युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यतः प्रभवति क्रोधः कामश्च भरतर्षभ । (१।२)

शोकमोहौ विवित्सा च परासुत्वं तथा मदः ॥ (१।३)

लोभो मात्सर्यम् ईर्ष्या च कुत्सासूया कृपा तथा । (२।१)

एतत् सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

त्रयोदशैते ऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताः । (३।२)

उपासते महाराज समस्ताः पुरुषान् इह ॥ (३।३)

एते प्रमत्तं पुरुषम् अप्रमत्ता नुदन्ति हि । (४।१)

वृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वैव पुरुषेतरान् ॥ (४।२)

एभ्यः प्रवर्तते दुःखम् एभ्यः पापं प्रवर्तते । (५।१)

इति मर्त्यो विजानीयात् सततं भरतर्षभ ॥ (५।२)

एतेषाम् उदयं स्थानं क्षयं च पुरुषोत्तम । (६।१)

हन्त ते वर्तयिष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ (६।२)

लोभात् क्रोधः प्रभवति परदोषैर् उदीर्यते । (७।१)

क्षमया तिष्ठते राजञ् श्रीमांश्च विनिवर्तते ॥ (७।२)

संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धते । (८।१)

अवद्यदर्शनाद् व्येति तत्त्वज्ञानाच्च धीमताम् ॥ (८।२)

विरुद्धानि हि शास्त्राणि पश्यन्तीहाल्पबुद्धयः । (९।१)

विवित्सा जायते तत्र तत्त्वज्ञानान्निवर्तते ॥ (९।२)

प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात् तस्य देहिनः । (१०।१)

यदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ (१०।२)

परासुता क्रोधलोभाद् अभ्यासाच्च प्रवर्तते । (११।१)

दयया सर्वभूतानां निर्वेदात् सा निवर्तते ॥ (११।२)

सत्त्वत्यागात् तु मात्सर्यम् अहितानि च सेवते । (१२।१)

एतत् तु क्षीयते तात साधूनाम् उपसेवनात् ॥ (१२।२)

कुलाज्ज्ञानात् तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम् । (१३।१)

एभिर् एव तु विज्ञातैर् मदः सद्यः प्रणश्यति ॥ (१३।२)

ईर्ष्या कामात् प्रभवति संघर्षाच्चैव भारत । (१४।१)

इतरेषां तु मर्त्यानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति ॥ (१४।२)

विभ्रमाल् लोकबाह्यानां द्वेष्यैर् वाक्यैर् असंगतैः । (१५।१)

कुत्सा संजायते राजन्न् उपेक्षाभिः प्रशाम्यति ॥ (१५।२)

प्रतिकर्तुम् अशक्याय बलस्थायापकारिणे । (१६।१)

असूया जायते तीव्रा कारुण्याद् विनिवर्तते ॥ (१६।२)

कृपणान् सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपा । (१७।१)

धर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा ॥ (१७।२)

एतान्येव जितान्याहुः प्रशमाच्च त्रयोदश । (१८।१)

एते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदश । (१८।२)

त्वया सर्वात्मना नित्यं विजिता जेष्यसे च तान् ॥ (१८।३)