महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 54

54 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम् । (१।२)

śrutvā tu sarpasatrāya dīkṣitaṃ janamejayam |

1.3१.३

ब्राह्मणानां पुरस्तात् स नृपेणैवं प्रणोदितः । (१।३)

brāhmaṇānāṃ purastāt sa nṛpeṇaivaṃ praṇoditaḥ |

1.4१.४

अभ्यागच्छद् ऋषिर् विद्वान् कृष्णद्वैपायनस्तदा ॥ (१।४)

abhyāgacchad ṛṣir vidvān kṛṣṇadvaipāyanastadā ||

2.1२.१

जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात् पराशरात् । (२।१)

janayāmāsa yaṃ kālī śakteḥ putrāt parāśarāt |

2.2२.२

कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम् ॥ (२।२)

kanyaiva yamunādvīpe pāṇḍavānāṃ pitāmaham ||

3.1३.१

जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहम् अवीवृधत् । (३।१)

jātamātraśca yaḥ sadya iṣṭyā deham avīvṛdhat |

3.2३.२

वेदांश्चाधिजगे साङ्गान् सेतिहासान् महायशाः ॥ (३।२)

vedāṃścādhijage sāṅgān setihāsān mahāyaśāḥ ||

4.1४.१

यं नातितपसा कश्चिन् न वेदाध्ययनेन च । (४।१)

yaṃ nātitapasā kaścin na vedādhyayanena ca |

4.2४.२

न व्रतैर् नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना ॥ (४।२)

na vratair nopavāsaiśca na prasūtyā na manyunā ||

5.1५.१

विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः । (५।१)

vivyāsaikaṃ caturdhā yo vedaṃ vedavidāṃ varaḥ |

5.2५.२

परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः ॥ (५।२)

parāvarajño brahmarṣiḥ kaviḥ satyavrataḥ śuciḥ ||

6.1६.१

यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत् । (६।१)

yaḥ pāṇḍuṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca viduraṃ cāpyajījanat |

6.2६.२

शंतनोः संततिं तन्वन् पुण्यकीर्तिर् महायशाः ॥ (६।२)

śaṃtanoḥ saṃtatiṃ tanvan puṇyakīrtir mahāyaśāḥ ||

7.1७.१

जनमेजयस्य राजर्षेः स तद् यज्ञसदस्तदा । (७।१)

janamejayasya rājarṣeḥ sa tad yajñasadastadā |

7.2७.२

विवेश शिष्यैः सहितो वेदवेदाङ्गपारगैः ॥ (७।२)

viveśa śiṣyaiḥ sahito vedavedāṅgapāragaiḥ ||

8.1८.१

तत्र राजानम् आसीनं ददर्श जनमेजयम् । (८।१)

tatra rājānam āsīnaṃ dadarśa janamejayam |

8.2८.२

वृतं सदस्यैर् बहुभिर् देवैर् इव पुरंदरम् ॥ (८।२)

vṛtaṃ sadasyair bahubhir devair iva puraṃdaram ||

9.1९.१

तथा मूर्धावसिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः । (९।१)

tathā mūrdhāvasiktaiśca nānājanapadeśvaraiḥ |

9.2९.२

ऋत्विग्भिर् देवकल्पैश्च कुशलैर् यज्ञसंस्तरे ॥ (९।२)

ṛtvigbhir devakalpaiśca kuśalair yajñasaṃstare ||

10.1१०.१

जनमेजयस्तु राजर्षिर् दृष्ट्वा तम् ऋषिम् आगतम् । (१०।१)

janamejayastu rājarṣir dṛṣṭvā tam ṛṣim āgatam |

10.2१०.२

सगणो ऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः ॥ (१०।२)

sagaṇo 'bhyudyayau tūrṇaṃ prītyā bharatasattamaḥ ||

11.1११.१

काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमते प्रभुः । (११।१)

kāñcanaṃ viṣṭaraṃ tasmai sadasyānumate prabhuḥ |

11.2११.२

आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः ॥ (११।२)

āsanaṃ kalpayāmāsa yathā śakro bṛhaspateḥ ||

12.1१२.१

तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम् । (१२।१)

tatropaviṣṭaṃ varadaṃ devarṣigaṇapūjitam |

12.2१२.२

पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ (१२।२)

pūjayāmāsa rājendraḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā ||

13.1१३.१

पाद्यम् आचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः । (१३।१)

pādyam ācamanīyaṃ ca arghyaṃ gāṃ ca vidhānataḥ |

13.2१३.२

पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत् ॥ (१३।२)

pitāmahāya kṛṣṇāya tadarhāya nyavedayat ||

14.1१४.१

प्रतिगृह्य च तां पूजां पाण्डवाज्जनमेजयात् । (१४।१)

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ pāṇḍavājjanamejayāt |

14.2१४.२

गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतो ऽभवत् तदा ॥ (१४।२)

gāṃ caiva samanujñāya vyāsaḥ prīto 'bhavat tadā ||

15.1१५.१

तथा सम्पूजयित्वा तं यत्नेन प्रपितामहम् । (१५।१)

tathā sampūjayitvā taṃ yatnena prapitāmaham |

15.2१५.२

उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छद् अनामयम् ॥ (१५।२)

upopaviśya prītātmā paryapṛcchad anāmayam ||

16.1१६.१

भगवान् अपि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च । (१६।१)

bhagavān api taṃ dṛṣṭvā kuśalaṃ prativedya ca |

16.2१६.२

सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान् अभ्यपूजयत् ॥ (१६।२)

sadasyaiḥ pūjitaḥ sarvaiḥ sadasyān abhyapūjayat ||

17.1१७.१

ततस्तं सत्कृतं सर्वैः सदस्यैर् जनमेजयः । (१७।१)

tatastaṃ satkṛtaṃ sarvaiḥ sadasyair janamejayaḥ |

17.2१७.२

इदं पश्चाद् द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत् कृताञ्जलिः ॥ (१७।२)

idaṃ paścād dvijaśreṣṭhaṃ paryapṛcchat kṛtāñjaliḥ ||

18.1१८.१

कुरूणां पाण्डवानां च भवान् प्रत्यक्षदर्शिवान् । (१८।१)

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhavān pratyakṣadarśivān |

18.2१८.२

तेषां चरितम् इच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज ॥ (१८।२)

teṣāṃ caritam icchāmi kathyamānaṃ tvayā dvija ||

19.1१९.१

कथं समभवद् भेदस्तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम् । (१९।१)

kathaṃ samabhavad bhedasteṣām akliṣṭakarmaṇām |

19.2१९.२

तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत् ॥ (१९।२)

tacca yuddhaṃ kathaṃ vṛttaṃ bhūtāntakaraṇaṃ mahat ||

20.1२०.१

पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम् । (२०।१)

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ daivenāviṣṭacetasām |

20.2२०.२

कार्त्स्न्येनैतत् समाचक्ष्व भगवन् कुशलो ह्यसि ॥ (२०।२)

kārtsnyenaitat samācakṣva bhagavan kuśalo hyasi ||

21.1२१.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा । (२१।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā kṛṣṇadvaipāyanastadā |

21.2२१.२

शशास शिष्यम् आसीनं वैशम्पायनम् अन्तिके ॥ (२१।२)

śaśāsa śiṣyam āsīnaṃ vaiśampāyanam antike ||

22.1२२.१

कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदो ऽभवत् पुरा । (२२।१)

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yathā bhedo 'bhavat purā |

22.2२२.२

तद् अस्मै सर्वम् आचक्ष्व यन् मत्तः श्रुतवान् असि ॥ (२२।२)

tad asmai sarvam ācakṣva yan mattaḥ śrutavān asi ||

23.1२३.१

गुरोर् वचनम् आज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा । (२३।१)

guror vacanam ājñāya sa tu viprarṣabhastadā |

23.2२३.२

आचचक्षे ततः सर्वम् इतिहासं पुरातनम् ॥ (२३।२)

ācacakṣe tataḥ sarvam itihāsaṃ purātanam ||

24.1२४.१

तस्मै राज्ञे सदस्येभ्यः क्षत्रियेभ्यश्च सर्वशः । (२४।१)

tasmai rājñe sadasyebhyaḥ kṣatriyebhyaśca sarvaśaḥ |

24.2२४.२

भेदं राज्यविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा ॥ (२४।२)

bhedaṃ rājyavināśaṃ ca kurupāṇḍavayostadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit