MBh, 1, 211
Select a line for its word-by-word analysis.
वृष्ण्यन्धकानाम् अभवत् सुमहान् उत्सवो नृप ॥ (१।३)
vṛṣṇyandhakānām abhavat sumahān utsavo nṛpa ||
तत्र दानं ददुर् वीरा ब्राह्मणानां सहस्रशः । (२।१)
tatra dānaṃ dadur vīrā brāhmaṇānāṃ sahasraśaḥ |
भोजवृष्ण्यन्धकाश्चैव महे तस्य गिरेस्तदा ॥ (२।२)
bhojavṛṣṇyandhakāścaiva mahe tasya girestadā ||
प्रासादै रत्नचित्रैश्च गिरेस्तस्य समन्ततः । (३।१)
prāsādai ratnacitraiśca girestasya samantataḥ |
स देशः शोभितो राजन् दीपवृक्षैश्च सर्वशः ॥ (३।२)
sa deśaḥ śobhito rājan dīpavṛkṣaiśca sarvaśaḥ ||
यानैर् हाटकचित्राङ्गैश्चञ्चूर्यन्ते स्म सर्वशः ॥ (५।२)
yānair hāṭakacitrāṅgaiścañcūryante sma sarvaśaḥ ||
अनुगम्यमानो गन्धर्वैर् अचरत् तत्र भारत ॥ (७।२)
anugamyamāno gandharvair acarat tatra bhārata ||
उपगीयमानो गन्धर्वैः स्त्रीसहस्रसहायवान् ॥ (८।२)
upagīyamāno gandharvaiḥ strīsahasrasahāyavān ||
निशठश्चारुदेष्णश्च पृथुर् विपृथुर् एव च ॥ (१०।२)
niśaṭhaścārudeṣṇaśca pṛthur vipṛthur eva ca ||
हार्दिक्यः कृतवर्मा च ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ (११।२)
hārdikyaḥ kṛtavarmā ca ye cānye nānukīrtitāḥ ||
एते परिवृताः स्त्रीभिर् गन्धर्वैश्च पृथक् पृथक् । (१२।१)
ete parivṛtāḥ strībhir gandharvaiśca pṛthak pṛthak |
वासुदेवो ययौ तत्र सह स्त्रीभिर् गुणान्वितः । (१२।३)
vāsudevo yayau tatra saha strībhir guṇānvitaḥ |
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यः परिव्राजम् अपश्यत ॥ (१२।४)
dattvā dānaṃ dvijātibhyaḥ parivrājam apaśyata ||
तत्र चङ्क्रम्यमाणौ तौ वासुदेवसुतां शुभाम् । (१४।१)
tatra caṅkramyamāṇau tau vāsudevasutāṃ śubhām |
दृष्ट्वैव ताम् अर्जुनस्य कन्दर्पः समजायत । (१५।१)
dṛṣṭvaiva tām arjunasya kandarpaḥ samajāyata |
तं तथैकाग्रमनसं कृष्णः पार्थम् अलक्षयत् ॥ (१५।२)
taṃ tathaikāgramanasaṃ kṛṣṇaḥ pārtham alakṣayat ||
अथाब्रवीत् पुष्कराक्षः प्रहसन्न् इव भारत । (१६।१)
athābravīt puṣkarākṣaḥ prahasann iva bhārata |
सुभद्रा नाम भद्रं ते पितुर् मे दयिता सुता । (१७।२)
subhadrā nāma bhadraṃ te pitur me dayitā sutā |
यदि ते वर्तते बुद्धिर् वक्ष्यामि पितरं स्वयम् । (१७।३)
yadi te vartate buddhir vakṣyāmi pitaraṃ svayam |
अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षं प्रहसन्न् इव भारत ॥ (१७।४)
abravīt puṇḍarīkākṣaṃ prahasann iva bhārata ||
रूपेण चैव सम्पन्ना कम् इवैषा न मोहयेत् ॥ (१८।३)
rūpeṇa caiva sampannā kam ivaiṣā na mohayet ||
कृतम् एव तु कल्याणं सर्वं मम भवेद् ध्रुवम् । (१९।१)
kṛtam eva tu kalyāṇaṃ sarvaṃ mama bhaved dhruvam |
यदि स्यान् मम वार्ष्णेयी महिषीयं स्वसा तव । (१९।२)
yadi syān mama vārṣṇeyī mahiṣīyaṃ svasā tava |
देववृन्दः सदा त्वां तु स्मृत्वा विजयते ऽसुरान् । (१९।३)
devavṛndaḥ sadā tvāṃ tu smṛtvā vijayate 'surān |
तव संदर्शनात् स्वामिन्न् अप्राप्यं न हि तत् किमु ॥ (१९।४)
tava saṃdarśanāt svāminn aprāpyaṃ na hi tat kimu ||
प्राप्तौ तु क उपायः स्यात् तद् ब्रवीहि जनार्दन । (२०।१)
prāptau tu ka upāyaḥ syāt tad bravīhi janārdana |
आस्थास्यामि तथा सर्वं यदि शक्यं नरेण तत् ॥ (२०।२)
āsthāsyāmi tathā sarvaṃ yadi śakyaṃ nareṇa tat ||
स्वयंवरः क्षत्रियाणां विवाहः पुरुषर्षभ । (२१।२)
svayaṃvaraḥ kṣatriyāṇāṃ vivāhaḥ puruṣarṣabha |
स च संशयितः पार्थ स्वभावस्यानिमित्ततः ॥ (२१।३)
sa ca saṃśayitaḥ pārtha svabhāvasyānimittataḥ ||
प्रसह्य हरणं चापि क्षत्रियाणां प्रशस्यते । (२२।१)
prasahya haraṇaṃ cāpi kṣatriyāṇāṃ praśasyate |
स त्वम् अर्जुन कल्याणीं प्रसह्य भगिनीं मम । (२३।१)
sa tvam arjuna kalyāṇīṃ prasahya bhaginīṃ mama |
हर स्वयंवरे ह्यस्याः को वै वेद चिकीर्षितम् । (२३।२)
hara svayaṃvare hyasyāḥ ko vai veda cikīrṣitam |
ततो ऽर्जुनश्च कृष्णश्च विनिश्चित्येतिकृत्यताम् । (२४।२)
tato 'rjunaśca kṛṣṇaśca viniścityetikṛtyatām |
शीघ्रगान् पुरुषान् राजन् प्रेषयामासतुस्तदा ॥ (२४।३)
śīghragān puruṣān rājan preṣayāmāsatustadā ||
धर्मराजाय तत् सर्वम् इन्द्रप्रस्थगताय वै । (२५।१)
dharmarājāya tat sarvam indraprasthagatāya vai |
श्रुत्वैव च महाबाहुर् अनुजज्ञे स पाण्डवः । (२५।२)
śrutvaiva ca mahābāhur anujajñe sa pāṇḍavaḥ |
भीमसेनस्तु तच्छ्रुत्वा कृतकृत्यं स्म मन्यते । (२५।३)
bhīmasenastu tacchrutvā kṛtakṛtyaṃ sma manyate |
इत्येवं मनुजैः सार्धम् उक्त्वा प्रीतिम् उपेयिवान् ॥ (२५।४)
ityevaṃ manujaiḥ sārdham uktvā prītim upeyivān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.