.२

संसिद्धास्ते गतिं मुख्यां प्राप्ता धर्मपरायणाः ॥ (५।२)

saṃsiddhāste gatiṃ mukhyāṃ prāptā dharmaparāyaṇāḥ ||

6.1६.१

ऋषय ऊचुः । (६।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

6.2६.२

अहो बतायं शकुनिर् विघसाशान् प्रशंसति । (६।२)

aho batāyaṃ śakunir vighasāśān praśaṃsati |

6.3६.३

अस्मान्नूनम् अयं शास्ति वयं च विघसाशिनः ॥ (६।३)

asmānnūnam ayaṃ śāsti vayaṃ ca vighasāśinaḥ ||

7.1७.१

शकुनिर् उवाच । (७।१)

śakunir uvāca

7.2७.२

नाहं युष्मान् प्रशंसामि पङ्कदिग्धान् रजस्वलान् । (७।२)

nāhaṃ yuṣmān praśaṃsāmi paṅkadigdhān rajasvalān |

7.3७.३

उच्छिष्टभोजिनो मन्दान् अन्ये वै विघसाशिनः ॥ (७।३)

ucchiṣṭabhojino mandān anye vai vighasāśinaḥ ||

8.1८.१

ऋषय ऊचुः । (८।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

8.2८.२

इदं श्रेयः परम् इति वयम् एवाभ्युपास्महे । (८।२)

idaṃ śreyaḥ param iti vayam evābhyupāsmahe |

8.3८.३

शकुने ब्रूहि यच्छ्रेयो भृशं वै श्रद्दधाम ते ॥ (८।३)

śakune brūhi yacchreyo bhṛśaṃ vai śraddadhāma te ||

9.1९.१

शकुनिर् उवाच । (९।१)

śakunir uvāca

9.2९.२

यदि मां नाभिशङ्कध्वं विभज्यात्मानम् आत्मना । (९।२)

yadi māṃ nābhiśaṅkadhvaṃ vibhajyātmānam ātmanā |

9.3९.३

ततो ऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्यं हितं वचः ॥ (९।३)

tato 'haṃ vaḥ pravakṣyāmi yāthātathyaṃ hitaṃ vacaḥ ||

10.1१०.१

ऋषय ऊचुः । (१०।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

10.2१०.२

शृणुमस्ते वचस्तात पन्थानो विदितास्तव । (१०।२)

śṛṇumaste vacastāta panthāno viditāstava |

10.3१०.३

नियोगे चैव धर्मात्मन् स्थातुम् इच्छाम शाधि नः ॥ (१०।३)

niyoge caiva dharmātman sthātum icchāma śādhi naḥ ||

11.1११.१

शकुनिर् उवाच । (११।१)

śakunir uvāca

11.2११.२

चतुष्पदां गौः प्रवरा लोहानां काञ्चनं वरम् । (११।२)

catuṣpadāṃ gauḥ pravarā lohānāṃ kāñcanaṃ varam |

11.3११.३

शब्दानां प्रवरो मन्त्रो ब्राह्मणो द्विपदां वरः ॥ (११।३)

śabdānāṃ pravaro mantro brāhmaṇo dvipadāṃ varaḥ ||

12.1१२.१

मन्त्रो ऽयं जातकर्मादि ब्राह्मणस्य विधीयते । (१२।१)

mantro 'yaṃ jātakarmādi brāhmaṇasya vidhīyate |

12.2१२.२

जीवतो यो यथाकालं श्मशाननिधनाद् इति ॥ (१२।२)

jīvato yo yathākālaṃ śmaśānanidhanād iti ||

13.1१३.१

कर्माणि वैदिकान्यस्य स्वर्ग्यः पन्थास्त्वनुत्तमः । (१३।१)

karmāṇi vaidikānyasya svargyaḥ panthāstvanuttamaḥ |

13.2१३.२

अथ सर्वाणि कर्माणि मन्त्रसिद्धानि चक्षते ॥ (१३।२)

atha sarvāṇi karmāṇi mantrasiddhāni cakṣate ||

14.1१४.१

आम्नायदृढवादीनि तथा सिद्धिर् इहेष्यते । (१४।१)

āmnāyadṛḍhavādīni tathā siddhir iheṣyate |

14.2१४.२

मासार्धमासा ऋतव आदित्यशशितारकम् ॥ (१४।२)

māsārdhamāsā ṛtava ādityaśaśitārakam ||

15.1१५.१

ईहन्ते सर्वभूतानि तद् ऋतं कर्मसङ्गिनाम् । (१५।१)

īhante sarvabhūtāni tad ṛtaṃ karmasaṅginām |

15.2१५.२

सिद्धिक्षेत्रम् इदं पुण्यम् अयम् एवाश्रमो महान् ॥ (१५।२)

siddhikṣetram idaṃ puṇyam ayam evāśramo mahān ||

16.1१६.१

अथ ये कर्म निन्दन्तो मनुष्याः कापथं गताः । (१६।१)

atha ye karma nindanto manuṣyāḥ kāpathaṃ gatāḥ |

16.2१६.२

मूढानाम् अर्थहीनानां तेषाम् एनस्तु विद्यते ॥ (१६।२)

mūḍhānām arthahīnānāṃ teṣām enastu vidyate ||

17.1१७.१

देववंशान् पितृवंशान् ब्रह्मवंशांश्च शाश्वतान् । (१७।१)

devavaṃśān pitṛvaṃśān brahmavaṃśāṃśca śāśvatān |

17.2१७.२

संत्यज्य मूढा वर्तन्ते ततो यान्त्यश्रुतीपथम् ॥ (१७।२)

saṃtyajya mūḍhā vartante tato yāntyaśrutīpatham ||

18.1१८.१

एतद् वो ऽस्तु तपो युक्तं ददानीत्य् ऋषिचोदितम् । (१८।१)

etad vo 'stu tapo yuktaṃ dadānīty ṛṣicoditam |

18.2१८.२

तस्मात् तद् अध्यवसतस् तपस्वि तप उच्यते ॥ (१८।२)

tasmāt tad adhyavasatas tapasvi tapa ucyate ||

19.1१९.१

देववंशान् पितृवंशान् ब्रह्मवंशांश्च शाश्वतान् । (१९।१)

devavaṃśān pitṛvaṃśān brahmavaṃśāṃśca śāśvatān |

19.2१९.२

संविभज्य गुरोश्चर्यां तद् वै दुष्करम् उच्यते ॥ (१९।२)

saṃvibhajya guroścaryāṃ tad vai duṣkaram ucyate ||

20.1२०.१

देवा वै दुष्करं कृत्वा विभूतिं परमां गताः । (२०।१)

devā vai duṣkaraṃ kṛtvā vibhūtiṃ paramāṃ gatāḥ |

20.2२०.२

तस्माद् गार्हस्थ्यम् उद्वोढुं दुष्करं प्रब्रवीमि वः ॥ (२०।२)

tasmād gārhasthyam udvoḍhuṃ duṣkaraṃ prabravīmi vaḥ ||

21.1२१.१

तपः श्रेष्ठं प्रजानां हि मूलम् एतन्न संशयः । (२१।१)

tapaḥ śreṣṭhaṃ prajānāṃ hi mūlam etanna saṃśayaḥ |

21.2२१.२

कुटुम्बविधिनानेन यस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ (२१।२)

kuṭumbavidhinānena yasmin sarvaṃ pratiṣṭhitam ||

22.1२२.१

एतद् विदुस्तपो विप्रा द्वंद्वातीता विमत्सराः । (२२।१)

etad vidustapo viprā dvaṃdvātītā vimatsarāḥ |

22.2२२.२

तस्माद् वनं मध्यमं च लोकेषु तप उच्यते ॥ (२२।२)

tasmād vanaṃ madhyamaṃ ca lokeṣu tapa ucyate ||

23.1२३.१

दुराधर्षं पदं चैव गच्छन्ति विघसाशिनः । (२३।१)

durādharṣaṃ padaṃ caiva gacchanti vighasāśinaḥ |

23.2२३.२

सायंप्रातर् विभज्यान्नं स्वकुटुम्बे यथाविधि ॥ (२३।२)

sāyaṃprātar vibhajyānnaṃ svakuṭumbe yathāvidhi ||

24.1२४.१

दत्त्वातिथिभ्यो देवेभ्यः पितृभ्यः स्वजनस्य च । (२४।१)

dattvātithibhyo devebhyaḥ pitṛbhyaḥ svajanasya ca |

24.2२४.२

अवशिष्टानि ये ऽश्नन्ति तान् आहुर् विघसाशिनः ॥ (२४।२)

avaśiṣṭāni ye 'śnanti tān āhur vighasāśinaḥ ||

25.1२५.१

तस्मात् स्वधर्मम् आस्थाय सुव्रताः सत्यवादिनः । (२५।१)

tasmāt svadharmam āsthāya suvratāḥ satyavādinaḥ |

25.2२५.२

लोकस्य गुरवो भूत्वा ते भवन्त्यनुपस्कृताः ॥ (२५।२)

lokasya guravo bhūtvā te bhavantyanupaskṛtāḥ ||

26.1२६.१

त्रिदिवं प्राप्य शक्रस्य स्वर्गलोके विमत्सराः । (२६।१)

tridivaṃ prāpya śakrasya svargaloke vimatsarāḥ |

26.2२६.२

वसन्ति शाश्वतीर् वर्षा जना दुष्करकारिणः ॥ (२६।२)

vasanti śāśvatīr varṣā janā duṣkarakāriṇaḥ ||

27.1२७.१

ततस्ते तद् वचः श्रुत्वा तस्य धर्मार्थसंहितम् । (२७।१)

tataste tad vacaḥ śrutvā tasya dharmārthasaṃhitam |

27.2२७.२

उत्सृज्य नास्तिकगतिं गार्हस्थ्यं धर्मम् आश्रिताः ॥ (२७।२)

utsṛjya nāstikagatiṃ gārhasthyaṃ dharmam āśritāḥ ||

28.1२८.१

तस्मात् त्वम् अपि दुर्धर्ष धैर्यम् आलम्ब्य शाश्वतम् । (२८।१)

tasmāt tvam api durdharṣa dhairyam ālambya śāśvatam |

28.2२८.२

प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां हतामित्रां नरोत्तम ॥ (२८।२)

praśādhi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ hatāmitrāṃ narottama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit