वैशंपायन उवाच । (१।१)

मन्दपालो ऽपि कौरव्य चिन्तयानः सुतांस्तदा । (१।२)

उक्तवान् अप्यशीतांशुं नैव स स्म न तप्यते ॥ (१।३)

स तप्यमानः पुत्रार्थे लपिताम् इदम् अब्रवीत् । (२।१)

कथं न्वशक्ताः प्लवने लपिते मम पुत्रकाः ॥ (२।२)

वर्धमाने हुतवहे वाते शीघ्रं प्रवायति । (३।१)

असमर्था विमोक्षाय भविष्यन्ति ममात्मजाः ॥ (३।२)

कथं न्वशक्ता त्राणाय माता तेषां तपस्विनी । (४।१)

भविष्यत्यसुखाविष्टा पुत्रत्राणम् अपश्यती ॥ (४।२)

कथं नु सरणे ऽशक्तान् पतने च ममात्मजान् । (५।१)

संतप्यमाना अभितो वाशमानाभिधावती ॥ (५।२)

जरितारिः कथं पुत्रः सारिसृक्कः कथं च मे । (६।१)

स्तम्बमित्रः कथं द्रोणः कथं सा च तपस्विनी ॥ (६।२)

लालप्यमानं तम् ऋषिं मन्दपालं तथा वने । (७।१)

लपिता प्रत्युवाचेदं सासूयम् इव भारत ॥ (७।२)

न ते सुतेष्ववेक्षास्ति तान् ऋषीन् उक्तवान् असि । (८।१)

तेजस्विनो वीर्यवन्तो न तेषां ज्वलनाद् भयम् ॥ (८।२)

तथाग्नौ ते परीत्ताश्च त्वया हि मम संनिधौ । (९।१)

प्रतिश्रुतं तथा चेति ज्वलनेन महात्मना ॥ (९।२)

लोकपालो ऽनृतां वाचं न तु वक्ता कथंचन । (१०।१)

समर्थास्ते च वक्तारो न ते तेष्वस्ति मानसम् ॥ (१०।२)

ताम् एव तु ममामित्रीं चिन्तयन् परितप्यसे । (११।१)

ध्रुवं मयि न ते स्नेहो यथा तस्यां पुराभवत् ॥ (११।२)

न हि पक्षवता न्याय्यं निःस्नेहेन सुहृज्जने । (१२।१)

पीड्यमान उपद्रष्टुं शक्तेनात्मा कथंचन ॥ (१२।२)

गच्छ त्वं जरिताम् एव यदर्थं परितप्यसे । (१३।१)

चरिष्याम्यहम् अप्येका यथा कापुरुषे तथा ॥ (१३।२)

मन्दपाल उवाच । (१४।१)

नाहम् एवं चरे लोके यथा त्वम् अभिमन्यसे । (१४।२)

अपत्यहेतोर् विचरे तच्च कृच्छ्रगतं मम ॥ (१४।३)

भूतं हित्वा भविष्ये ऽर्थे यो ऽवलम्बेत मन्दधीः । (१५।१)

अवमन्येत तं लोको यथेच्छसि तथा कुरु ॥ (१५।२)

एष हि ज्वलमानो ऽग्निर् लेलिहानो महीरुहान् । (१६।१)

द्वेष्यं हि हृदि संतापं जनयत्यशिवं मम ॥ (१६।२)

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

तस्माद् देशाद् अतिक्रान्ते ज्वलने जरिता ततः । (१७।२)

जगाम पुत्रकान् एव त्वरिता पुत्रगृद्धिनी ॥ (१७।३)

सा तान् कुशलिनः सर्वान् निर्मुक्ताञ् जातवेदसः । (१८।१)

रोरूयमाणा कृपणा सुतान् दृष्टवती वने ॥ (१८।२)

अश्रद्धेयतमं तेषां दर्शनं सा पुनः पुनः । (१९।१)

एकैकशश्च तान् पुत्रान् क्रोशमानान्वपद्यत । (१९।२)

जरिता तु परिष्वज्य पुत्रस्नेहाद् अचुम्बत ॥ (१९।३)

ततो ऽभ्यगच्छत् सहसा मन्दपालो ऽपि भारत । (२०।१)

अथ ते सर्व एवैनं नाभ्यनन्दन्त वै सुताः । (२०।२)

गुरुत्वान् मन्दपालस्य तपसश्च विशेषतः । (२०।३)

अभिवादयामहे सर्वे जातपक्षाः प्रसादतः । (२०।४)

एवम् उक्तवतां तेषां प्रतिनन्द्य महातपाः । (२०।५)

परिष्वज्य च तान् पुत्रान् मूर्ध्न्युपाघ्राय बालकान् । (२०।६)

पुत्रस्पर्शात् तु या प्रीतिस्ताम् अवाप स गौतमः । (२०।७)

गुरुत्वान् मन्दपालस्य इति पादान्तिकं गताः ॥ (२०।८)

लालप्यमानम् एकैकं जरितां च पुनः पुनः । (२१।१)

नोचुस्ते वचनं किंचित् तम् ऋषिं साध्वसाधु वा ॥ (२१।२)

मन्दपाल उवाच । (२२।१)

ज्येष्ठः सुतस्ते कतमः कतमस्तदनन्तरः । (२२।२)

मध्यमः कतमः पुत्रः कनिष्ठः कतमश्च ते ॥ (२२।३)

एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तं किं मां न प्रतिभाषसे । (२३।१)

कृतवान् अस्मि हव्याशे नैव शान्तिम् इतो लभे । (२३।२)

एवम् उक्त्वा तु तां पत्नीं मन्दपालस्तथास्पृशत् ॥ (२३।३)

जरितोवाच । (२४।१)

किं ते ज्येष्ठे सुते कार्यं किम् अनन्तरजेन वा । (२४।२)

किं च ते मध्यमे कार्यं किं कनिष्ठे तपस्विनि ॥ (२४।३)

यस्त्वं मां सर्वशो हीनाम् उत्सृज्यासि गतः पुरा । (२५।१)

ताम् एव लपितां गच्छ तरुणीं चारुहासिनीम् ॥ (२५।२)

मन्दपाल उवाच । (२६।१)

न स्त्रीणां विद्यते किंचिद् अन्यत्र पुरुषान्तरात् । (२६।२)

सापत्नकम् ऋते लोके भवितव्यं हि तत् तथा । (२६।३)

वैराग्निदीपनं चैव भृशम् उद्वेगकारि च । (२६।४)

स्त्रीणां सदा हि सापत्न्यं भवितव्यं हि तत् तथा ॥ (२६।५)

सुव्रतापि हि कल्याणी सर्वलोकपरिश्रुता । (२७।१)

अरुन्धती पर्यशङ्कद् वसिष्ठम् ऋषिसत्तमम् ॥ (२७।२)

विशुद्धभावम् अत्यन्तं सदा प्रियहिते रतम् । (२८।१)

सप्तर्षिमध्यगं वीरम् अवमेने च तं मुनिम् ॥ (२८।२)

अपध्यानेन सा तेन धूमारुणसमप्रभा । (२९।१)

लक्ष्यालक्ष्या नाभिरूपा निमित्तम् इव लक्ष्यते ॥ (२९।२)

अपत्यहेतोः सम्प्राप्तं तथा त्वम् अपि माम् इह । (३०।१)

इष्टम् एवंगते हित्वा सा तथैव च वर्तसे ॥ (३०।२)

नैव भार्येति विश्वासः कार्यः पुंसा कथंचन । (३१।१)

न हि कार्यम् अनुध्याति भार्या पुत्रवती सती ॥ (३१।२)

वैशंपायन उवाच । (३२।१)

ततस्ते सर्व एवैनं पुत्राः सम्यग् उपासिरे । (३२।२)

स च तान् आत्मजान् राजन्न् आश्वासयितुम् आरभत् ॥ (३२।३)