MBh, 2, 37
Select a line for its word-by-word analysis.
रोषात् प्रचलितं सर्वम् इदम् आह युधिष्ठिरः ॥ (१।३)
roṣāt pracalitaṃ sarvam idam āha yudhiṣṭhiraḥ ||
भीष्मं मतिमतां श्रेष्ठं वृद्धं कुरुपितामहम् । (२।१)
bhīṣmaṃ matimatāṃ śreṣṭhaṃ vṛddhaṃ kurupitāmaham |
अत्र यत् प्रतिपत्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (३।२)
atra yat pratipattavyaṃ tanme brūhi pitāmaha ||
यज्ञस्य च न विघ्नः स्यात् प्रजानां च शिवं भवेत् । (४।१)
yajñasya ca na vighnaḥ syāt prajānāṃ ca śivaṃ bhavet |
यथा सर्वत्र तत् सर्वं ब्रूहि मे ऽद्य पितामह ॥ (४।२)
yathā sarvatra tat sarvaṃ brūhi me 'dya pitāmaha ||
इत्युक्तवति धर्मज्ञे धर्मराजे युधिष्ठिरे । (५।१)
ityuktavati dharmajñe dharmarāje yudhiṣṭhire |
मा भैस्त्वं कुरुशार्दूल श्वा सिंहं हन्तुम् अर्हति । (६।१)
mā bhaistvaṃ kuruśārdūla śvā siṃhaṃ hantum arhati |
शिवः पन्थाः सुनीतो ऽत्र मया पूर्वतरं वृतः ॥ (६।२)
śivaḥ panthāḥ sunīto 'tra mayā pūrvataraṃ vṛtaḥ ||
प्रसुप्ते हि यथा सिंहे श्वानस्तत्र समागताः । (७।१)
prasupte hi yathā siṃhe śvānastatra samāgatāḥ |
वृष्णिसिंहस्य सुप्तस्य तथेमे प्रमुखे स्थिताः । (८।१)
vṛṣṇisiṃhasya suptasya tatheme pramukhe sthitāḥ |
भषन्ते तात संक्रुद्धाः श्वानः सिंहस्य संनिधौ ॥ (८।२)
bhaṣante tāta saṃkruddhāḥ śvānaḥ siṃhasya saṃnidhau ||
न हि संबुध्यते तावत् सुप्तः सिंह इवाच्युतः । (९।१)
na hi saṃbudhyate tāvat suptaḥ siṃha ivācyutaḥ |
पार्थिवान् पार्थिवश्रेष्ठ शिशुपालो ऽल्पचेतनः । (१०।१)
pārthivān pārthivaśreṣṭha śiśupālo 'lpacetanaḥ |
सर्वान् सर्वात्मना तात नेतुकामो यमक्षयम् ॥ (१०।२)
sarvān sarvātmanā tāta netukāmo yamakṣayam ||
नूनम् एतत् समादातुं पुनर् इच्छत्यधोक्षजः । (११।१)
nūnam etat samādātuṃ punar icchatyadhokṣajaḥ |
यद् अस्य शिशुपालस्थं तेजस्तिष्ठति भारत ॥ (११।२)
yad asya śiśupālasthaṃ tejastiṣṭhati bhārata ||
विप्लुता चास्य भद्रं ते बुद्धिर् बुद्धिमतां वर । (१२।१)
viplutā cāsya bhadraṃ te buddhir buddhimatāṃ vara |
चेदिराजस्य कौन्तेय सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ (१२।२)
cedirājasya kaunteya sarveṣāṃ ca mahīkṣitām ||
आदातुं हि नरव्याघ्रो यं यम् इच्छत्ययं यदा । (१३।१)
ādātuṃ hi naravyāghro yaṃ yam icchatyayaṃ yadā |
तस्य विप्लवते बुद्धिर् एवं चेदिपतेर् यथा ॥ (१३।२)
tasya viplavate buddhir evaṃ cedipater yathā ||
चतुर्विधानां भूतानां त्रिषु लोकेषु माधवः । (१४।१)
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ triṣu lokeṣu mādhavaḥ |
प्रभवश्चैव सर्वेषां निधनं च युधिष्ठिर ॥ (१४।२)
prabhavaścaiva sarveṣāṃ nidhanaṃ ca yudhiṣṭhira ||
इति तस्य वचः श्रुत्वा ततश्चेदिपतिर् नृपः । (१५।१)
iti tasya vacaḥ śrutvā tataścedipatir nṛpaḥ |
भीष्मं रूक्षाक्षरा वाचः श्रावयामास भारत ॥ (१५।२)
bhīṣmaṃ rūkṣākṣarā vācaḥ śrāvayāmāsa bhārata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.