MBh, 5, 182
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो दिव्यास्त्रविच्छूरो दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः । (२।१)
tato divyāstravicchūro divyānyastrāṇyanekaśaḥ |
तान्यहं तत्प्रतीघातैर् अस्त्रैर् अस्त्राणि भारत । (३।१)
tānyahaṃ tatpratīghātair astrair astrāṇi bhārata |
व्यधमं तुमुले युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान् ॥ (३।२)
vyadhamaṃ tumule yuddhe prāṇāṃstyaktvā sudustyajān ||
अस्त्रैर् अस्त्रेषु बहुधा हतेष्वथ च भार्गवः । (४।१)
astrair astreṣu bahudhā hateṣvatha ca bhārgavaḥ |
अक्रुध्यत महातेजास्त्यक्तप्राणः स संयुगे ॥ (४।२)
akrudhyata mahātejāstyaktaprāṇaḥ sa saṃyuge ||
ततः शक्तिं प्राहिणोद् घोररूपाम् अस्त्रै रुद्धो जामदग्न्यो महात्मा । (५।१)
tataḥ śaktiṃ prāhiṇod ghorarūpām astrai ruddho jāmadagnyo mahātmā |
कालोत्सृष्टां प्रज्वलिताम् इवोल्कां संदीप्ताग्रां तेजसावृत्य लोकान् ॥ (५।२)
kālotsṛṣṭāṃ prajvalitām ivolkāṃ saṃdīptāgrāṃ tejasāvṛtya lokān ||
ततो ऽहं ताम् इषुभिर् दीप्यमानैः समायान्तीम् अन्तकालार्कदीप्ताम् । (६।१)
tato 'haṃ tām iṣubhir dīpyamānaiḥ samāyāntīm antakālārkadīptām |
छित्त्वा त्रिधा पातयामास भूमौ ततो ववौ पवनः पुण्यगन्धिः ॥ (६।२)
chittvā tridhā pātayāmāsa bhūmau tato vavau pavanaḥ puṇyagandhiḥ ||
तस्यां छिन्नायां क्रोधदीप्तो ऽथ रामः शक्तीर् घोराः प्राहिणोद् द्वादशान्याः । (७।१)
tasyāṃ chinnāyāṃ krodhadīpto 'tha rāmaḥ śaktīr ghorāḥ prāhiṇod dvādaśānyāḥ |
तासां रूपं भारत नोत शक्यं तेजस्वित्वाल् लाघवाच्चैव वक्तुम् ॥ (७।२)
tāsāṃ rūpaṃ bhārata nota śakyaṃ tejasvitvāl lāghavāccaiva vaktum ||
किंत्वेवाहं विह्वलः सम्प्रदृश्य दिग्भ्यः सर्वास्ता महोल्का इवाग्नेः । (८।१)
kiṃtvevāhaṃ vihvalaḥ sampradṛśya digbhyaḥ sarvāstā maholkā ivāgneḥ |
नानारूपास्तेजसोग्रेण दीप्ता यथादित्या द्वादश लोकसंक्षये ॥ (८।२)
nānārūpāstejasogreṇa dīptā yathādityā dvādaśa lokasaṃkṣaye ||
ततो जालं बाणमयं विवृत्य संदृश्य भित्त्वा शरजालेन राजन् । (९।१)
tato jālaṃ bāṇamayaṃ vivṛtya saṃdṛśya bhittvā śarajālena rājan |
द्वादशेषून् प्राहिणवं रणे ऽहं ततः शक्तीर् व्यधमं घोररूपाः ॥ (९।२)
dvādaśeṣūn prāhiṇavaṃ raṇe 'haṃ tataḥ śaktīr vyadhamaṃ ghorarūpāḥ ||
ततो ऽपरा जामदग्न्यो महात्मा शक्तीर् घोराः प्राक्षिपद्धेमदण्डाः । (१०।१)
tato 'parā jāmadagnyo mahātmā śaktīr ghorāḥ prākṣipaddhemadaṇḍāḥ |
विचित्रिताः काञ्चनपट्टनद्धा यथा महोल्का ज्वलितास्तथा ताः ॥ (१०।२)
vicitritāḥ kāñcanapaṭṭanaddhā yathā maholkā jvalitāstathā tāḥ ||
ताश्चाप्युग्राश्चर्मणा वारयित्वा खड्गेनाजौ पातिता मे नरेन्द्र । (११।१)
tāścāpyugrāścarmaṇā vārayitvā khaḍgenājau pātitā me narendra |
बाणैर् दिव्यैर् जामदग्न्यस्य संख्ये दिव्यांश्चाश्वान् अभ्यवर्षं ससूतान् ॥ (११।२)
bāṇair divyair jāmadagnyasya saṃkhye divyāṃścāśvān abhyavarṣaṃ sasūtān ||
निर्मुक्तानां पन्नगानां सरूपा दृष्ट्वा शक्तीर् हेमचित्रा निकृत्ताः । (१२।१)
nirmuktānāṃ pannagānāṃ sarūpā dṛṣṭvā śaktīr hemacitrā nikṛttāḥ |
प्रादुश्चक्रे दिव्यम् अस्त्रं महात्मा क्रोधाविष्टो हैहयेशप्रमाथी ॥ (१२।२)
prāduścakre divyam astraṃ mahātmā krodhāviṣṭo haihayeśapramāthī ||
ततः श्रेण्यः शलभानाम् इवोग्राः समापेतुर् विशिखानां प्रदीप्ताः । (१३।१)
tataḥ śreṇyaḥ śalabhānām ivogrāḥ samāpetur viśikhānāṃ pradīptāḥ |
समाचिनोच्चापि भृशं शरीरं हयान् सूतं सरथं चैव मह्यम् ॥ (१३।२)
samācinoccāpi bhṛśaṃ śarīraṃ hayān sūtaṃ sarathaṃ caiva mahyam ||
रथः शरैर् मे निचितः सर्वतो ऽभूत् तथा हयाः सारथिश्चैव राजन् । (१४।१)
rathaḥ śarair me nicitaḥ sarvato 'bhūt tathā hayāḥ sārathiścaiva rājan |
युगं रथेषा च तथैव चक्रे तथैवाक्षः शरकृत्तो ऽथ भग्नः ॥ (१४।२)
yugaṃ ratheṣā ca tathaiva cakre tathaivākṣaḥ śarakṛtto 'tha bhagnaḥ ||
ततस्तस्मिन् बाणवर्षे व्यतीते शरौघेण प्रत्यवर्षं गुरुं तम् । (१५।१)
tatastasmin bāṇavarṣe vyatīte śaraugheṇa pratyavarṣaṃ guruṃ tam |
स विक्षतो मार्गणैर् ब्रह्मराशिर् देहाद् अजस्रं मुमुचे भूरि रक्तम् ॥ (१५।२)
sa vikṣato mārgaṇair brahmarāśir dehād ajasraṃ mumuce bhūri raktam ||
यथा रामो बाणजालाभितप्तस् तथैवाहं सुभृशं गाढविद्धः । (१६।१)
yathā rāmo bāṇajālābhitaptas tathaivāhaṃ subhṛśaṃ gāḍhaviddhaḥ |
ततो युद्धं व्यरमच्चापराह्णे भानावस्तं प्रार्थयाने महीध्रम् ॥ (१६।२)
tato yuddhaṃ vyaramaccāparāhṇe bhānāvastaṃ prārthayāne mahīdhram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.