महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 211

211 of 1995 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः कतिपयाहस्य तस्मिन् रैवतके गिरौ । (१।२)

tataḥ katipayāhasya tasmin raivatake girau |

1.3१.३

वृष्ण्यन्धकानाम् अभवत् सुमहान् उत्सवो नृप ॥ (१।३)

vṛṣṇyandhakānām abhavat sumahān utsavo nṛpa ||

2.1२.१

तत्र दानं ददुर् वीरा ब्राह्मणानां सहस्रशः । (२।१)

tatra dānaṃ dadur vīrā brāhmaṇānāṃ sahasraśaḥ |

2.2२.२

भोजवृष्ण्यन्धकाश्चैव महे तस्य गिरेस्तदा ॥ (२।२)

bhojavṛṣṇyandhakāścaiva mahe tasya girestadā ||

3.1३.१

प्रासादै रत्नचित्रैश्च गिरेस्तस्य समन्ततः । (३।१)

prāsādai ratnacitraiśca girestasya samantataḥ |

3.2३.२

स देशः शोभितो राजन् दीपवृक्षैश्च सर्वशः ॥ (३।२)

sa deśaḥ śobhito rājan dīpavṛkṣaiśca sarvaśaḥ ||

4.1४.१

वादित्राणि च तत्र स्म वादकाः समवादयन् । (४।१)

vāditrāṇi ca tatra sma vādakāḥ samavādayan |

4.2४.२

ननृतुर् नर्तकाश्चैव जगुर् गानानि गायनाः ॥ (४।२)

nanṛtur nartakāścaiva jagur gānāni gāyanāḥ ||

5.1५.१

अलंकृताः कुमाराश्च वृष्णीनां सुमहौजसः । (५।१)

alaṃkṛtāḥ kumārāśca vṛṣṇīnāṃ sumahaujasaḥ |

5.2५.२

यानैर् हाटकचित्राङ्गैश्चञ्चूर्यन्ते स्म सर्वशः ॥ (५।२)

yānair hāṭakacitrāṅgaiścañcūryante sma sarvaśaḥ ||

6.1६.१

पौराश्च पादचारेण यानैर् उच्चावचैस्तथा । (६।१)

paurāśca pādacāreṇa yānair uccāvacaistathā |

6.2६.२

सदाराः सानुयात्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (६।२)

sadārāḥ sānuyātrāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

7.1७.१

ततो हलधरः क्षीबो रेवतीसहितः प्रभुः । (७।१)

tato haladharaḥ kṣībo revatīsahitaḥ prabhuḥ |

7.2७.२

अनुगम्यमानो गन्धर्वैर् अचरत् तत्र भारत ॥ (७।२)

anugamyamāno gandharvair acarat tatra bhārata ||

8.1८.१

तथैव राजा वृष्णीनाम् उग्रसेनः प्रतापवान् । (८।१)

tathaiva rājā vṛṣṇīnām ugrasenaḥ pratāpavān |

8.2८.२

उपगीयमानो गन्धर्वैः स्त्रीसहस्रसहायवान् ॥ (८।२)

upagīyamāno gandharvaiḥ strīsahasrasahāyavān ||

9.1९.१

रौक्मिणेयश्च साम्बश्च क्षीबौ समरदुर्मदौ । (९।१)

raukmiṇeyaśca sāmbaśca kṣībau samaradurmadau |

9.2९.२

दिव्यमाल्याम्बरधरौ विजह्राते ऽमराविव ॥ (९।२)

divyamālyāmbaradharau vijahrāte 'marāviva ||

10.1१०.१

अक्रूरः सारणश्चैव गदो भानुर् विदूरथः । (१०।१)

akrūraḥ sāraṇaścaiva gado bhānur vidūrathaḥ |

10.2१०.२

निशठश्चारुदेष्णश्च पृथुर् विपृथुर् एव च ॥ (१०।२)

niśaṭhaścārudeṣṇaśca pṛthur vipṛthur eva ca ||

11.1११.१

सत्यकः सात्यकिश्चैव भङ्गकारसहाचरौ । (११।१)

satyakaḥ sātyakiścaiva bhaṅgakārasahācarau |

11.2११.२

हार्दिक्यः कृतवर्मा च ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ (११।२)

hārdikyaḥ kṛtavarmā ca ye cānye nānukīrtitāḥ ||

12.1१२.१

एते परिवृताः स्त्रीभिर् गन्धर्वैश्च पृथक् पृथक् । (१२।१)

ete parivṛtāḥ strībhir gandharvaiśca pṛthak pṛthak |

12.2१२.२

तम् उत्सवं रैवतके शोभयांचक्रिरे तदा । (१२।२)

tam utsavaṃ raivatake śobhayāṃcakrire tadā |

12.3१२.३

वासुदेवो ययौ तत्र सह स्त्रीभिर् गुणान्वितः । (१२।३)

vāsudevo yayau tatra saha strībhir guṇānvitaḥ |

12.4१२.४

दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यः परिव्राजम् अपश्यत ॥ (१२।४)

dattvā dānaṃ dvijātibhyaḥ parivrājam apaśyata ||

13.1१३.१

तदा कोलाहले तस्मिन् वर्तमाने महाशुभे । (१३।१)

tadā kolāhale tasmin vartamāne mahāśubhe |

13.2१३.२

वासुदेवश्च पार्थश्च सहितौ परिजग्मतुः ॥ (१३।२)

vāsudevaśca pārthaśca sahitau parijagmatuḥ ||

14.1१४.१

तत्र चङ्क्रम्यमाणौ तौ वासुदेवसुतां शुभाम् । (१४।१)

tatra caṅkramyamāṇau tau vāsudevasutāṃ śubhām |

14.2१४.२

अलंकृतां सखीमध्ये भद्रां ददृशतुस्तदा ॥ (१४।२)

alaṃkṛtāṃ sakhīmadhye bhadrāṃ dadṛśatustadā ||

15.1१५.१

दृष्ट्वैव ताम् अर्जुनस्य कन्दर्पः समजायत । (१५।१)

dṛṣṭvaiva tām arjunasya kandarpaḥ samajāyata |

15.2१५.२

तं तथैकाग्रमनसं कृष्णः पार्थम् अलक्षयत् ॥ (१५।२)

taṃ tathaikāgramanasaṃ kṛṣṇaḥ pārtham alakṣayat ||

16.1१६.१

अथाब्रवीत् पुष्कराक्षः प्रहसन्न् इव भारत । (१६।१)

athābravīt puṣkarākṣaḥ prahasann iva bhārata |

16.2१६.२

वनेचरस्य किम् इदं कामेनालोड्यते मनः ॥ (१६।२)

vanecarasya kim idaṃ kāmenāloḍyate manaḥ ||

17.1१७.१

ममैषा भगिनी पार्थ सारणस्य सहोदरा । (१७।१)

mamaiṣā bhaginī pārtha sāraṇasya sahodarā |

17.2१७.२

सुभद्रा नाम भद्रं ते पितुर् मे दयिता सुता । (१७।२)

subhadrā nāma bhadraṃ te pitur me dayitā sutā |

17.3१७.३

यदि ते वर्तते बुद्धिर् वक्ष्यामि पितरं स्वयम् । (१७।३)

yadi te vartate buddhir vakṣyāmi pitaraṃ svayam |

17.4१७.४

अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षं प्रहसन्न् इव भारत ॥ (१७।४)

abravīt puṇḍarīkākṣaṃ prahasann iva bhārata ||

18.1१८.१

अर्जुन उवाच । (१८।१)

arjuna uvāca

18.2१८.२

दुहिता वसुदेवस्य वासुदेवस्य च स्वसा । (१८।२)

duhitā vasudevasya vāsudevasya ca svasā |

18.3१८.३

रूपेण चैव सम्पन्ना कम् इवैषा न मोहयेत् ॥ (१८।३)

rūpeṇa caiva sampannā kam ivaiṣā na mohayet ||

19.1१९.१

कृतम् एव तु कल्याणं सर्वं मम भवेद् ध्रुवम् । (१९।१)

kṛtam eva tu kalyāṇaṃ sarvaṃ mama bhaved dhruvam |

19.2१९.२

यदि स्यान् मम वार्ष्णेयी महिषीयं स्वसा तव । (१९।२)

yadi syān mama vārṣṇeyī mahiṣīyaṃ svasā tava |

19.3१९.३

देववृन्दः सदा त्वां तु स्मृत्वा विजयते ऽसुरान् । (१९।३)

devavṛndaḥ sadā tvāṃ tu smṛtvā vijayate 'surān |

19.4१९.४

तव संदर्शनात् स्वामिन्न् अप्राप्यं न हि तत् किमु ॥ (१९।४)

tava saṃdarśanāt svāminn aprāpyaṃ na hi tat kimu ||

20.1२०.१

प्राप्तौ तु क उपायः स्यात् तद् ब्रवीहि जनार्दन । (२०।१)

prāptau tu ka upāyaḥ syāt tad bravīhi janārdana |

20.2२०.२

आस्थास्यामि तथा सर्वं यदि शक्यं नरेण तत् ॥ (२०।२)

āsthāsyāmi tathā sarvaṃ yadi śakyaṃ nareṇa tat ||

21.1२१.१

वासुदेव उवाच । (२१।१)

vāsudeva uvāca

21.2२१.२

स्वयंवरः क्षत्रियाणां विवाहः पुरुषर्षभ । (२१।२)

svayaṃvaraḥ kṣatriyāṇāṃ vivāhaḥ puruṣarṣabha |

21.3२१.३

स च संशयितः पार्थ स्वभावस्यानिमित्ततः ॥ (२१।३)

sa ca saṃśayitaḥ pārtha svabhāvasyānimittataḥ ||

22.1२२.१

प्रसह्य हरणं चापि क्षत्रियाणां प्रशस्यते । (२२।१)

prasahya haraṇaṃ cāpi kṣatriyāṇāṃ praśasyate |

22.2२२.२

विवाहहेतोः शूराणाम् इति धर्मविदो विदुः ॥ (२२।२)

vivāhahetoḥ śūrāṇām iti dharmavido viduḥ ||

23.1२३.१

स त्वम् अर्जुन कल्याणीं प्रसह्य भगिनीं मम । (२३।१)

sa tvam arjuna kalyāṇīṃ prasahya bhaginīṃ mama |

23.2२३.२

हर स्वयंवरे ह्यस्याः को वै वेद चिकीर्षितम् । (२३।२)

hara svayaṃvare hyasyāḥ ko vai veda cikīrṣitam |

23.3२३.३

यतिरूपधरस्त्वं तु यदा कालविपाकता ॥ (२३।३)

yatirūpadharastvaṃ tu yadā kālavipākatā ||

24.1२४.१

वैशंपायन उवाच । (२४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

24.2२४.२

ततो ऽर्जुनश्च कृष्णश्च विनिश्चित्येतिकृत्यताम् । (२४।२)

tato 'rjunaśca kṛṣṇaśca viniścityetikṛtyatām |

24.3२४.३

शीघ्रगान् पुरुषान् राजन् प्रेषयामासतुस्तदा ॥ (२४।३)

śīghragān puruṣān rājan preṣayāmāsatustadā ||

25.1२५.१

धर्मराजाय तत् सर्वम् इन्द्रप्रस्थगताय वै । (२५।१)

dharmarājāya tat sarvam indraprasthagatāya vai |

25.2२५.२

श्रुत्वैव च महाबाहुर् अनुजज्ञे स पाण्डवः । (२५।२)

śrutvaiva ca mahābāhur anujajñe sa pāṇḍavaḥ |

25.3२५.३

भीमसेनस्तु तच्छ्रुत्वा कृतकृत्यं स्म मन्यते । (२५।३)

bhīmasenastu tacchrutvā kṛtakṛtyaṃ sma manyate |

25.4२५.४

इत्येवं मनुजैः सार्धम् उक्त्वा प्रीतिम् उपेयिवान् ॥ (२५।४)

ityevaṃ manujaiḥ sārdham uktvā prītim upeyivān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 211

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit